Οι δύο καθηγητές αναλύουν τον ρόλο του Ισραήλ, τη δήλωση Ρούμπιο, την αποτυχία του «shock and awe», τα στενά του Ορμούζ, τη Βενεζουέλα ως προηγούμενο, τις δηλώσεις Τραμπ για «κοινό έλεγχο με τον Αγιατολάχ», και θέτουν ερωτήματα για τη ψυχική κατάσταση του Προέδρου

Στο βίντεο, ακούμε τις απόψεις δύο από τους πλέον αναγνωρισμένους ακαδημαϊκούς στη διεθνή γεωπολιτική — του Τζέφρι Σακς, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, και του Τζον Μιρσχάιμερ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο για τον πόλεμο στο Ιράν με ασυνήθιστη ευθύτητα.

Πρόκειται για αποσπάσματα από συνεντεύξεις που έχουν δώσει σε μέσα ενημέρωσης.

Η ανάλυσή τους κάλυψε ένα ευρύ φάσμα: από τη δήλωση Ρούμπιο που αποκαλύπτει τον ρόλο του Ισραήλ, μέχρι τις δηλώσεις Τραμπ για «κοινό έλεγχο των στενών του Ορμούζ με τον Αγιατολάχ», και από την αποτυχία της στρατηγικής «σοκ και δέος» μέχρι ερωτήματα για τη ψυχική κατάσταση του Προέδρου. Και οι δύο κατέληξαν σε ένα κοινό συμπέρασμα: ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε κατάσταση «πλήρους κατάρρευσης ικανοτήτων» — χωρίς ορατή διέξοδο.

Η δήλωση Ρούμπιο, ο Λίντσεϊ Γκράχαμ και τα «δακτυλικά αποτυπώματα» του Νετανιάχου

Ο καθηγητής Μιρσχάιμερ τοποθετώντας το ζήτημα του ισραηλινού ρόλου: «Η ισραηλινή επιρροή και η επιρροή του ισραηλινού λόμπι στο να οδηγήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες σε αυτόν τον πόλεμο είναι αρκετά προφανής. Υπάρχει αφθονία στοιχείων», δήλωσε. Και πρόσθεσε: «Κάθε φορά που κάποιος το επισημαίνει, κατηγορείται ως αντισημίτης ή αυτομισούμενος Εβραίος. Αλλά η συζήτηση πρέπει να γίνεται πάνω στα στοιχεία, όχι να καταλήγει σε ύβρεις.»

Ο καθηγητής Σακς αναφέρθηκε στη δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, «πριν τον πείσουν ότι δεν είχε πει αυτό που είχε πει — γιατί το είπε μπροστά σε κάμερα»: ότι οι ΗΠΑ χτύπησαν προληπτικά το Ιράν επειδή «είχαν ενημερωθεί από μια άλλη χώρα — σαφώς το Ισραήλ — ότι θα επιτεθούν στο Ιράν, και ότι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα θα ήταν ιρανική αντίδραση εναντίον αμερικανικών συμφερόντων». Ο Σακς σημείωσε ότι δεν ήταν μόνο ο Ρούμπιο — ο πρόεδρος της Βουλής Μάικ Τζόνσον είπε το ίδιο, και ο Λίντσεϊ Γκράχαμ «δήλωσε ότι συνεργάστηκε στενά με τον πρωθυπουργό Νετανιάχου για να τον συμβουλεύσει πώς να πείσει τον Πρόεδρο Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν».

Ο Σακς επικαλέστηκε επίσης τον Άντονι Μπλίνκεν: ο Νετανιάχου, σύμφωνα με τον πρώην υπουργό Εξωτερικών, «είχε προσπαθήσει να κάνει το ίδιο πράγμα με τους Ομπάμα και Μπάιντεν — τους είπε “Θα επιτεθώ στο Ιράν, είστε μαζί μου ή όχι;” Και οι δύο είπαν “Όχι” — και τότε δεν επιτέθηκε.» Με τον Τραμπ, κατά τον Σακς, η απάντηση ήταν διαφορετική — μετά από «οκτώ συναντήσεις» πριν τον πόλεμο.

«Δεν υπάρχει στρατηγική εξόδου» — Η αποτυχία της γρήγορης νίκης

Ο καθηγητής Μιρσχάιμερ περιέγραψε πώς οι ΗΠΑ βρέθηκαν εγκλωβισμένες. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ πίστεψαν ότι θα κερδίζαμε μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη — είτε αποκεφαλίζοντας το καθεστώς είτε μέσω κάποιας εκστρατείας “σοκ και δέος”», δήλωσε. «Ο Πρόεδρος Τραμπ, σύμφωνα με τον Στιβ Γουίτκοφ, ομολόγησε ότι τον είχαν προειδοποιήσει ότι υπήρχε πιθανότητα οι Ιρανοί να κλείσουν τα στενά του Ορμούζ — αλλά αγνόησε αυτή την προειδοποίηση γιατί πίστευε ότι θα είχαμε νικήσει πριν αυτό γίνει εφικτό.»

Η Βενεζουέλα, σύμφωνα με τον Μιρσχάιμερ, ενίσχυσε τη λανθασμένη αυτοπεποίθηση: «Η επιτυχία του στη Βενεζουέλα, όπου μπόρεσε να απαγάγει τον Μαδούρο και να τερματίσει τη σύγκρουση γρήγορα, του έδωσε πρόσθετη εμπιστοσύνη ότι μπορούσε “να πετάξει σαν πεταλούδα και να τσιμπήσει σαν μέλισσα”. Αλλά αυτό δεν έγινε. Και μόλις δεν γίνεται, βρίσκεσαι σε καταστροφική κατάσταση.»

Σε ερώτηση αν υπάρχει στρατηγική εξόδου, ο Μιρσχάιμερ ήταν κατηγορηματικός: «Έχω σκεφτεί πολύ γι’ αυτό και μίλησα με πολύ έξυπνους ανθρώπους — αυτούς που ξέρουν να βρίσκουν διέξοδο σε κάθε αδιέξοδο. Και κανείς δεν μπορεί να βρει λύση. Οι περισσότεροι λένε “κήρυξε νίκη κι αποχώρα”. Αλλά αυτό θα φαινόταν ως ταπεινωτική ήττα. Και ακόμα κι αν αποχωρήσουμε, οι Ισραηλινοί και οι Ιρανοί μπορεί να συνεχίσουν να πολεμούν. Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει βάλει τον εαυτό του σε μια κατάσταση χωρίς πραγματικά καλή στρατηγική εξόδου.»

«Ίσως με και τον Αγιατολάχ» — Οι δηλώσεις Τραμπ και η «απώλεια επαφής με την πραγματικότητα»

Το πλέον εκρηκτικό σκέλος της συζήτησης αφορά τις πρόσφατες δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ, ιδίως μια ανταλλαγή με δημοσιογράφο του CNN: «Ποιος θα ελέγχει τα στενά του Ορμούζ;» — «Ίσως εγώ. Ίσως εγώ και ο Αγιατολάχ. Όποιος κι αν είναι ο Αγιατολάχ», απάντησε ο Τραμπ. Η αντίδραση και των δύο καθηγητών ήταν σοκ.

Ο καθηγητής Σακς δήλωσε ότι «κάτι μπορεί κυριολεκτικά να είναι σοβαρά λάθος», σημειώνοντας ότι οι Ιρανοί αρνήθηκαν κατηγορηματικά κάθε διαπραγμάτευση — «άμεση ή έμμεση» — ενώ ο Τραμπ μιλούσε για «εξαιρετικούς ανθρώπους» με τους οποίους διαπραγματεύεται, χωρίς να κατονομάζει κανέναν.

«Αν αυτό αποδειχθεί πλήρως ψευδές», είπε ο Σακς, «νομίζω ότι πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο ότι ο Πρόεδρος έχει πράγματι χάσει την επαφή του με την πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι τακτική. Είναι παραληρηματικό. Και πολύ επικίνδυνο.»

Ο Σακς πρόσθεσε: «Βρίσκομαι στην Ασία. Οι ασιατικές χρηματιστηριακές αγορές κατέρρευσαν σήμερα. Οι τιμές ενέργειας εκτοξεύτηκαν. Ίσως ο Τραμπ το είδε αυτό — και κατασκεύασε στο μυαλό του μια λύση σε μια κρίση στην οποία είχε βάλει ολόκληρο τον κόσμο, ώστε να κολακεύσει το εγώ του αφού έκανε ένα καταστροφικό λάθος.»

Η ανακοίνωση Σμότριτς, η προσάρτηση νοτίου Λιβάνου και «το φασιστικό καθεστώς»

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο Morgan ανέφερε ότι ο υπουργός Οικονομικών του Ισραήλ Μπεζαλέλ Σμότριτς — «ίσως το πιο ακραίο μέλος του υπουργικού συμβουλίου Νετανιάχου» — ανακοίνωσε, μιλώντας εξ ονόματος της ισραηλινής κυβέρνησης, ότι επιθυμούν να προσαρτήσουν το νότιο Λίβανο.

Ο Σακς απάντησε: «Η ισραηλινή κυβέρνηση είναι ένα φασιστικό καθεστώς. Γνωρίζει μόνο τη βία. Αυτό θέτει υπό αμφισβήτηση τους ισχυρισμούς Τραμπ — γιατί δήλωσε επίσης ότι συνεχίζει τις επιθέσεις στο Ιράν. Αν τα προσθέσεις αυτά, φαίνεται ότι έχουμε και έναν πόλεμο που οδηγεί στον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και ίσως έναν Πρόεδρο που έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα.»

Ο Σακς ανέφερε επίσης τον πρέσβη των ΗΠΑ Μάικ Χάκαμπι, ο οποίος «δήλωσε ότι το Ισραήλ μπορεί να διεκδικήσει τα εδάφη που θέλει», και σημείωσε ότι ο πόλεμος «φαίνεται να υποστηρίζεται ισχυρά εντός Ισραήλ — μια χώρα τελείως υπό ένα τείχος προπαγάνδας και λογοκρισίας τώρα — με δημοσκοπήσεις που δείχνουν 91% υπέρ του πολέμου».

«Κατάρρευση ικανοτήτων» — Χωρίς διαδικασία, χωρίς σκέψη, χωρίς ενήλικες

Ο καθηγητής Σακς ανέπτυξε μια θεμελιώδη θέση: ότι αυτό που βιώνουν οι ΗΠΑ δεν είναι μόνο αντισυνταγματική κατάσταση — είναι «πλήρης κατάρρευση ικανοτήτων». «Δεν γίνεται σκέψη. Κοιτάξτε πώς ο κόσμος αντιμετώπισε την ανατροπή του εμπορικού συστήματος — κατέληξε ότι ήταν απλώς παράνομο. Απ’ την αρχή, τίποτα δεν είχε οικονομικό νόημα. Δεν υπήρχε διαδικασία, δεν υπήρχε αξιολόγηση, δεν υπήρχαν ακροάσεις στο Κογκρέσο. Ήταν αποφάσεις που πήραν ο Τραμπ και λίγοι ανίκανοι γύρω του.»

Για τον πόλεμο, ο Σακς ήταν ακόμη πιο ευθύς: «Αυτός είναι ένας πόλεμος που επιλέχθηκε από τον Τραμπ, τον Χέγκσεθ, ίσως τον Γουίτκοφ και τον Κούσνερ — ποιος ξέρει. Δεν βασίζεται σε εκθέσεις πληροφοριών. Ο κ. Κεντ το έκανε ξεκάθαρο. Δεν βλέπουμε μόνο αντισυνταγματική άσκηση εξουσίας — βλέπουμε πλήρη κατάρρευση ακόμα και στα πιο ελάχιστα πρότυπα ικανότητας.»

Ο Σακς, ο οποίος δήλωσε ότι βρίσκεται στην Κίνα, σύγκρινε: «Ακούω συζητήσεις για την κινεζική οικονομική στρατηγική. Είναι λεπτομερής, βασισμένη σε δύο χρόνια συστηματικής διαβούλευσης, με κορυφαίους ακαδημαϊκούς. Οι ΗΠΑ δεν έχουν τέτοια διαδικασία σε κανέναν τομέα διακυβέρνησης αυτή τη στιγμή. Δεν βρισκόμαστε μόνο σε κυβέρνηση ενός ανθρώπου. Βρισκόμαστε σε κατάσταση πλήρους ανικανότητας.»

Το πετροδολάριο, η φυσική καταστροφή υποδομών και η πραγματική απειλή

Σε ερώτηση για το μέλλον του πετροδολαρίου, ο Σακς προσέφερε μια διόρθωση που θεώρησε σημαντική: «Σε ποιο νόμισμα τιμολογείται το πετρέλαιο δεν είναι στην πραγματικότητα το κύριο ζήτημα. Η αμερικανική οικονομία εξαρτάται από την παραγωγικότητα, τους εργαζόμενους, την τεχνολογία, τη φυσική παραγωγική βάση.»

Αυτό που πραγματικά απειλεί, εξήγησε, είναι «η βαθιά κρίση προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου — που κλιμακώνεται, γιατί δεν είναι μόνο ο αποκλεισμός πλοίων μέσω του Ορμούζ, αλλά η φυσική καταστροφή κοιτασμάτων, αγωγών και διυλιστηρίων». Ανέφερε συνομιλία με πολιτικό ηγέτη στο Πεκίνο, ο οποίος «ασχολούνταν με τη φυσική υποδομή πετρελαίου και φυσικού αερίου στη χώρα του»: «Μου είπε: “Τζέφρι, πρέπει να ξέρεις πόσο δύσκολο είναι να χτίσεις αυτά τα διυλιστήρια και πόσο μακρά και επίπονη θα είναι η επισκευή τους.”»

«Πού είναι οι ενήλικες στην Ουάσιγκτον;»

Και οι δύο καθηγητές κατέληξαν σε ένα κάλεσμα που ξεπερνά τα πλαίσια ακαδημαϊκής ανάλυσης. Ο Σακς ρώτησε: «Πού είναι οι γερουσιαστές; Υπάρχουν ενήλικες στην Ουάσιγκτον; Υπάρχει ένας — εκτός από τον Ραντ Πολ, που νομίζω ότι όλοι πρέπει να σεβόμαστε απόλυτα — κάποιος γερουσιαστής στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα που παρακολουθεί αυτά και σκέφτεται ότι η κατάσταση της δημοκρατίας μας και του κόσμου βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού;»

Ο Μιρσχάιμερ συμφώνησε: «Οι Ρεπουμπλικάνοι τον φοβούνται.» Και ο Σακς πρόσθεσε: «Το Κογκρέσο, μια μικρή συμβουλή: διαβάστε το Σύνταγμα. Θυμηθείτε τον όρκο σας. Είστε υπεύθυνοι για αυτόν τον πόλεμο. Δεν μπορείτε να πλύνετε τα χέρια σας. Το Κογκρέσο έχει τη μοναδική εξουσία να κηρύσσει πόλεμο. Και δεν μπορούμε να ζούμε στην αυταπάτη αυτού του ανθρώπου.»

«Κάτι είναι σοβαρά στραβά — και ο χρόνος θα δείξει»

Η συζήτηση Σακς-Μιρσχάιμερ δεν αποτελεί τυπική ακαδημαϊκή ανάλυση. Είναι μια δημόσια προειδοποίηση — από δύο ανθρώπους με δεκαετίες εμπειρίας στη γεωπολιτική — ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν μοιάζει με κανέναν προηγούμενο, γιατί συνδυάζει τρία πρωτοφανή στοιχεία: μια στρατιωτική αποτυχία χωρίς στρατηγική εξόδου, μια οικονομική κρίση που απειλεί τον πλανήτη, και ενδεχομένως — όπως και οι δύο υποστήριξαν — έναν αρχηγό κράτους που έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα.

Ο Σακς κατέληξε: «Κάτι πάει σοβαρά στραβά αυτή τη στιγμή. Πολύ σοβαρά στραβά. Ο χρόνος θα δείξει. Αλλά παρακαλώ, κάποιος στην Ουάσιγκτον πρέπει να είναι ενήλικας.»