Ο καθηγητής του Columbia University περιγράφει έναν κόσμο σε αποσύνθεση: εξάντληση ενεργειακών αποθεμάτων, κατάρρευση του ΟΗΕ, ευρωπαϊκή ηγεσία χωρίς ταυτότητα και αμερικανικός πρόεδρος με «τα χαρακτηριστικά μεγαλομανίας» — «Ο κόσμος βρίσκεται στην πιο επικίνδυνη κατάσταση που βρέθηκε ποτέ»

Εισερχόμενοι στη δεύτερη εβδομάδα του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ο Τζέφρι Σακς — καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Columbia, πρώην σύμβουλος τριών Γενικών Γραμματέων του ΟΗΕ και μια από τις πλέον αναγνωρισμένες φωνές στη διεθνή πολιτική οικονομία — δεν χρησιμοποιεί διπλωματική γλώσσα: «Βρισκόμαστε πιθανότατα στις πρώτες ημέρες ενός Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου και το ερώτημα είναι αν θα περιοριστεί».

Σε εκτενή συνέντευξη, ο Σακς αναλύει μια κατάσταση πολλαπλών ταυτόχρονων κρίσεων: στρατιωτικής, ενεργειακής, θεσμικής και ηγετικής — τονίζοντας ότι η απουσία ελέγχου κλιμάκωσης, σε συνδυασμό με πυρηνικά οπλοστάσια, καθιστά τη σημερινή στιγμή μοναδικά επικίνδυνη στην ιστορία.

«Δεν υπάρχει στρατηγική — Υπάρχει σύγχυση»

Ο Σακς δεν πιστεύει ότι η αμερικανική πλευρά διαθέτει συνεκτική στρατηγική. Η λέξη «στρατηγική», σημειώνει, είναι υπερβολικά μεγάλη για αυτό που βλέπουμε. Αυτό που διακρίνει είναι «τεράστια σύγχυση»: σύγχυση σχετικά με τις προσδοκίες, τους πολεμικούς στόχους και την πραγματική κατάσταση στο πεδίο.

Η επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος, κατά τον ίδιο, δεν εξελίσσεται σύμφωνα με τα σχέδια. Η μοναδική δημόσια έκφραση της αμερικανικής πολιτικής, σημειώνει, είναι οι αναρτήσεις του Τραμπ στο Truth Social, τις οποίες χαρακτηρίζει ανοιχτά «παραληρήματα».

Ο πόλεμος, προσθέτει, δεν περιορίζεται στο Ιράν. Οι ΗΠΑ οπλίζουν Κούρδους μαχητές ως πληρεξούσιους, υπάρχουν πλήγματα σε πολλές χώρες, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, η σύγκρουση Πακιστάν-Αφγανιστάν πιθανώς συνδέεται, ιρανικό ναυτικό σκάφος βυθίστηκε ανοιχτά της Ινδίας, και ο Τραμπ σηματοδοτεί ότι οι ΗΠΑ θα «πάρουν» την Κούβα. Η σύγκρουση είναι ήδη παγκόσμια, κατά τον Σακς.

Ενεργειακή κρίση: «Δεν έχει ακόμα αποτιμηθεί»

Ο Σακς προειδοποιεί ότι η καταστροφή ενεργειακών υποδομών στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε παγκόσμια ενεργειακή κρίση «εξαιρετικά σοβαρή», η οποία δεν έχει ακόμα αποτυπωθεί στις αγορές. Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να αποσκοπεί στον έλεγχο των παγκόσμιων αγορών ενέργειας — κόβοντας τις προμήθειες πετρελαίου από Βενεζουέλα, Ρωσία και Ιράν προς την Κίνα.

Αλλά οι ενεργειακές εγκαταστάσεις καταστρέφονται «κάθε ώρα», σημειώνει, και αυτό θα πλήξει ιδιαίτερα την Ευρώπη και τις ασιατικές χώρες, ενώ πιθανότατα θα σημάνει και επέκταση του πολέμου.

«Ο ΟΗΕ πεθαίνει — Και η Ευρώπη είναι συνένοχη»

Ένα σημαντικό μέρος της ανάλυσης αφορά την κατάρρευση του πολυμερούς συστήματος. Ο Σακς υπογραμμίζει ότι η κυβέρνηση Τραμπ «περιφρονεί τον ΟΗΕ και σκοπεύει να τον εξοντώσει». Νωρίτερα φέτος, οι ΗΠΑ αποχώρησαν από πάνω από 30 υπηρεσίες του ΟΗΕ, αποκήρυξαν θεμελιώδεις συνθήκες, τερμάτισαν τις συμφωνίες πυρηνικού αφοπλισμού και δεν πληρώνουν τις εισφορές τους.

Ο Σακς αναφέρει ότι η ομάδα του υπολογίζει ετησίως έναν δείκτη πολυμερούς ευθυγράμμισης με τον ΟΗΕ: οι ΗΠΑ, ακόμα και πριν από αυτόν τον πόλεμο, ήταν «μακράν, χωρίς καμία αμφιβολία, το λιγότερο ευθυγραμμισμένο κράτος» από τα 193 μέλη — ψηφίζοντας σταθερά σε μικρές μειοψηφίες μαζί με Ισραήλ και Παραγουάη.

Η Ευρώπη, κατά τον Σακς, είναι «πλήρως συνένοχη». Περιγράφει τη σκηνή στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μετά τα χτυπήματα σε Ιράν: Ευρωπαίοι πρεσβευτές, ο ένας μετά τον άλλον, επιτέθηκαν στο Ιράν χωρίς καν να αναφέρουν ότι ΗΠΑ και Ισραήλ είχαν ξεκινήσει τις επιθέσεις. Ιδιαίτερα αιχμηρός είναι για τη Δανέζα πρέσβειρα, σημειώνοντας ότι η Δανία — μια χώρα που πιθανότατα θα αντιμετωπίσει τον ίδιο τον Τραμπ στο ζήτημα της Γροιλανδίας — δεν φάνηκε να κατανοεί ότι το διεθνές δίκαιο μπορεί κάποια μέρα να χρειαστεί.

Γερμανία: «Η χειρότερη ηγεσία εδώ και γενιές»

Ο Σακς ασκεί σκληρή κριτική στη γερμανική ηγεσία. Θυμίζει Γερμανούς καγκελάριους που γνώρισε προσωπικά — Μπραντ, Σμιτ, Κολ, Σρέντερ, Μέρκελ — «προσωπικότητες, αξιοπρεπείς, που κατανοούσαν τα γερμανικά συμφέροντα αλλά και την ιδέα της Ευρώπης ως σχέδιο ειρήνης». Ο Σολτς ήταν κατά τον ίδιο «ο πιο αδύναμος καγκελάριος, πλήρης ανυπαρξία». Τον Μερτς χαρακτηρίζει «αγνοεί τη σύγχρονη ιστορία, είναι επιθετικός, δουλοπρεπής προς τις ΗΠΑ και πολεμοχαρής».

Η πρώτη πράξη του Μερτς ως καγκελαρίου, κατά τον Σακς, θα έπρεπε να είναι να σηκώσει το τηλέφωνο και να καλέσει τον Πούτιν — να ξεκινήσει συζήτηση για τη ζωτική σχέση Γερμανίας-Ρωσίας, για αποτροπή καταστροφής και ανοικοδόμηση συλλογικής ασφάλειας. «Δεν κούνησε ούτε δάχτυλο. Δεν του πέρασε καν από το μυαλό ότι αυτή είναι η δουλειά του», σημειώνει.

CIA, αλλαγή καθεστώτων και η «αυτοκρατορία»

Ο Σακς τοποθετεί τη συμπεριφορά Τραμπ σε ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο. Η CIA, υποστηρίζει, καθορίζει την αμερικανική εξωτερική πολιτική εδώ και δεκαετίες, λειτουργώντας ως «εκτός λογαριασμών στρατιωτική δύναμη». Η πρακτική επιλογής ηγετών άλλων χωρών δεν είναι καινούργια — το 1953 η CIA εγκατέστησε αστυνομικό κράτος στο Ιράν ανατρέποντας δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, στηρίζοντάς το μέχρι την επανάσταση του 1979. Ο Ομπάμα αποφάσισε ποιος θα ηγηθεί στη Συρία και τη Λιβύη, η Βικτόρια Νούλαντ επέλεξε τον ηγέτη της Ουκρανίας σε τηλεφωνική συνομιλία που υποκλάπη. Ο Τραμπ, κατά τον Σακς, λέει δημοσίως αυτό που ήταν πάντα αμερικανική πρακτική.

Ο καθηγητής παραλληλίζει τις ΗΠΑ με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία: η Δημοκρατία μετατράπηκε σε αυτοκρατορία χωρίς κανείς να το αντιληφθεί ακαριαία — η Σύγκλητος εξακολουθούσε να υπάρχει, οι θεσμοί φαινόταν ανέπαφοι. Εκτιμά ότι η αμερικανική δημοκρατία ενδεχομένως τερματίστηκε ουσιαστικά με τη δολοφονία Κένεντι τον Νοέμβριο του 1963 — μετά την οποία κανένας πρόεδρος δεν αμφισβήτησε σοβαρά το κράτος ασφαλείας.

«Ο πιο επικίνδυνος κόσμος που υπήρξε ποτέ»

Ο Σακς εκφράζει την πεποίθηση ότι Ρωσία και Κίνα υποστηρίζουν στρατηγικά το Ιράν — «θα εκπλαγώ απολύτως αν δεν το κάνουν», λέει — καθώς η αμερικανική πολιτική αποσκοπεί ρητά στον αποκλεισμό της Κίνας από ενεργειακές πηγές: βενεζουελανικό, ρωσικό και ιρανικό πετρέλαιο.

Η «ψευδαίσθηση ελέγχου κλιμάκωσης», προειδοποιεί, είναι αυτό που μπορεί να οδηγήσει σε Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ποτέ πριν στην πυρηνική εποχή, σημειώνει, δεν υπήρξε τέτοιος συνδυασμός: θεσμική αμερικανική μεγαλομανία, προσωπική «ψυχοπάθεια» ηγέτη, ευρωπαϊκή υποτέλεια, κατάρρευση πολυμερών θεσμών και ταυτόχρονοι πόλεμοι σε πολλαπλά μέτωπα.

«Ο κόσμος βρίσκεται στην πιο επικίνδυνη κατάσταση που βρέθηκε ποτέ», καταλήγει ο Σακς. «Και κανείς δεν έχει τη σύνεση να πει στον Αυτοκράτορα Ντόναλντ ότι αυτό δεν είναι καλή ιδέα».