Ο κορυφαίος Αμερικανός οικονομολόγος εξαπολύει δριμεία επίθεση κατά της κυβέρνησης Τραμπ και του Μπενιαμίν Νετανιάχου, περιγράφοντας τον πόλεμο με το Ιράν ως μια «παγκόσμια καταστροφή» χωρίς νικητές. Γιατί η σημερινή κρίση θεωρείται η πιο επικίνδυνη στιγμή μετά την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας το 1942 και πώς η εμμονή για έλεγχο των πετρελαίων απειλεί να τινάξει στον αέρα την παγκόσμια οικονομία μέσα σε 30 ημέρες.

Την ώρα που οι σειρήνες του πολέμου στη Μέση Ανατολή ηχούν πιο απειλητικά από ποτέ, μια από τις πιο επιδραστικές φωνές της παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής σκέψης, ο καθηγητής Τζέφρι Σακς, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για μια επερχόμενη «συντριβή» που δεν θα αφήσει κανέναν αλώβητο. Σε μια ανάλυση που χαρακτηρίζεται από ωμό ρεαλισμό και βαθιά απογοήτευση για την τροχιά της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, ο Σακς περιγράφει την τρέχουσα σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν όχι ως μια στρατηγική επιχείρηση, αλλά ως μια «παγκόσμια καταστροφή» όπου η έννοια της νίκης είναι ανύπαρκτη.

«Κανείς δεν κερδίζει αυτόν τον πόλεμο, γιατί και οι δύο πλευρές καταστρέφονται», δηλώνει κατηγορηματικά ο Σακς. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ισραήλ πρόκειται να «διαλυθεί ολοσχερώς», οι χώρες του Κόλπου θα υποστούν ανεπανόρθωτες πλήγματα και το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπο με μια «τρομερή τραγωδία». Πέρα όμως από το γεωπολιτικό πεδίο, ο Αμερικανός οικονομολόγος προειδοποιεί για μια σφοδρή κάμψη της παγκόσμιας οικονομίας, χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο ως μια πρόταση «lose-lose» (διπλής ήττας).

Η ανατομία μιας «αιματηρής παρανόησης»

Για τον Σακς, η τρέχουσα κλιμάκωση αποτελεί τη συνέχεια μιας μακράς σειράς αποτυχημένων αμερικανικών παρεμβάσεων. «Όλη μου τη ζωή παρακολουθώ την κυβέρνησή μου να προβαίνει σε αυτές τις τρομερές, αιματηρές περιπέτειες που είναι απλώς καταστροφικές και δεν επιτυγχάνουν απολύτως τίποτα», σημειώνει, παραλληλίζοντας τη σημερινή κρίση με παλαιότερες επεμβάσεις που βύθισαν περιοχές στο χάος

Η κριτική του εστιάζει στην εγκατάλειψη της διπλωματίας. Υπενθυμίζει ότι το Ιράν βρισκόταν υπό αυστηρή παρακολούθηση από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) μέσω της πυρηνικής συμφωνίας, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ «έσκισε» το 2018, υπό την «ενθουσιώδη καθοδήγηση» του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Κατά τον Σακς, ο πραγματικός στόχος της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ δεν ήταν ποτέ η μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, αλλά η ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος και ο απόλυτος έλεγχος της πολιτικής σκηνής της Τεχεράνης.

Το πετρέλαιο ως λάφυρο και η ρητορική της υποτέλειας

Στην καρδιά της σύγκρουσης, σύμφωνα με τον καθηγητή, βρίσκεται η επιθυμία των ΗΠΑ να «επιτάξουν» τα παγκόσμια ενεργειακά αποθέματα. Αυτό το μοτίβο, όπως υποστηρίζει, είδαμε στην περίπτωση της Βενεζουέλας και το ίδιο βλέπουμε τώρα στον Περσικό Κόλπο. Οι ΗΠΑ ήδη «υπαγορεύουν» την πετρελαϊκή πολιτική χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Εμιράτα.

Μάλιστα, ο Σακς αναφέρεται με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα στις πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος φέρεται να χρησιμοποίησε υβριστική ρητορική κατά του Σαουδάραβα πρίγκιπα διαδόχου, απαιτώντας απόλυτη υποταγή. «Θα παρατηρήσει κάποιος ότι αυτό δεν είναι σωστό;» διερωτάται, τονίζοντας ότι η απουσία αντίδρασης από τη διεθνή κοινότητα εκλαμβάνεται ως «ατιμωρησία» για την Ουάσιγκτον.

Το στοίχημα των BRICS και η απουσία των «ενηλίκων»

Ο Τζέφρι Σακς στρέφει τα βέλη του και προς τους άλλους μεγάλους παίκτες της παγκόσμιας σκακιέρας. Θεωρεί ότι αν ηγέτες όπως ο Μόντι της Ινδίας, ο Σι της Κίνας, ο Πούτιν της Ρωσίας και ο Λούλα της Βραζιλίας έλεγαν ξεκάθαρα στον Τραμπ «πρέπει να σταματήσεις πριν καταστρέψεις τον κόσμο», η κατάσταση θα μπορούσε να αλλάξει.

Ωστόσο, παρατηρεί μια διστακτικότητα. «Γιατί αφήνεται σε έναν καθηγητή να λέει την αλήθεια; Γιατί ένας πρωθυπουργός μιας χώρας 1,5 δισεκατομμυρίου ανθρώπων δεν τολμά να πει στον Ντόναλντ Τραμπ: “Σταμάτα τις παραισθήσεις σου, ρισκάρεις ολόκληρο τον κόσμο”;» σημειώνει με πικρία. Κατά την άποψή του, ο Τραμπ είναι ένας ηγέτης που αναζητά τον σεβασμό των «μεγάλων παικτών» και μια τέτοια ευθεία παρέμβαση θα τον ανάγκαζε να αναθεωρήσει την επιθετική του στάση.

Η αποτυχία της διαμεσολάβησης και η έλλειψη εμπιστοσύνης

Παρά τις αναφορές για έμμεσες συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν μέσω Πακιστάν, Τουρκίας και Αιγύπτου, ο Σακς εμφανίζεται εξαιρετικά σκεπτικός. Θεωρεί ότι οι Ιρανοί δεν έχουν κανέναν λόγο να εμπιστευτούν αυτές τις διαδικασίες, ειδικά τη στιγμή που νέα αμερικανικά στρατεύματα αποβιβάζονται στον Κόλπο.

«Πώς μπορεί οι BRICS να αφήνουν αυτό το θέμα στο Πακιστάν; Είναι αστείο», δηλώνει. Για τον ίδιο, οι μόνοι αξιόπιστοι μεσολαβητές θα ήταν η Ρωσία, η Κίνα και η Ινδία – οι τρεις άλλες υπερδυνάμεις του κόσμου. Μόνο αυτές θα μπορούσαν να επιβάλουν στον «ακόλουθο» των ΗΠΑ, το Ισραήλ, να σταματήσει τις επιθέσεις σε πολλαπλά μέτωπα: Λίβανο, Ιράν, Ιράκ, Συρία και Δυτική Όχθη.

Η αντίστροφη μέτρηση των 30 ημερών

Η πιο ανατριχιαστική προειδοποίηση του Σακς αφορά το άμεσο μέλλον. Εκτιμά ότι οι επόμενες 30 ημέρες είναι κρίσιμες και θα μπορούσαν να δουν την ολοκληρωτική καταστροφή των ενεργειακών υποδομών της Μέσης Ανατολής. Πετρελαιοπηγές, διυλιστήρια και σταθμοί άντλησης βρίσκονται εκτεθειμένοι, χωρίς ουσιαστική προστασία ακόμη και από απλά drones.

«30 ημέρες είναι πολύς χρόνος σε αυτόν τον πόλεμο. Είναι αρκετός χρόνος για να καταστραφεί ένα μεγάλο μέρος των ενεργειακών υποδομών της περιοχής», προειδοποιεί. Ήδη οι τιμές του πετρελαίου Brent έχουν σκαρφαλώσει στα 114 δολάρια το βαρέλι και ο Σακς δεν αποκλείει να φτάσουν τα 130, 140 ή και 150 δολάρια. Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα επηρεάσει μόνο την τιμή της βενζίνης, αλλά θα προκαλέσει ντόμινο αυξήσεων στο ντίζελ, τα λιπάσματα και τα πετροχημικά, οδηγώντας σε παγκόσμια οικονομική ασφυξία.

«Βρισκόμαστε στο χείλος της ανατίναξης των παγκόσμιων ενεργειακών αποθεμάτων. Όχι μόνο στο Στενό του Ορμούζ, αλλά στην ίδια την παραγωγή», καταλήγει στο πρώτο μέρος της ανάλυσής του.

Το Δόγμα του «Μεγάλου Ισραήλ» και η Αυταπάτη της Πυρηνικής Απειλής

Συνεχίζοντας την ανάλυσή του, ο Τζέφρι Σακς εστιάζει σε αυτό που θεωρεί ως τον «μεγαλύτερο υπονομευτή της ειρήνης» στη Μέση Ανατολή: το κράτος του Ισραήλ. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μια χώρα 10 εκατομμυρίων ανθρώπων, η απόλυτη εξάρτησή της από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά της, της επιτρέπει να λειτουργεί με μια «ιδιότυπη ασυλία» που κανένα άλλο κράτος δεν διαθέτει

Σύμφωνα με τον Σακς, η στρατηγική του Ισραήλ βασίζεται στο δόγμα του «Μεγάλου Ισραήλ». Αυτό σημαίνει την άσκηση κυριαρχίας τουλάχιστον από τον Ιορδάνη ποταμό μέχρι τη Μεσόγειο, κάτι που συνεπάγεται τον έλεγχο, την απέλαση ή την εξόντωση των 8 έως 10 εκατομμυρίων Παλαιστινίων που ζουν εκεί.

Ο καθηγητής προχωρά ένα βήμα παρακάτω, επισημαίνοντας την ύπαρξη «ζηλωτών» εντός του ισραηλινού συστήματος που ονειρεύονται εδάφη από την Αίγυπτο μέχρι τη Μεσοποταμία. Μάλιστα, καταγγέλλει τη στάση του νέου Αμερικανού πρέσβη –τον οποίο χαρακτηρίζει «Χριστιανό Σιωνιστή»– ο οποίος δήλωσε δημόσια ότι το Ισραήλ δικαιούται όλη τη γη από τον Νείλο μέχρι τον Ευφράτη. «Απολύθηκε; Ανακλήθηκε; Όχι, αυτό θεωρήθηκε κανονικό», σημειώνει ο Σακς, υπογραμμίζοντας την πλήρη ταύτιση της Ουάσιγκτον με τις πιο ακραίες επεκτατικές τάσεις του Ισραήλ.

Ένας αποσταθεροποιητής με παγκόσμια εμβέλεια

Ο Σακς δεν περιορίζει τη δράση του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή. Υποστηρίζει ότι το Τελ Αβίβ υπήρξε ο «μαζορέτα» κάθε πολέμου στην Αφρική και τη Βόρεια Αφρική, από την ανατροπή του Καντάφι στη Λιβύη μέχρι τις συγκρούσεις στο Σουδάν και τη Σομαλία.

«Είναι ο μεγάλος αποσταθεροποιητής γιατί είναι μια χώρα που δεν ζει μέσα στα σύνορά της», αναφέρει χαρακτηριστικά. Αυτή η συμπεριφορά, κατά τον ίδιο, τροφοδοτείται από την ατιμωρησία που του παρέχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες με τη σειρά τους απολαμβάνουν την ατιμωρησία που τους παρέχει ο υπόλοιπος κόσμος.

Το «παραπέτασμα καπνού» του πυρηνικού προγράμματος

Ερωτηθείς για το αν το Ιράν βρισκόταν ποτέ κοντά στην κατασκευή πυρηνικού όπλου, όπως ισχυρίζεται επανειλημμένα ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Σακς είναι κατηγορηματικός: «Το Ιράν προσπαθούσε απεγνωσμένα να διαπραγματευτεί μια συμφωνία για 15 χρόνια».

Ο καθηγητής αποκαλύπτει ότι γνωρίζει προσωπικά πως Ιρανοί διπλωμάτες αναζητούσαν εναγωνίως διαύλους επικοινωνίας με τον Λευκό Οίκο, προσφέροντας πλήρη διεθνή έλεγχο στο πρόγραμμά τους με αντάλλαγμα την άρση των εξοντωτικών οικονομικών κυρώσεων. Οι κυρώσεις αυτές έχουν πλήξει ανεπανόρθωτα το βιοτικό επίπεδο και τα ποσοστά επιβίωσης του ιρανικού λαού.

«Δεν ήταν παιχνίδι από την πλευρά τους. Ήταν αφελείς πιστεύοντας ότι οι ΗΠΑ θα διαπραγματεύονταν πραγματικά», τονίζει ο Σακς. Κατά την άποψή του, η Ουάσιγκτον δεν ήθελε ποτέ διαπραγμάτευση, αλλά «παράδοση» και αναστροφή της επανάστασης του 1979. Αντίστοιχα, το Ισραήλ επιδιώκει να επιβάλει τη στρατιωτική του ηγεμονία σε ολόκληρη τη Δυτική Ασία και το Κέρας της Αφρικής.

Η αμερικανική μέθοδος: Απαιτήσεις, όχι διαπραγματεύσεις

Η κριτική του Σακς επεκτείνεται στον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ολόκληρο τον πλανήτη. Περιγράφει μια εξωτερική πολιτική που βασίζεται σε διαταγές και όχι σε συνομιλίες. «Θέλουν να λένε στην Ινδία αν μπορεί να αγοράσει ρωσικό πετρέλαιο ή όχι. Αυτός είναι ο αμερικανικός τρόπος παντού: απαιτήσεις, όχι διαπραγματεύσεις».

Αυτή η «κακή πίστη», όπως την αποκαλεί, έφτασε στο αποκορύφωμά της με την εγκατάλειψη της JCPOA (πυρηνική συμφωνία). Ο Σακς υποστηρίζει ότι κάθε φορά που το Ιράν προσπαθούσε να δείξει καλή θέληση, η απάντηση ήταν βομβαρδισμοί ή δολοφονίες επιστημόνων και ηγετών.

Η ελπίδα της «ωρίμανσης»

Παρά τη ζοφερή εικόνα, ο Τζέφρι Σακς δηλώνει ότι δεν είναι απαισιόδοξος, αλλά βαθιά εκνευρισμένος από την έλλειψη «ενηλίκων» στην παγκόσμια ηγεσία. Πιστεύει ότι αν οι μεγάλοι παίκτες του κόσμου αντιμετώπιζαν απευθείας την Ουάσιγκτον, η κρίση θα τελείωνε, γιατί η αμερικανική στάση περιέχει πολλή «μπλόφα, παλικαρισμό και παραίσθηση».

«Είναι δυνατόν να μεταπείσουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά όχι όταν όλοι κανονικοποιούν αυτή την κατάσταση και πιστεύουν ότι ένας πρόεδρος μπορεί να μιλάει ή να βομβαρδίζει με τέτοια χυδαιότητα και να ξεφεύγει», σημειώνει.

Το ιστορικό ορόσημο του κινδύνου

Κλείνοντας την ανάλυσή του, ο Σακς τοποθετεί τη σημερινή στιγμή στην ιστορική της διάσταση. Αν και θεωρεί την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας το 1962 ως την πιο επικίνδυνη στιγμή (καθώς ο κόσμος βρέθηκε δευτερόλεπτα από τον πυρηνικό όλεθρο), κατατάσσει τη σημερινή κρίση στη δεύτερη θέση.

«Εδώ βρισκόμαστε ημέρες ή εβδομάδες μακριά από την ανατίναξη του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού», προειδοποιεί. Η έκκλησή του είναι σαφής: Η σύγκρουση πρέπει να σταματήσει τώρα, πριν η οικονομική και κοινωνική συντριβή γίνει μη αναστρέψιμη για ολόκληρο τον πλανήτη.