Το Βραβείο Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης για το 2026 απονέμεται συλλογικά στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) και στους αξιωματούχους του.
Ανακοινώνοντας τον βραβευθέντα του 2026 στην αίθουσα της ολομέλειας την Πέμπτη, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα δήλωσε: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι οικοδομημένη πάνω στον σεβασμό της πολυμέρειας και των διεθνών θεσμών. Με την απονομή του βραβείου Ζαχάρωφ στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και στους αξιωματούχους του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναγνωρίζει το σημαντικό έργο του Δικαστηρίου στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου και της δικαιοσύνης».
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) διερευνά και, όπου δικαιολογείται, δικάζει άτομα που κατηγορούνται για τα σοβαρότερα εγκλήματα που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα: γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και το έγκλημα της επίθεσης.
Το Δικαστήριο αποτελεί έναν κρίσιμο παράγοντα στον παγκόσμιο αγώνα για τον τερματισμό της ατιμωρησίας, και μέσω της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης, στοχεύει να καταστήσει τους υπεύθυνους υπόλογους για τα εγκλήματά τους και να συμβάλει στην αποτροπή της επανάληψης αυτών των εγκλημάτων. Ως δικαστήριο έσχατης προσφυγής, επιδιώκει να συμπληρώνει τα εθνικά δικαστήρια. Διεπόμενο από μια διεθνή συνθήκη που ονομάζεται Καταστατικό της Ρώμης, το ΔΠΔ είναι το πρώτο μόνιμο διεθνές ποινικό δικαστήριο στον κόσμο.
Το βραβείο αναδεικνύει το έργο του ΔΠΔ, συμπεριλαμβανομένων των ερευνών, των διώξεων, των δικών και της έκδοσης ή έγκρισης ενταλμάτων σύλληψης.
Η ΕΕ πρέπει να προστατεύσει τους παγκόσμιους μηχανισμούς για τη διεθνή δικαιοσύνη και τη λογοδοσία
Στις ετήσιες εκθέσεις του Κοινοβουλίου για το 2025 σχετικά με την εφαρμογή της κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας και σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία στον κόσμο, οι ευρωβουλευτές εξέφρασαν τη βαθιά τους ανησυχία για τις αυξανόμενες απειλές και τα διάφορα κύματα κυρώσεων που επιβλήθηκαν από το 2025 στο ΔΠΔ, ιδίως από τις ΗΠΑ, καθώς και στους εισαγγελείς, δικαστές, το προσωπικό και τους εταίρους του, θεωρώντας ότι αυτές συνιστούν σοβαρές επιθέσεις στο σύστημα διεθνούς δικαιοσύνης.
Οι ευρωβουλευτές έχουν καλέσει επανειλημμένα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενεργοποιήσει τον λεγόμενο «νόμο περί εξουδετέρωσης» («blocking statute») της ΕΕ για την προστασία των αξιωματούχων που εργάζονται στο ΔΠΔ από εξωεδαφικές επιθέσεις, και για να του επιτρέψει να συνεχίσει τις δραστηριότητές του με πλήρη ανεξαρτησία. Ο νόμος περί εξουδετέρωσης προστατεύει τους ευρωπαϊκούς οικονομικούς φορείς, ανεξαρτήτως του μεγέθους ή του τομέα δραστηριότητάς τους, ακυρώνοντας εντός της ΕΕ την ισχύ οποιασδήποτε ξένης δικαστικής απόφασης που βασίζεται σε ξένους νόμους, επιτρέποντάς τους επίσης να διεκδικήσουν αποζημίωση στα δικαστήρια για ζημίες που προκλήθηκαν από την εξωεδαφική εφαρμογή ξένων νόμων.
Στις προαναφερθείσες εκθέσεις, οι ευρωβουλευτές χαιρετίζουν επίσης τη συνέχιση της οικονομικής υποστήριξης της ΕΕ προς το ΔΠΔ σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για τη διεθνή δικαιοσύνη.
Καθώς όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι συμβαλλόμενα μέρη στο Καταστατικό της Ρώμης και επομένως υποχρεωμένα να εφαρμόζουν τις αποφάσεις του ΔΠΔ, οι ευρωβουλευτές τόνισαν επίσης ότι η αυξανόμενη περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου και η πολιτικοποίηση των συζητήσεων που αφορούν τους θεσμούς διεθνούς δικαιοσύνης συνιστούσαν, κατά την άποψή τους, υπαρξιακή απειλή για τη βασισμένη σε κανόνες διεθνή τάξη.
Ο πρόεδρος του ΔΠΔ και αρκετοί δικαστές επισκέφθηκαν επιτροπές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2025 και το 2026 για να εξηγήσουν στους ευρωβουλευτές τις συνέπειες των αμερικανικών κυρώσεων στα επαγγελματικά τους καθήκοντα και στην προσωπική τους ζωή.
Το Βραβείο Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης
Φέροντας το όνομα του Σοβιετικού φυσικού και πολιτικού αντιφρονούντα Αντρέι Ζαχάρωφ, το Βραβείο Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης θεσπίστηκε το 1988. Απονέμεται ετησίως από το Κοινοβούλιο σε άτομα ή οργανισμούς ως αναγνώριση του έργου τους σε έναν από τους ακόλουθους τομείς: την προάσπιση των ανθρωπίνων και θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως της ελευθερίας της έκφρασης, τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, την
ανάπτυξη της δημοκρατίας και την υπεράσπιση του κράτους δικαίου.
Η τελετή απονομής για το Βραβείο Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης του 2026 θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο στο Στρασβούργο, κατά τη διάρκεια της συνόδου της ολομέλειας του Κοινοβουλίου.



