Ο καθηγητής του Κολούμπια αναλύει στον Glenn Diesen την «πικρή αλήθεια» πίσω από τον πόλεμο στο Ιράν: κατάρρευση διακυβέρνησης, αυτοσχεδιασμός αντί στρατηγικής, ευρωπαϊκή υποτέλεια, και η μοναδική ελπίδα — ένα ενωμένο μέτωπο Κίνας, Ρωσίας και Ινδίας

Βάσει της συνέντευξης του καθηγητή Jeffrey Sachs (Πανεπιστήμιο Κολούμπια) στον καθηγητή Glenn Diesen

Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι μόνο μια στρατιωτική κρίση — είναι, σύμφωνα με τον καθηγητή Τζέφρι Σακς του Πανεπιστημίου Κολούμπια, η κλινική απόδειξη μιας «παρακμάζουσας ηγεμονίας» που δεν μπορεί πλέον ούτε να σχεδιάσει ούτε να εκτελέσει ούτε καν να κατανοήσει τις συνέπειες των πράξεών της. Σε εκτεταμένη συνέντευξη στον καθηγητή Glenn Diesen, ο Σακς ανέλυσε τη δήλωση Τραμπ περί «εποικοδομητικών συνομιλιών» με το Ιράν — που οι Ιρανοί αρνήθηκαν κατηγορηματικά — τις θεωρίες για παραλήρημα ή χειραγώγηση αγορών, την πλήρη απουσία στρατηγικού σχεδιασμού, την ευρωπαϊκή υποτέλεια, και τη μοναδική ελπίδα: ένα ενωμένο διπλωματικό μέτωπο Κίνας, Ρωσίας και Ινδίας.

Οι «συνομιλίες» που δεν έγιναν ποτέ — Τρεις θεωρίες

Η αφετηρία της συζήτησης ήταν η δήλωση Τραμπ ότι «είχαμε δύο καλές μέρες εποικοδομητικών συνομιλιών» με το Ιράν — ενώ οι Ιρανοί αρνήθηκαν κατηγορηματικά ότι υπήρξε οποιαδήποτε επαφή, «άμεση ή έμμεση». Ο καθηγητής Σακς πρότεινε τρεις πιθανές εξηγήσεις, τονίζοντας ότι δεν είναι αλληλοαποκλειόμενες.

Η πρώτη, την οποία ο ίδιος χαρακτήρισε ως αυτή που «πρέπει πραγματικά να ληφθεί σοβαρά υπόψη», είναι ότι ο Τραμπ «παραληρεί — δηλαδή ζει σε έναν κόσμο αυταπατών». Ο Σακς δήλωσε ότι «πιστεύω ότι είναι ψυχικά ασθενής» και αναφέρθηκε σε εκτιμήσεις ψυχολόγων περί «μετωποκροταφικής άνοιας σε συνδυασμό με κακοήθη ναρκισσισμό». Σημείωσε ότι «ήταν πάντα δυσάρεστος, αλλά τώρα χάνει τον εαυτό του» — επικαλούμενος «φωνημική παραφασία» (phonemic paraphasia), αδυναμία ολοκλήρωσης λέξεων και ασυνάρτητες προτάσεις.

Η δεύτερη θεωρία είναι πιο τακτική: ο Τραμπ «έβαλε τον εαυτό του σε μια γωνία» με το αυθόρμητο τελεσίγραφο 48 ωρών, δεν μπόρεσε να το εκπληρώσει, οι αγορές κατέρρεαν στην Ασία, και «το καλύτερο που μπόρεσε να σκεφτεί ήταν ένα ψέμα που διαψεύστηκε μέσα σε λεπτά».

Η τρίτη θεωρία σχετίζεται με μία οργανωμένη προσπάθεια χειραγώγησης των αγορών: «Ο ίδιος ή οι κρόνοι του κάνουν front running στις αγορές — οι αγορές ταλαντεύονται, κάνουν ανακοινώσεις, και αρκεί να έχεις ένα λεπτό προειδοποίηση για το τι θα πει ο πρόεδρος για να βγάλεις εκατομμύρια.» Ο Σακς ανέφερε ότι «υπάρχουν αναλυτές που εντοπίζουν μυστηριώδεις συναλλαγές ένα-δύο λεπτά πριν το άνοιγμα της αγοράς» και δήλωσε ότι «δεν αποκλείω καθόλου αυτό — η ωμή διαφθορά αυτής της κυβέρνησης ξεπερνά κάθε φαντασία».

 «Αυτοσχεδιασμός από το πρωί μέχρι το βράδυ»

Ο Σακς εμβάθυνε στο θέμα της ικανότητας διακυβέρνησης, συγκρίνοντας τις ΗΠΑ με την Κίνα. Δήλωσε ότι βρισκόταν στο Πεκίνο νωρίτερα εκείνη την εβδομάδα, όπου η Κίνα ολοκλήρωσε τις «δύο συνόδους» και παρουσίασε το δεκαπενταετές σχέδιο: «Ένα σχέδιο που εκπονήθηκε σε δύο χρόνια, με τεράστιο όγκο διαβουλεύσεων, ειδικές επιτροπές, think tanks, κορυφαίους ακαδημαϊκούς. Ο πρωθυπουργός Λι Τσιάνγκ παρουσίασε ένα έγγραφο 50 σελίδων για το πρόγραμμα εργασίας.»

Η σύγκριση με τις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον Σακς, είναι καταστροφική: «Φυσικά δεν υπάρχει κανένα σχέδιο. Ούτε ετήσιο, ούτε μηνιαίο, ούτε πενταετές. Τίποτα. Η Ομιλία για την Κατάσταση του Έθνους — που κάποτε ήταν ουσιαστικό κείμενο — τώρα είναι τηλεοπτικό σόου. Ο Τραμπ ξεφωνίζει, η ομάδα χόκεϊ σηκώνεται, κάποιος με μετάλλιο σηκώνεται. Δεν συζητήθηκε κανένα πρόγραμμα εργασίας. Δεν υπήρξε καμία κατάσταση του έθνους πέρα από ψεύτικα ηχοβολήματα.»

Ο εμπορικός πόλεμος των δασμών, σύμφωνα με τον Σακς, αποτέλεσε ακόμη ένα παράδειγμα: «Ολόκληρος ο πόλεμος δασμών πέρυσι που ανατάραξε την παγκόσμια οικονομία ήταν αυθόρμητος αυτοσχεδιασμός — τρελός, αφελής. Δεν ήταν δουλειά μιας γραφειοκρατίας με εκπαιδευμένους αναλυτές. Ήταν ένα κείμενο μίας σελίδας από τον εμπορικό αντιπρόσωπο που δεν θα περνούσα πρωτοετή φοιτητή εμπορίου γι’ αυτό.»

Για τον πόλεμο στο Ιράν, ο Σακς ήταν εξίσου ευθύς: «Ο Τραμπ θα βομβάρδιζε, μετά θα επέλεγε τον επόμενο Ανώτατο Ηγέτη όπως είπε, θα υπήρχε άνευ όρων παράδοση, και θα ζούσαμε ευτυχισμένοι. Όταν αυτή η αυταπάτη απέτυχε μέσα σε λίγα λεπτά, δεν υπήρχε επόμενο σχέδιο. Αυτοσχεδιασμός από το πρωί μέχρι το βράδυ.»

Γιατί υποτιμούμε πάντα τους αντιπάλους μας — Η «παρακμάζουσα ηγεμονία»

Ο Diesen έθεσε ένα θεμελιώδες ερώτημα: γιατί οι ΗΠΑ υποτιμούν συστηματικά τους αντιπάλους τους — τη Ρωσία στην Ουκρανία, την Κίνα στην τεχνολογία, το Ιράν τώρα; Ο Σακς απάντησε ότι αυτό αντικατοπτρίζει «εξαιρετικά χαμηλή ποιότητα διακυβέρνησης — σοκαριστικά χαμηλή. Αυτό είναι κρίση βασικής ικανότητας.»

Πρόσθεσε μια ακόμη πιο ανησυχητική παρατήρηση: «Μπορεί να είναι ακόμη χειρότερο — μπορεί να είναι κρίση άνοιας. Στον προηγούμενο πρόεδρο είχαμε τουλάχιστον δύο χρόνια άνοιας. Ίσως έχουμε δύο διαδοχικούς προέδρους με άνοια.» Η εκτίμηση, σημείωσε ο Σακς, «δεν είναι καθόλου αδύνατη ως μέρος της εξήγησης — αλλά υπάρχει κάτι ακόμη πιο πραγματικό και δραματικό»: ότι η ίδια η δομή διακυβέρνησης έχει καταρρεύσει.

Ο Σακς αναφέρθηκε σε πληροφορίες από τον Τζο Κεντ, από τους Αρχηγούς Γενικού Επιτελείου, από τη CIA: «Ακούμε τις διαρροές. Τίποτα απ’ αυτά δεν είναι σχεδιασμένο. Τίποτα δεν βγάζει νόημα. Εξηγούσαν στον Τραμπ ότι η ιδέα ότι ένα χτύπημα αποκεφαλισμού θα οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος είναι εξαιρετικά απίθανο να πετύχει.» Και ισχυρίστηκε ότι «ο Νετανιάχου μίλησε στον Τραμπ σε προσωπικό επίπεδο» για να τον πείσει.

Η ευρωπαϊκή υποτέλεια — «Πόσο μπορεί κάποιος να σέρνεται στο πάτωμα;»

Ο Σακς άσκησε δριμεία κριτική στην ευρωπαϊκή στάση. Αν και δεν την απέδωσε μόνο σε «μεταδοτική τρέλα», σημείωσε ότι «η ευρωπαϊκή υποτέλεια στην αμερικανική τρέλα είναι ο μεγάλος μοχλός. Αυτό που οι ευρωπαίοι ηγέτες δεν κατάφεραν μέχρι σήμερα είναι να μιλήσουν ειλικρινά όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες παραλογίζονται.»

Εξαίρεσε τον Πέδρο Σάντσεθ της Ισπανίας, «που ήταν πολύ ξεκάθαρος», και τον Γερμανό πρόεδρο Βάλτερ Σταϊνμάιερ, ο οποίος χαρακτήρισε τον πόλεμο «τρομερό σφάλμα» — αλλά «τα γερμανικά μέσα αμέσως του επιτέθηκαν: πώς τολμά να πει αυτό;» Για τον Μαρκ Ρούτε, Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, ο Σακς ήταν ιδιαίτερα αιχμηρός: «Ο Ρούτε, που είναι καρικατούρα καρικατούρας, λέει ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να στηρίξει αυτόν τον μεγάλο σκοπό των ΗΠΑ. Θεέ μου, κάνει τον Στόλτενμπεργκ να μοιάζει με ιδιοφυΐα. Πόσο μπορεί κάποιος να σέρνεται στο πάτωμα;»

Η κριτική του Σακς αφορούσε και τη Φον ντερ Λάιεν, τον Μερτς, τον Μακρόν, τον Κέιρ Στάρμερ σημειώνοντας ότι «αυτή η τελευταία κρίση θα είναι ακόμη μια καταστροφή για την ευρωπαϊκή οικονομία, που ήδη ολισθαίνει».

Τα τρία σενάρια τερματισμού — Και η «μοναδική ελπίδα»

Ο Σακς παρουσίασε τρεις πιθανές εκβάσεις. Η πρώτη: οι ΗΠΑ συντρίβουν το Ιράν — «με τρομερή καταστροφή, εγκλήματα πολέμου, ό,τι φρικτό — αλλά συντρίβουν το Ιράν». Ωστόσο, σημείωσε ότι «αυτό δεν γίνεται σχεδόν ποτέ μόνο από τον αέρα, και ποτέ σε μια χώρα τόσο μεγάλη και πολυπληθή όσο το Ιράν». Υπενθύμισε ότι η Σερβία, «μια μικρή αδύναμη χώρα σε σύγκριση, βομβαρδίστηκε 78 ημέρες από το ΝΑΤΟ χωρίς να ενδώσει».

Η δεύτερη: το Ιράν «κερδίζει τον πόλεμο πυραύλων και καταστρέφει την αντίπαλη πλευρά» — γιατί, σύμφωνα με τον Σακς, «το Ιράν έχει περισσότερους πυραύλους από ό,τι η αντίπαλη πλευρά έχει αντιπυραυλικά — και αυτό ίσως είναι το πιο βασικό σημείο».

Η τρίτη — και η μόνη που ο Σακς χαρακτήρισε «ελπίδα» — είναι διπλωματική, αλλά όχι μέσω διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν. «Οι πρόεδροι Πούτιν και Σι και ο πρωθυπουργός Μόντι — που εκπροσωπούν μεγάλο μέρος του κόσμου — θα πουν ξεκάθαρα στον Ντόναλντ Τραμπ, μάλλον κατ’ ιδίαν: πρέπει να το σταματήσεις. Είναι εντελώς εκτός ελέγχου και απαράδεκτο.» Παράλληλα, οι χώρες του Κόλπου θα δηλώσουν: «Αυτές οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις κλείνουν. Δεν φιλοξενούμε πλέον αμερικανικές βάσεις. Δεν μας προστατεύουν — στην πραγματικότητα αυτές είναι η αιτία του πολέμου.»

Ο Σακς διευκρίνισε ρητά: «Όταν λέω “δεν θα σας αφήσουμε”, δεν εννοώ ότι θα πάνε σε πόλεμο με τις ΗΠΑ. Εννοώ ότι θα δημιουργήσουν ένα ενωμένο διπλωματικό μέτωπο που θα περιλαμβάνει τη μεγάλη πλειονότητα του κόσμου — η Αφρικανική Ένωση σίγουρα θα ενταχθεί, ο αραβικός κόσμος θα ενταχθεί — και το μήνυμα θα είναι: οι ΗΠΑ πρέπει να σταματήσουν αυτή την αυταπάτη. Και το Ισραήλ, για όνομα του Θεού, 30 χρόνια πόλεμοι σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή — σταματήστε. Ζήστε μέσα στα δικά σας σύνορα και σταματήστε να ενοχλείτε ολόκληρο τον υπόλοιπο κόσμο.»

Μπρεζίνσκι, ηγεμονία και πολυπολική τάξη — «Η επιλογή είχε γίνει»

Ο Diesen αναφέρθηκε στον Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, ο οποίος σε βιβλίο του 2012 είχε προειδοποιήσει ότι αν αναδύεται ένα πολυπολικό σύστημα, οι ΗΠΑ έχουν μια επιλογή: να αντισταθούν — οπότε το σύστημα θα σχηματιστεί εναντίον τους — ή να το διευκολύνουν και να κρατήσουν προνομιακή θέση. Ο Σακς απάντησε ότι «οι ΗΠΑ έκαναν πλήρως αυτή την επιλογή: εξακολουθούμε να κυνηγάμε την ηγεμονία — αλλά με τραγικό τρόπο, γιατί ο κόσμος είναι ήδη πολυπολικός και οι ΗΠΑ δεν μπορούν καν να σχεδιάσουν μία ώρα μπροστά».

Αναφέρθηκε στο «Μεγάλο Σκακιέρα» του Μπρεζίνσκι — «γράφτηκε 15 χρόνια πριν, με τη λογική ότι η Ρωσία δεν θα μπορούσε ποτέ να αντισταθεί στην επέκταση του ΝΑΤΟ, δεν θα ενωνόταν ποτέ με την Κίνα, και θα ενέδιδε στις δυτικές απαιτήσεις. Αυτό ήταν το σχέδιο. Απέτυχε. Ξανααποτυγχάνει. Ο Τραμπ δεν είναι κλόουν — είναι πολύ πιο επικίνδυνος — αλλά είναι απόλυτα ανίκανος για μια στρατηγική ιδέα.»

 «Παρακολουθούμε μία καταστροφή — μέχρι ο κόσμος να πει “φτάνει”»

Η ανάλυση του Σακς δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας — αλλά αφήνει ένα. Η κατάληξη δεν εξαρτάται, κατά τη γνώμη του, ούτε από τις ΗΠΑ ούτε από το Ιράν. Εξαρτάται από το αν ο μη δυτικός κόσμος — που αντιπροσωπεύει «τη μεγάλη πλειονότητα» — θα βρει τη φωνή και τη βούληση να πει δημόσια αυτό που σκέφτεται ιδιωτικά: ότι η αυτοκρατορία που αυτοσχεδιάζει πρέπει να σταματήσει πριν πάρει μαζί της τον κόσμο. «Παρακολουθούμε καταστροφή, συνεχιζόμενη κλιμάκωση — μέχρι εκείνο το μη δυτικό μέρος του κόσμου να σηκωθεί και να πει: δεν θα σας αφήσουμε να καταστρέψετε ολόκληρο τον κόσμο», κατέληξε ο Σακς.