Το Ιράν στρέφεται στη σιδηροδρομική σύνδεση με την Κίνα για να παρακάμψει τον αποκλεισμό των ΗΠΑ

Η εκστρατεία βομβαρδισμών των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ έχει αφήσει μεγάλο μέρος των υποδομών και των βιομηχανιών του Ιράν σε ερείπια, διαταράσσοντας την εγχώρια παραγωγή και αυξάνοντας τις τιμές βασικών ειδών διατροφής.

Ένας ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ έχει εντείνει την οικονομική πίεση στο Ιράν, παρεμποδίζοντας το εμπόριο του μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενός βασικού θαλάσσιου σημείου ελέγχου που έχει κλείσει ουσιαστικά από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στις 28 Φεβρουαρίου.

Σε απάντηση, η Τεχεράνη στράφηκε σε εναλλακτικές διαδρομές, μεταφέροντας αγαθά με φορτηγά από το γειτονικό Πακιστάν και την Τουρκία, καθώς και αποστέλλοντας φορτία από τη Ρωσία, έναν σύμμαχο, μέσω της Κασπίας Θάλασσας. Το Ιράν εξετάζει επίσης την αποστολή πετρελαίου σιδηροδρομικώς στην Κίνα, έναν βασικό εμπορικό εταίρο.

Ο Steve H. Hanke, καθηγητής εφαρμοσμένων οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins της Βαλτιμόρης, δήλωσε ότι οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να εφοδιάσουν την ιρανική οικονομία με καταναλωτικά αγαθά, τρόφιμα και βιομηχανικά υλικά. Αλλά αυτές «δεν μπορούν να αντικαταστήσουν μια οικονομία θαλάσσιων εμπορευματοκιβωτίων ένα προς ένα».

«Η μεταφορά με φορτηγά είναι ακριβότερη και η διακίνηση στην Κασπία περιορίζεται από τη χωρητικότητα των λιμανιών και του στόλου», δήλωσε ο Hanke, πρώην οικονομικός σύμβουλος της κυβέρνησης του προέδρου των ΗΠΑ Ronald Reagan. «Αναμένετε υψηλότερο κόστος παράδοσης και υψηλότερο πληθωρισμό στα εμπορεύσιμα αγαθά, αλλά όχι την οικονομική κατάρρευση που ορισμένοι έχουν διαφημίσει».

Ο Τραμπ ισχυρίστηκε στα τέλη Απριλίου ότι «ολόκληρη η πετρελαϊκή υποδομή του Ιράν πρόκειται να εκραγεί» επειδή το αμερικανικό οδόφραγμα εμπόδιζε την Τεχεράνη να εξάγει το πετρέλαιό της, την οικονομική σανίδα σωτηρίας της χώρας. Αλλά οι ειδικοί είναι δύσπιστοι ότι ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ θα αναγκάσει την Τεχεράνη να συνθηκολογήσει ή να υπογράψει μια ειρηνευτική συμφωνία με τους όρους των ΗΠΑ.

Από την πλευρά τους, Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το αμερικανικό εμπάργκο δεν έχει επηρεάσει την ικανότητα της χώρας να προμηθεύεται βασικά αγαθά και τρόφιμα, επισημαίνοντας την ισχυρή εγχώρια παραγωγή και τις εναλλακτικές οδούς εισαγωγής.

«Παρά τον ναυτικό αποκλεισμό των ΗΠΑ, δεν έχουμε κανένα πρόβλημα στην προμήθεια βασικών αγαθών και τροφίμων διότι, λόγω του μεγέθους της χώρας, είναι δυνατή η εισαγωγή από διαφορετικά σύνορα», δήλωσε ο υπουργός Γεωργίας Gholamreza Nouri στις 21 Απριλίου.

Η Rosemary Kelanic, διευθύντρια του Προγράμματος για τη Μέση Ανατολή στο Defense Priorities, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον, δήλωσε ότι η γεωγραφία του Ιράν έχει μετριάσει το πλήγμα του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ.

Μια χώρα περίπου 90 εκατομμυρίων ανθρώπων, το Ιράν έχει σχεδόν 6.000 χιλιόμετρα χερσαίων συνόρων με επτά χώρες, καθώς και μια ακτογραμμή μήκους 700 χιλιομέτρων κατά μήκος της Κασπίας Θάλασσας, που το συνδέει με την Κεντρική Ασία και τη Ρωσία.

«Μέτρα όπως η μεταφορά αγαθών με φορτηγά από γειτονικές χώρες μπορούν να αντισταθμίσουν τις διαταραχές που σχετίζονται με τον αποκλεισμό, αν και η αντιστάθμιση μπορεί να μην είναι ένα προς ένα — οι όγκοι των συναλλαγών μπορεί να είναι χαμηλότεροι, το κόστος διαμετακόμισης θα είναι κάπως υψηλότερο και το ακριβές μείγμα αγαθών μπορεί να αλλάξει», είπε η ίδια. «Αλλά υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μια πολεμική οικονομία μπορεί να υποκαταστήσει παρόμοια αγαθά το ένα με το άλλο».

«Οι πιθανότητες για τους Ιρανούς να βρουν “ανορθόδοξους τρόπους” (MacGyver) γύρω από τον αποκλεισμό του Τραμπ είναι ατελείωτες επειδή η χώρα έχει χιλιάδες μίλια χερσαίων συνόρων για να αξιοποιήσει», πρόσθεσε η Kelanic.

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, οι αποκλεισμοί απαγορεύεται να εμποδίζουν τη ροή τροφίμων και φαρμάκων. Δεν είναι σαφές εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες εμποδίζουν τις αποστολές πολιτικών αγαθών στο Ιράν ακούσια ή βάσει πολιτικής. Το RFE/RL ζήτησε σχόλια από τον Λευκό Οίκο.

Χερσαίες Διαδρομές

Ο Ιρανός βουλευτής Ebrahim Najafi δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι η χώρα χρησιμοποιεί χερσαίες διαδρομές με το Πακιστάν, την Τουρκία, την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, καθώς και την Κασπία Θάλασσα για την εισαγωγή αγαθών.

Το Πακιστάν στις 25 Απριλίου άνοιξε τα λιμάνια του σε φορτία τρίτων χωρών με προορισμό το Ιράν. Η κίνηση αυτή καθιέρωσε έξι χερσαίες διαδρομές για τη μεταφορά αγαθών από τα λιμάνια Gwadar, Karachi και Port Qasim προς τα ιρανικά σύνορα. Οι διαδρομές θα χρησιμοποιηθούν κυρίως για την εισαγωγή ρυζιού, κρέατος και βρεφικού γάλακτος.

Από τότε που επιβλήθηκε ο αποκλεισμός των ΗΠΑ στις 13 Απριλίου, περίπου 3.000 εμπορευματοκιβώτια με προορισμό το Ιράν έχουν εγκλωβιστεί σε πακιστανικά λιμάνια.

Η διάβαση Kapikoy-Razi, εν τω μεταξύ, συνδέει το Ιράν με την Τουρκία. Συνδέοντας τη Δυτική Ασία με την Ευρώπη, ο διάδρομος διαμετακόμισης διευκολύνει το σημαντικό εμπορικό εμπόριο. Δεν είναι σαφές εάν το Ιράν έχει αυξήσει τις εισαγωγές του μέσω του διαδρόμου από τότε που επιβλήθηκε ο αποκλεισμός.

Η Ρωσία επανενεργοποίησε τις αποστολές μέσω της Κασπίας Θάλασσας προς το Μπαντάρ Ανζαλί, ένα ιρανικό λιμάνι στη μεγαλύτερη εσωτερική θάλασσα του κόσμου.

Το Μπαντάρ Ανζαλί στοχοποιήθηκε από ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στις 18 Μαρτίου, προκαλώντας ζημιές. Εκείνη την εποχή, το Ισραήλ δήλωσε ότι είχε πλήξει στόχους σε λιμάνι και εγκαταστάσεις βάσης του ιρανικού ναυτικού όπου στάθμευαν δεκάδες στρατιωτικά σκάφη, συμπεριλαμβανομένων πυραυλακάτων και σκαφών φρουράς.

Αναφορές των μέσων ενημέρωσης υποδηλώνουν ότι η Μόσχα και η Τεχεράνη χρησιμοποιούν την Κασπία Θάλασσα για να διακινήσουν λαθραία πετρέλαιο και όπλα που υπόκεινται σε κυρώσεις. Αλλά το Ιράν και η Ρωσία ανταλλάσσουν επίσης είδη διατροφής μέσω της διαδρομής αυτής. Το εμπόριο σιτηρών μεταξύ Ιράν και Ρωσίας σταμάτησε αμέσως μετά την ισραηλινή επίθεση, αλλά συνεχίστηκε αργότερα.

Η Kpler, μια εταιρεία αναλύσεων εμπορευμάτων και ναυτιλίας, δήλωσε ότι περίπου δώδεκα πλοία από τη Ρωσία, το Καζακστάν και το Τουρκμενιστάν που μετέφεραν σιτηρά, καλαμπόκι και ηλιέλαιο έχουν φτάσει στα λιμάνια της Κασπίας του Ιράν από τα μέσα Απριλίου.

Αργό Πετρέλαιο μέσω Σιδηροδρόμου

Εκτός από την εξασφάλιση νέων οδών εισαγωγής, το Ιράν εξετάζει επίσης τρόπους εξαγωγής αγαθών, ιδιαίτερα του πετρελαίου του.

Ο αποκλεισμός των ΗΠΑ έχει διαταράξει σημαντικά τις θαλάσσιες εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, αλλά δεν τις έχει σταματήσει εντελώς. Ορισμένα δεξαμενόπλοια που συνδέονται με το Ιράν κατάφεραν να παρακάμψουν το οδόφραγμα, σύμφωνα με την ομάδα εντοπισμού φορτίου Vortexa και τη ναυτιλιακή εταιρεία δεδομένων Lloyd’s List.

Η ισλαμική δημοκρατία θα πρέπει να είναι σε θέση να αντέξει τον αποκλεισμό για άλλους δύο μήνες, δήλωσαν ειδικοί, επισημαίνοντας τα έως και 130 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου που βρίσκονταν ήδη στη θάλασσα πριν τεθεί σε ισχύ το οδόφραγμα.

Παρόλα αυτά, το Ιράν στρέφεται σε εναλλακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξαγωγής πετρελαίου σιδηροδρομικώς στην Κίνα, η οποία αγοράζει περίπου το 90 τοις εκατό των προμηθειών του Ιράν, σύμφωνα με τον Hamid Hosseini, εκπρόσωπο της ένωσης εξαγωγέων πετρελαίου του Ιράν.

Οι σιδηροδρομικές υποδομές συνδέουν το Ιράν με τις κινεζικές πόλεις Yiwu και Xi’an. Ο διάδρομος Καζακστάν-Τουρκμενιστάν-Ιράν άνοιξε το 2014 και επεκτάθηκε από την εμπορευματική σύνδεση 10.400 χιλιομέτρων της Κίνας που ολοκληρώθηκε το 2025.

«Ο σιδηρόδρομος μπορεί να μεταφέρει στρατηγικά σημαντικούς όγκους, αλλά δεν μπορεί, στο εγγύς μέλλον, να αντικαταστήσει τα δεξαμενόπλοια σε μεγάλη κλίμακα», δήλωσε ο Hanke του Πανεπιστημίου Johns Hopkins.

«Η αξία του είναι εν μέρει υλικοτεχνική και εν μέρει πολιτική: λειτουργεί εξ ολοκλήρου εκτός οποιασδήποτε υδάτινης οδού που μπορεί να περιπολεί ένα δυτικό ναυτικό, και εξ ολοκλήρου εκτός του συστήματος πληρωμών σε δολάρια, καθώς η Κίνα εξοφλεί το ιρανικό πετρέλαιο σε γιουάν από το 2012».

Η Kelanic του Defense Priorities δήλωσε ότι η μεταφορά πετρελαίου δια θαλάσσης είναι πιο αποτελεσματική, αλλά υπήρχαν τρόποι με τους οποίους το Ιράν θα μπορούσε να στείλει πετρέλαιο μέσω ξηράς για να παρακάμψει το αμερικανικό εμπάργκο.

«Το Ιράν μπορεί επίσης να μεταφέρει πετρέλαιο με φορτηγά μέσω αυτοκινητοδρόμων, για παράδειγμα, όπως έκανε το Ιράκ, αποφεύγοντας τα Στενά του Ορμούζ μεταφέροντας πετρέλαιο οδικώς μέσω της Συρίας προς τη Μεσόγειο Θάλασσα», είπε.

«Βραχυπρόθεσμα, οι όγκοι θα είναι μικρότεροι, περιορισμένοι από τη διαθεσιμότητα βυτιοφόρων φορτηγών. Αλλά οι χώρες παραλήπτες ή τρίτες χώρες θα μπορούσαν να παρέχουν πρόσθετα φορτηγά, ίσως ως πολιτική χάρη προς το Ιράν, ή απλώς επειδή θα ήταν προς το συμφέρον τους να αυξήσουν τη δική τους πρόσβαση σε πετρέλαιο σε μια στενή αγορά».