«Πιστεύω στη φροντίδα του εαυτού μου, σε μια ισορροπημένη διατροφή και σε μια αυστηρή ρουτίνα άσκησης», λέει ο Πάτρικ Μπέιτμαν στο American Psycho. Τον χαρακτήρα –έναν επενδυτικό τραπεζίτη που είναι παράλληλα κατά συρροή δολοφόνος– υποδύεται ο Κρίστιαν Μπέιλ στην κινηματογραφική μεταφορά του 2000, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Μπρετ Ίστον Έλις του 1991.
Το American Psycho αποτελεί μια σάτιρα του lifestyle των γιάπηδων της Νέας Υόρκης τη δεκαετία του 1980, απεικονίζοντας μια κοινωνία που κυριαρχείται από τον ηδονισμό, τον υλισμό και τον ναρκισσισμό, σύμφωνα με τον συγγραφέα του βιβλίου. «Είναι παράξενο πώς αυτός ο χαρακτήρας ενσωματώθηκε στην κουλτούρα με τρόπο που σίγουρα δεν συνέβαινε το 1991», δήλωσε ο Έλις στο Publishers Weekly για την 20ή επέτειο του μυθιστορήματος. «Ο Πάτρικ Μπέιτμαν φαίνεται να ενσαρκώνει κάτι σχετικά με τον ανδρισμό που άνθιζε σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, στα τέλη της δεκαετίας του ’80 με αρχές του ’90».
Η ταινία παρουσιάζει την περίτεχνη πρωινή ρουτίνα του πρωταγωνιστή, η οποία, απογυμνωμένη από το ευρύτερο σατιρικό της πλαίσιο, έχει μετατραπεί σε οδηγό (tutorial) για νέους άνδρες. Η σκηνή –με τον αναξιόπιστο αφηγητή να δένει μια πλαστική παγοκύστη γύρω από το πρόσωπό του και να κάνει 1.000 κοιλιακούς– έχει προβληθεί 17 εκατομμύρια φορές στο YouTube και έχει αντιγραφεί σε αμέτρητα βίντεο μικρής διάρκειας τύπου #GetReadyWithMe (GRWM).
Το American Psycho έχει αποτελέσει αντικείμενο πολυάριθμων διαδικτυακών συζητήσεων, με το κοινό να χωρίζεται ανάμεσα στους νέους που αντιλαμβάνονται την παρωδία και σε εκείνους που ξεκάθαρα δεν την αντιλαμβάνονται. Στη δεύτερη κατηγορία εντάσσεται η διαδικτυακή κοινότητα του looksmaxxing.
Με ρίζες στα διαδικτυακά φόρουμ των incel (ακούσια άγαμοι/εργένηδες), το looksmaxxing ισχυρίζεται ότι αφορά τη «μεγιστοποίηση» της εμφάνισης κάποιου. Ο στόχος του looksmaxxing είναι να γίνει κανείς όσο το δυνατόν πιο ελκυστικός σύμφωνα με ένα σύνολο προκαθορισμένων κριτηρίων, με ιδιαίτερη έμφαση στο πηγούνι, τα μάτια και τη σωματική διάπλαση (συμπεριλαμβανομένων των «hunter eyes» ή «μάτια κυνηγού», με ελαφρώς ανοδική γωνία προς τους κροτάφους – η λεγόμενη θετική κλίση των κανθών).
Η τάση υπάρχει εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία, αλλά πρόσφατα έγινε δημοφιλής και επαναπροσδιορίστηκε στο TikTok, όπου προσεγγίζει ένα διευρυμένο δημογραφικό κοινό έφηβων αγοριών, τα οποία είναι αλγοριθμικά προδιατεθειμένα προς την υποκουλτούρα της «ανδρόσφαιρας» (manosphere). (Δημιουργημένη ως αντίδραση στον φεμινισμό, η ανδρόσφαιρα αναφέρεται σε ένα δίκτυο ιστοσελίδων και διαδικτυακών κοινοτήτων που προπαγανδίζουν τον ανδρισμό και τον μισογυνισμό).
Το looksmaxxing αποδίδει «βαθμολογίες» σε πτυχές της ανδρικής εμφάνισης, εστιάζοντας ιδιαίτερα στο πηγούνι, τη μυϊκότητα και το δέρμα. Οι looksmaxxers στοχεύουν να αυξήσουν τη βαθμολογία τους μέσω του «softmaxxing» (όπως η χρήση gua sha, η καύση περισσότερων θερμίδων από όσες καταναλώνουν ή η ενυδάτωση) και του «hardmaxxing» (όπως η χρήση στεροειδών, οι μεταμοσχεύσεις μαλλιών ή οι αισθητικές επεμβάσεις).
«Είναι πραγματικά σοκαριστικό», λέει στο BBC ο Δρ. Στιούαρτ Μάρεϊ, διευθυντής του Προγράμματος Διατροφικών Διαταραχών στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας. «Το υλικό που κυκλοφορεί στο TikTok δεν βασίζεται σε επιστημονικά τεκμήρια, αλλά παρουσιάζεται ως επιστήμη».
Ακραία μεταμόρφωση
Ο 22χρονος Καρίμ Σάμι είναι ταυτόχρονα θύμα και ηγέτης της τάσης looksmaxxing. Ο Σάμι, ο οποίος έχει 1,5 εκατομμύριο ακολούθους στο TikTok, είδε το American Psycho στα 18 του, ακριβώς πριν από τη «μεταμόρφωσή» του (ένα είδος makeover, βασικό στοιχείο του looksmaxxing στο TikTok).
«Υπήρχε κάτι εκεί που εγώ δεν είχα, κι αυτό ήταν η αυτοφροντίδα», λέει ο Σάμι στο BBC. «Μου άρεσε η ταινία, όχι επειδή ταυτιζόμουν με έναν ψυχοπαθή», διευκρινίζει. «Δεν μου άρεσαν αυτά που έκανε». Το 2012, ο Σάμι και η οικογένειά του διέφυγαν από τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία. Στο νέο του σχολείο στον Λίβανο, λέει ότι οι συνομήλικοί του του έκαναν bullying για την εμφάνισή του.
Στα 18 του, ο Σάμι έκανε μια ριζική αλλαγή στην εμφάνισή του: με γυμναστική, θεραπεία ακμής, νέο κούρεμα και, φυσικά, mewing – μια τεχνική κατά την οποία η γλώσσα ακουμπά στον ουρανίσκο, με την ελπίδα ότι αυτό θα κάνει το πηγούνι πιο σμιλεμένο. Το mewing πήρε το όνομά του από τον αμφιλεγόμενο Βρετανό ορθοδοντικό Τζον Μιου, ο οποίος ανέπτυξε μια πρακτική που ονομάζεται «ορθοτροπική» (orthotropics) και αποτελεί το θέμα του νέου ντοκιμαντέρ του Netflix, Open Wide. Η Αμερικανική Ένωση Ορθοδοντικών δήλωσε τον Ιανουάριο ότι «τα επιστημονικά στοιχεία που υποστηρίζουν τους ισχυρισμούς του mewing για τη γλυπτική του πηγουνιού είναι τόσο λεπτά όσο το οδοντικό νήμα».
Αφού μετακόμισε στις ΗΠΑ για να φοιτήσει στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο (UC San Diego), ο Σάμι άρχισε να δημοσιεύει περιεχόμενο looksmaxxing στο TikTok, στην κατηγορία βίντεο «glow up». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το «glowing up» αναφέρεται σε συμβατικές μεταμορφώσεις, που συνήθως περιλαμβάνουν μια σημαντική αλλαγή στην εμφάνιση. Υπάρχουν διαδικτυακές κοινότητες που προσφέρουν χώρους για να μοιραστεί κανείς την «πρόοδό» του, είτε πρόκειται για καθαρισμό ακμής, απώλεια βάρους, μυϊκή ενδυνάμωση ή απλώς το πέρασμα της εφηβείας.
«Ως νέος στη Συρία, έχασα τον έλεγχο. Ζω τη ζωή μου με την ιδέα ότι αγωνίζομαι για σταθερότητα», λέει ο Σάμι. Η συντριπτική πλειοψηφία του δημογραφικού του κοινού στο TikTok είναι άνδρες, ηλικίας μεταξύ 17 και 23 ετών, αναφέρει.
Ο Σάμι διαχειρίζεται ένα διαδικτυακό μάθημα που προσφέρει μαθήματα για το πώς να «κατακτήσετε την τέχνη της αισθητικής του προσώπου». Σε αυτό το μάθημα, και στο looksmaxxing γενικότερα, δίνεται έμφαση στους αριθμούς. Σε ορισμένα φόρουμ, οι χρήστες που υποβάλλουν selfies λαμβάνουν μια βαθμολογία από το πλήθος (crowdsourced score) με βάση το πώς η εμφάνισή τους ταιριάζει σε μια συγκεκριμένη κλίμακα. Ο Δρ. Μάρεϊ λέει ότι η ακαμψία γύρω από τους αριθμούς είναι συχνά χαρακτηριστικό των κοινοτήτων διατροφικών διαταραχών.
Ο Μάρεϊ ειδικεύεται στην έρευνα των ιδιαιτεροτήτων των ανδρικών διατροφικών διαταραχών. Η μυϊκή δυσμορφία είναι μια διατροφική διαταραχή που συχνά παραβλέπεται και απαξιώνεται από τους επαγγελματίες υγείας, λέει ο Μάρεϊ. Η διαταραγμένη διατροφή με προσανατολισμό τη μυϊκότητα στους άνδρες υπάρχει εδώ και δεκαετίες, προερχόμενη από την εποχή του Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ στη δεκαετία του 1980 και τροφοδοτούμενη από τις αναπαραστάσεις στα μέσα ενημέρωσης που παρουσιάζουν τη μυϊκότητα ως επιθυμητή και εφικτή μέσω διατροφικών περιορισμών και χρήσης στεροειδών. Είτε πρόκειται για περίοδο «κοψίματος» είτε «κερδών» (cutting or gains season – όροι γυμναστικής που αρχικά ίσχυαν για το bodybuilding, που σημαίνουν φάσεις δίαιτας/γράμμωσης και απόκτησης μυϊκού όγκου), για όσους ανήκουν στην κοινότητα looksmaxxing, η συνεχής διακύμανση της σωματικής σύνθεσης μπορεί να είναι επιβλαβής.
Τα ευάλωτα νεαρά κορίτσια και αγόρια που μεγαλώνουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στην αυτο-εμπορευματοποίηση και την εμμονή με την εμφάνιση. Αυτό το νοητικό πλαίσιο είναι εγγενώς επιβλαβές, ενθαρρύνοντας την εσωτερίκευση ανέφικτων ιδανικών ομορφιάς, τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε δυσαρέσκεια με το σωματικό βάρος και σχήμα.
Συχνή αναφορά στην κοινότητα του looksmaxxing αποτελεί ο bodybuilder και YouTuber Αζίζ Σεργκέγεβιτς Σαβερσιάν, ή Zyzz, ο οποίος ήταν υποστηρικτής της μυϊκής διόγκωσης, με τους ακολούθους του να αποκαλούνται “the Aesthetics Crew”. Ο Σαβερσιάν πέθανε από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 22 ετών, το 2011. Η νεκροψία αποκάλυψε ότι ο Σαβερσιάν είχε μια αδιάγνωστη καρδιακή πάθηση που προκάλεσε την καρδιακή ανακοπή, σύμφωνα με τη μητέρα του.
Οπτικές εμπνεύσεις για τους looksmaxxers αποτελούν επίσης τα ανδρικά μοντέλα Τζόρνταν Μπάρετ, Σον Ο’Πράι και Φρανσίσκο Λακόφσκι. Οι δημιουργοί στο διαδίκτυο αναπαριστούν τις πόζες τους ή γελοιογραφούν τα μοντέλα και τον Πάτρικ Μπέιτμαν παίρνοντας ύφος smize (χαμογελώντας με τα μάτια) και κάνοντας την γκριμάτσα του Zoolander (ένα «sigma face»), ως μέρος της τάσης «sigma male» (σίγμα αρσενικό).
Ωστόσο, ο Σάμι δεν έγινε ποτέ θερμά δεκτός στην αρχική κοινότητα του looksmaxxing. Στο κατώφλι της ενηλικίωσής του, η εικόνα του «έγινε viral» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αφότου χρήστες ανέβασαν φωτογραφίες του «πριν και μετά» σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί ένα «τοξικό, black-pilled» φόρουμ looksmaxxing. Οι αναφορές σε «χάπια» (pills) στο διαδίκτυο παραπέμπουν στο κόκκινο χάπι από την ταινία The Matrix, όπου ο Νίο καλείται να επιλέξει: να δει τον κόσμο όπως «πραγματικά» είναι παίρνοντας το κόκκινο χάπι ή να παραμείνει στην άγνοια παίρνοντας το μπλε. Το κόκκινο χάπι αντιπροσωπεύει μια αφύπνιση, προσελκύοντας κυρίως διαδικτυακούς χρήστες προς συνωμοσιολογικές ιδέες ή περιθωριακές πολιτικές ταυτίσεις. Το «μαύρο χάπι» (black pill) αντιπροσωπεύει μια ηττοπαθή πεποίθηση ότι το σύστημα είναι πλέον πολύ διαβρωμένο για να αλλάξει.
«Δεν γνώριζα τον όρο “looksmaxxing” μέχρι που αναρτήθηκα στα φόρουμ τους, όπου οι χρήστες εξέφραζαν μίσος εναντίον μου και ρωτούσαν αν έκανα χειρουργική επέμβαση για τη μεταμόρφωσή μου», λέει ο Σάμι. «Κάποιοι με μισούσαν επειδή διέδιδα τρόπους για να βελτιώσει κανείς τον εαυτό του».
Στους επικριτές που υποστηρίζουν ότι το looksmaxxing διαιωνίζει μη ρεαλιστικές σωματικές προσδοκίες, πυροδοτώντας διαταραγμένες διατροφικές συνήθειες στα έφηβα αγόρια, ο Σάμι απαντά. Υποστηρίζει πως αν οι ενήλικες είχαν πραγματικά πρόβλημα με τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες στο διαδίκτυο, θα έπρεπε να συμπεριλάβουν και τη βιομηχανία του μακιγιάζ, η οποία στοχεύει γυναίκες και κορίτσια στα social media εδώ και χρόνια. Αν και, σαφώς, η κριτική στο looksmaxxing δεν ταυτίζεται με την αγνόηση των προβλημάτων της βιομηχανίας του μακιγιάζ.
«Αν υποβιβάζεις τον εαυτό σου σε έναν αριθμό, σε έναν τόνο δέρματος ή σε μια γωνιακή κλίση του προσώπου σου, αυτό μειώνει την αξία σου ως ανθρώπου» – Δρ. Στιούαρτ Μάρεϊ
Οι διαδικτυακοί «οδηγοί βελτίωσης» κυμαίνονται από χρήσιμοι (βασικές συμβουλές υγιεινής) έως επιβλαβείς (διάδοση ρατσισμού, σεξισμού και σωματικής δυσμορφίας). Για την πλοήγηση σε αυτό το φάσμα, ο Δρ. Μάρεϊ συνιστά στους γονείς να εξετάζουν το περιεχόμενο μαζί με τα παιδιά τους.
Αλλά η αυτο-αντικειμενοποίηση του looksmaxxing είναι από μόνη της εγγενώς επικίνδυνη, υποστηρίζει ο Δρ. Μάρεϊ, καθώς ενθαρρύνει τους νέους άνδρες να αξιολογούν τον εαυτό τους με βάση το βάρος ή την αντιλαμβανόμενη ελκυστικότητα. Οι διατροφικές διαταραχές στους νέους άνδρες μπορούν να καλυφθούν πίσω από τη μυϊκή διόγκωση (bulking) και την υπερβολική άσκηση.
Οι θεραπείες για τις διατροφικές διαταραχές περιλαμβάνουν ψυχοθεραπεία, ιατρική παρακολούθηση και φαρμακευτική αγωγή. Είτε ο ασθενής που υποφέρει από διαταραγμένη διατροφή είναι γυναίκα είτε άνδρας, η θεραπεία πρέπει να επικεντρώνεται στην «αποκατάσταση του βάρους», λέει ο Δρ. Μάρεϊ. «Για τα αγόρια και τους άνδρες, υπάρχουν πρόσθετα εμπόδια στη θεραπεία λόγω της [κοινωνικής] κατασκευής της αρρενωπότητας», σημειώνει ο Δρ. Μάρεϊ.
Ο Δρ. Μάρεϊ προειδοποιεί ότι πίσω από τη φαινομενική αυτοβελτίωση του looksmaxxing, υπάρχει ένα κεντρικό μήνυμα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ψυχολογική βλάβη. «Αν πέσουμε στην παγίδα της δυσαρέσκειας και της χαμηλής αυτοεκτίμησης, αν υποβιβάζεις τον εαυτό σου σε έναν αριθμό, σε έναν τόνο δέρματος ή σε μια γωνιακή κλίση του προσώπου σου, αυτό μειώνει την αξία σου ως ανθρώπου. Θέλουμε οι άνδρες να εστιάζουν σε πιο βιώσιμους τρόπους για να χτίσουν την αυτοεκτίμηση και την ταυτότητά τους».
bbc.com
Δεν μπορούν όλοι να πληρώσουν. Και το σεβόμαστε.
Αν βρίσκεσαι σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, συνέχισε να μας διαβάζεις δωρεάν. Η ενημέρωση πρέπει να παραμένει προσβάσιμη για όλους.
Αν όμως μπορείς, στήριξέ μας σήμερα. Ορίστε δύο καλοί λόγοι για να το κάνεις:
- Η στήριξή σου ενισχύει άμεσα την ποιότητα και την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας μας.
- Κοστίζει λιγότερο από έναν καφέ και η διαδικασία διαρκεί λιγότερο από 1 λεπτό.
Επίλεξε σήμερα να γίνεις συνδρομητής ή δωρητής.
Σας ευχαριστούμε θερμά.
