Διανύοντας τη δεύτερη εβδομάδα των εργασιών του, το 14ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων (Chania Film Festival) επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως ένας ζωντανός πολιτιστικός και εκπαιδευτικός θεσμός, μετατρέποντας την πόλη σε ανοιχτό εργαστήριο κινηματογραφικής έκφρασης και κοινωνικού αναστοχασμού.
Με εκατοντάδες μαθητές και μαθήτριες να κατακλύζουν τις πρωινές προβολές, να συμμετέχουν ενεργά σε βιωματικά σεμινάρια και να αναλαμβάνουν τον ρόλο των ίδιων των δημιουργών, η φετινή διοργάνωση διαμορφώνει ένα πυκνό δίκτυο άμεσου διαλόγου ανάμεσα στο κοινό και τους δημιουργούς ταινιών μυθοπλασίας, ντοκιμαντέρ και animation από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Από τις συγκλονιστικές καταγραφές των συνεπειών του πολέμου και της στρατιωτικής συνείδησης μέχρι τα ζητήματα ορατότητας της αναπηρίας, τη διαχείριση της ασθένειας και τη θεσμική θωράκιση των δικαιωμάτων του παιδιού απέναντι στην κακοποίηση, το φεστιβάλ ανέδειξε θεματικές που αγγίζουν βαθιά κοινωνικά ταμπού, συνδυάζοντας την κινηματογραφική τέχνη με την παιδαγωγική και την κοινωνική παρέμβαση.
Συγκλόνισε το «ΝΑΖΑ» με διπλή προβολή — Οι φωνές για την αναπηρία και τη σιωπή γύρω από τον καρκίνο

Ιδιαίτερη αίσθηση και μαζική προσέλευση προκάλεσε η ταινία «ΝΑΖΑ» των Ισραηλινών δημιουργών Γιουβάλ Αμπραχάμ (Yuval Abraham) και Ρέιτσελ Ζορ (Rachel Szor), σε μία από τις σπάνιες δημόσιες προβολές της. Παρά τη βροχόπτωση, εκατοντάδες θεατές σχημάτισαν ουρές έξω από το Πνευματικό Κέντρο Χανίων, ωθώντας τους διοργανωτές να παραχωρήσουν εκτάκτως τη μεγάλη αίθουσα για μία δεύτερη προβολή, η οποία πραγματοποιήθηκε επίσης σε κατάμεστο χώρο. Στη στρατιωτική ορολογία του Ισραήλ ο όρος «ΝΑΖΑ» μεταφράζεται ως «παράπλευρες απώλειες». Βασισμένη εξολοκλήρου σε μαρτυρίες αξιωματούχων του στρατού, η ταινία φέρνει το κοινό αντιμέτωπο με αδυσώπητα διλήμματα συνείδησης, τη σκληρή πραγματικότητα του πολέμου και την ανθρώπινη (απ)αξία.
Εξίσου ισχυρό ήταν το αποτύπωμα του βραβευμένου πρόσφατα στο Φεστιβάλ Δράμας ντοκιμαντέρ «Wheel to Live» της Βίκυς Αναστασιάδου. Ο κεντρικός ήρωας της ταινίας, Νίκος Τσογγίδης, στάθηκε στην προσωπική του διαδρομή, τονίζοντας:
«Χρειάστηκε να ξεπεράσω πολλά ταμπού. Χρειάζεται ακόμη πολλή ορατότητα και κατανόηση από την κοινωνία για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κοινότητα των ατόμων με αναπηρία».

Από την πλευρά του, ο παραγωγός της ταινίας Κωστής Παναγιωτόπουλος σημείωσε ότι «υπάρχουν πολλές ιστορίες που πρέπει να ειπωθούν και δεν πρέπει να το βάζουμε κάτω, αλλά να βρίσκουμε συνεχώς τρόπο να τις επικοινωνούμε».
Στο πεδίο των οικογενειακών και κοινωνικών στερεοτύπων κινήθηκε και η ταινία «Ιστορίες ενός ψέματος» της Όλιας Βεροιοπούλου. Ο πατέρας της σκηνοθέτιδας και πρωταγωνιστής του έργου, Θανάσης Βεροιόπουλος, περιέγραψε τη βαθιά ριζωμένη αποσιώπηση της νόσου στην ελληνική κοινωνία:
«Στην Ελλάδα μεγαλώσαμε σε σπίτια όπου η λέξη καρκίνος δεν αναφερόταν ποτέ, ενώ οι Έλληνες γιατροί δεν είναι επαρκώς εκπαιδευμένοι στη διαχείριση αυτής της επικοινωνίας».
Η ίδια η δημιουργός αναφέρθηκε στη μετατόπιση της σχέσης πατέρα και κόρης με την παρουσία της κάμερας ανάμεσά τους, καθώς και στην εσωτερική της εξέλιξη απέναντι στο τραύμα της ασθένειας.
Η προβολή του «Σας πιστεύουμε» και η συζήτηση με τον Δικηγορικό Σύλλογο για τη σεξουαλική κακοποίηση

Στο πλαίσιο της σταθερής συνεργασίας του φεστιβάλ με τον Δικηγορικό Σύλλογο Χανίων, προβλήθηκε η ταινία «Σας πιστεύουμε», η οποία εκτυλίσσεται σε δικαστική αίθουσα ακροάσεων και πραγματεύεται μία υπόθεση σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων από γονέα και τη διαδικασία καταγραφής της παιδικής μαρτυρίας. Η προβολή συνοδεύτηκε από τα ανησυχητικά δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), σύμφωνα με τα οποία το 20% των παιδιών πέφτουν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης κατά την παιδική τους ηλικία, μόλις το 10% προχωρά σε καταγγελία και μόλις το 2% των υποθέσεων οδηγείται σε δικαστική δικαίωση.
Στη συζήτηση που ακολούθησε, η Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, Αγάπη Μικρού, παρουσίασε τις πρωτοβουλίες του κλάδου σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, εστιάζοντας σε στοχευμένα προγράμματα όπως:
-
Τη διεξαγωγή εικονικών ποινικών δικών ανηλίκων για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
-
Την προώθηση μίας φιλικής προς τα παιδιά δικαιοσύνης.
-
Τη θεσμική ενίσχυση της ακρόασης του παιδιού κατά τη λήψη αποφάσεων επιμέλειας.
Παρεμβαίνοντας στη συζήτηση, ο πρωτοδίκης Ζήσης Δούγαλης ανέλυσε τη νομική και ουσιαστική διάσταση της έννοιας του συμφέροντος του παιδιού, ξεκαθαρίζοντας ότι το δικαίωμα επικοινωνίας αφορά πρωτίστως το ίδιο το παιδί και όχι τις επιδιώξεις των γονέων. Ο δικαστικός λειτουργός αναφέρθηκε στις δυνατότητες που παρέχει ο νόμος για την απευθείας ακρόαση των ανηλίκων από τον δικαστή, κρούοντας παράλληλα τον κώδωνα του κινδύνου για τη σοβαρή υποστελέχωση των κοινωνικών υπηρεσιών και την έλλειψη δομών υποστήριξης προς την οικογένεια.
Από την πλευρά του, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, Ματθαίος Φραντζεσκάκης, υπογράμμισε ότι αποτελεί «συνειδητή και συνεπή επιλογή του φεστιβάλ να πορεύεται δίπλα στα παιδιά και την εκπαίδευση, ακολουθώντας τα διεθνή πρότυπα της UNESCO και τα σύγχρονα εκπαιδευτικά μοντέλα των ευρωπαϊκών χωρών».
Σχολείο, ψυχική υγεία και η επανέκδοση του «Πέτρα ψαλίδι χαρτί» του Γιώργου Μπότσου

Η υπεράσπιση των δικαιωμάτων του παιδιού βρέθηκε στο επίκεντρο ειδικών επιστημονικών συζητήσεων. Στην εκδήλωση με θέμα «Πολιτισμός, Σχολείο και Ψυχική Υγεία. Η περίπτωση του Κινηματογράφου», ο ψυχίατρος και διευθυντής του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, Γιώργος Νικολαΐδης, μίλησε ενώπιον δεκάδων εκπαιδευτικών για τις εκφάνσεις της συστημικής βίας απέναντι σε μαθητές και διδάσκοντες, τις εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες διαβίωσης των εκπαιδευτικών στις τουριστικές κοινωνίες, καθώς και την ανάγκη αξιοποίησης της τέχνης:
«Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον κινηματογράφο για να μάθουν τα παιδιά να διακρίνουν πώς περνούν τα υπόγεια μηνύματα. Το ασφυκτικό εκπαιδευτικό πλαίσιο έχει ανάγκη από μικρές ανάσες δημιουργικών ενασχολήσεων. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση οι εκπαιδευτικοί αποτελούν τους πιο σημαντικούς Άλλους μετά τους γονείς, την ώρα που η σταδιακή εξαφάνιση των ανθρωπιστικών και κοινωνικών μαθημάτων επιφέρει αρνητικό αντίκτυπο».
Ο επιστημονικός συνεργάτης του φεστιβάλ, Σταύρος Γρόσδος, ανέδειξε τον κινηματογράφο ως μέσο ασφαλούς εξοικείωσης των παιδιών με διαφορετικές κουλτούρες και συναισθήματα μέσα από τη δημιουργία δικών τους ταινιών, σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι «η κοινωνία εγκατέλειψε την προσπάθεια να παιδεύει, όχι να εκπαιδεύσει τα παιδιά». Παράλληλα, η εκπαιδευτικός και τέως σχολική σύμβουλος Χαρά Ανδρεάδου όρισε τους δασκάλους ως «δημιουργούς συνδέσεων», επισημαίνοντας: «Οι ενήλικες μιλάμε πολύ για τα παιδιά, αλλά πολύ λιγότερο μαζί τους. Το σινεμά μας δίνει τη δυνατότητα να αντιστρέψουμε αυτή τη διαδικασία».
Στην ίδια κατεύθυνση εντάχθηκε και η επίσημη παρουσίαση της επανέκδοσης του βιβλίου «Πέτρα ψαλίδι χαρτί» από τις εκδόσεις «Πυξίδα» του φεστιβάλ, έργο του εικαστικού και δημιουργού κόμικς Γιώργου Μπότσου, ο οποίος φιλοτέχνησε την οπτική ταυτότητα της φετινής διοργάνωσης και εκθέτει έργα του στο Πνευματικό Κέντρο. Το βιβλίο, που πρωτοκυκλοφόρησε πριν από είκοσι χρόνια, αποδίδει με αφηγηματικό τρόπο τις αρχές της Διεθνούς Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (την οποία κύρωσε η Ελλάδα το 1992).
Μιλώντας για το έργο του, ο κ. Μπότσος ανέφερε:
«Πρόκειται για ένα βιβλίο για την παιδικότητα, απαλλαγμένο από στεγνά νομικά κείμενα, μέσα από ιστορίες παιδιών, το οποίο έχουν ανάγκη να διαβάσουν και οι ενήλικες. Το σύστημα θέλει να σε πείσει ότι όλα είναι χαμένα και να μην αγωνίζεσαι. Αλλά δεν είναι όλα χαμένα, ούτε είναι ουτοπίες. Είμαι αισιόδοξος, δεν μπορεί να νικήσει η βία».
Σχολιάζοντας την εφαρμογή των δικαιωμάτων στην πράξη, ο ψυχίατρος Γιώργος Νικολαΐδης στηλίτευσε το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης: «Στη χώρα μας κυρώνουμε διεθνείς συμβάσεις, αλλά μετά δεν κάνουμε απολύτως τίποτα για την υλοποίηση των δεσμεύσεών μας». Αναφερόμενος στα ξεπερασμένα ιδρύματα παιδικής προστασίας και την ψηφιακή καθημερινότητα, τόνισε ότι «τα παιδιά έχουν δει πολύ περισσότερα από όσα νομίζουμε στο διαδίκτυο· το στοίχημα είναι αν θα ακούσουν και κάτι άλλο», υπεραμυνόμενος της ανάγκης σύγχρονης σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης.
Η διεθνής γλώσσα του Animation: Από την Κίνα και τον Joe Chang στα εργαστήρια του Γηροκομείου

Η τέχνη της εμψύχωσης (animation) καταλαμβάνει κεντρικό πυλώνα στο 14ο Φεστιβάλ Χανίων, μέσα από ένα εκτεταμένο αφιέρωμα στο κινεζικό animation. Στο πρόγραμμα «Ποιητική Αρμονία», παρουσιάστηκαν πρωτότυπες ταινίες με σχέδια ζωγραφισμένα σε σινική μελάνη από την καθηγήτρια Yu Jin και σπουδαστές κινεζικών σχολών καλών τεχνών. Η καθηγήτρια υπογράμμισε τη συγκίνησή της για την παρουσίαση των έργων στην Ελλάδα, κάνοντας λόγο για έναν γόνιμο διάλογο ανάμεσα σε δύο αρχαίους πολιτισμούς, ο οποίος επεκτάθηκε με εξειδικευμένα masterclasses σε σχολεία και τμήματα γραφιστικής ΕΠΑΛ της πόλης.
Το διεθνές πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης το αναδρομικό αφιέρωμα «Προσωπικές Προοπτικές» στον ανεξάρτητο δημιουργό Joe Chang (με έδρα τον Καναδά), ο οποίος θα τιμηθεί κατά την τελετή λήξης.
Παράλληλα, συνεχίζονται τα δημιουργικά εργαστήρια:
-
«Σκουπιδοκαλικάντζαροι»: Υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Σπύρου Σιάκα, συγκεντρώθηκαν 40 ατομικές και συλλογικές συνθέσεις διαφορετικών ηλικιών, οι οποίες τροφοδοτούν τον αφηγηματικό κόσμο της επερχόμενης διαδραστικής ταινίας μεγάλου μήκους «Η Σκιά του Καλικάντζαρου».
-
Δημοτικό Γηροκομείο Χανίων: Ο κ. Σιάκας μετέφερε τη δράση στους ηλικιωμένους της δομής, όπου μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας KALIKATZLAB και φορητού συστήματος stop motion, οι τρόφιμοι δημιούργησαν ιστορίες με μαντινάδες και σχέδια. Χαρακτηριστική υπήρξε η αποστροφή ηλικιωμένου συμμετέχοντος στο τέλος της δράσης: «Μας κάνετε να νιώσουμε ότι είμαστε ακόμα ζωντανοί. Ότι υπάρχουμε».
-
«Θέλω το χανιώτικο καρέ σου»: Εργαστήρια κινούμενης εικόνας για όλες τις ηλικίες από τους βραβευμένους δημιουργούς Δημήτρη Αρμενάκη και Κώστα Φιρινίδη, εμπνευσμένα από τη δράση της ASIFA Hellas.
Το masterclass του Νίκου Καβουκίδη και η αντίστροφη μέτρηση για την τελετή λήξης
Μία σπάνια ιστορική αναδρομή στην πορεία του ελληνικού κινηματογράφου επεφύλαξε το masterclass του θρυλικού διευθυντή φωτογραφίας Νίκου Καβουκίδη. Ανακαλώντας τη συνεργασία του με προσωπικότητες όπως ο Φιλοποίμην Φίνος, ο Νίκος Φώσκολος, ο Νίκος Κούνδουρος και κορυφαίοι ηθοποιοί, ο κ. Καβουκίδης ανέλυσε την αισθητική του κάδρου και τη διαχείριση του φωτός. Ξεκινώντας από την «Αστέρω» σε ηλικία μόλις 15 ετών, επέμεινε στην ανάγκη ίδρυσης μιας δημόσιας Ακαδημίας Τεχνών, αναγνωρίζοντας ότι το Φεστιβάλ Χανίων επιτελεί στην πράξη αυτόν τον εκπαιδευτικό ρόλο:
«Με λένε μάγο του φωτός, εγώ όμως θέλω μόνο να με λένε δάσκαλο. Σε κάθε νέα δουλειά που ξεκινώ, νιώθω σαν πρωτάρης. Θέλω να δοκιμάζω καινούργια πράγματα κάθε φορά».
Στο πλαίσιο των προβολών παρουσιάζεται και η νέα του ταινία-ντοκιμαντέρ «Ο Μίκης, οι Λαμπράκηδες και η Ειρήνη».
Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων ολοκληρώνεται με τη συναυλία της Melentini, προβολές διεθνών ταινιών, το εργαστήριο Story Lab σε συνεργασία με το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ), το σεμινάριο μεταφοράς λογοτεχνικού κειμένου σε σενάριο με βάση τον «Ζορμπά» του Αντώνη Νικολόπουλου (Soloup), καθώς και ειδικές προβολές εικονικής πραγματικότητας (VR).
Η επίσημη αυλαία του 14ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων θα πέσει την Κυριακή 1η Νοεμβρίου, στις 11:00 π.μ., με την τελετή λήξης και την απονομή των βραβείων (πληροφορίες στο chaniafilmfestival.com).



