Ένα παράδοξο παρατηρείται στο νησί της Γαύδου.

Τη στιγμή που το νησί ερημώνει με τους κατοίκους που μένουν ολόκληρο τον χρόνο διαρκώς να μειώνεται, ο αριθμός των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους αυξάνεται δραματικά.

Η καταστροφή των πρόχειρων κατασκευών στον Λαβρακά της Γαύδου έφερε στο προσκήνιο μία άλλη συζήτηση πέρα από το περιβάλλον, αυτή που αφορά το δημογραφικό.

Βλέπετε, όπως και άλλα μικρά νησιά, το νησί της Γαύδου λόγω έλλειψης υποδομών δεν καταφέρνει να συγκρατήσει τον μικρό ούτως ή άλλως πληθυσμό του ούτε να προσελκύσει νέους κατοίκους.

Επίσης, δεν δίνονται και κίνητρα για να μετεγκατασταθεί κάποιος. Σε άλλες χώρες διαμορφώνονται πολιτικές για να μην ερημώνουν περιοχές, όχι επειδή οι κυβερνήσεις τους είναι “καλές”, αλλά επειδή αναγνωρίζουν ότι τα οικονομικά οφέλη από τόπους που είναι λειτουργικά είναι πολλαπλάσια.

Το παράδοξο βρίσκεται στο εξής: Ενώ το νησί ερημώνει από μόνιμους κατοίκους και δε δίνονται επαρκή κίνητρα για να παραμείνουν κι όσοι ακόμα αντέχουν, βλέπουμε να αυξάνεται διαρκώς ο αριθμός των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους του Δήμου Γαύδου.

Πού οφείλεται αυτή η αύξηση;

Σύμφωνα με τα στοιχεία το 1994 στους καταλόγους του Δήμου Γαύδου υπήρχαν 114 πολίτες ενώ το 2023 ο αριθμός αυτών είχε εκτοξευθεί στους 278. Η μεγάλη αύξηση στον αριθμό των εγγεγραμμένων καταγράφεται από το 2010 και μετά.

Ακολουθούν τα στοιχεία:

Εθνικές (Βουλευτικές) Εκλογές (1996 – 2023)

Στις εθνικές εκλογές παρατηρείται συνήθως χαμηλότερη συμμετοχή σε σχέση με τις δημοτικές. Αυτό αποδίδεται στο ότι πολλοί εγγεγραμμένοι που διαμένουν μόνιμα σε άλλες περιοχές (π.χ. Χανιά, Ηράκλειο) δεν μεταβαίνουν στο νησί αν δεν υπάρχει τοπικό διακύβευμα, καθώς και στις συχνά δύσκολες καιρικές συνθήκες.

*Σημείωση: Η εξαιρετικά χαμηλή συμμετοχή τον Ιανουάριο του 2015 οφειλόταν σε απαγορευτικό απόπλου λόγω σφοδρής κακοκαιρίας, που κατέστησε αδύνατη την πρόσβαση των ψηφοφόρων στο νησί.

Κάποια συμπεράσματα που προκύπτουν από τα στοιχεία:

Από το 1994 (114 εγγεγραμμένοι) έως το 2023 (278 εγγεγραμμένοι), το εκλογικό σώμα του Δήμου έχει παρουσιάσει αύξηση της τάξης του 143%.

Η συμμετοχή στις δημοτικές εκλογές είναι σταθερά υψηλότερη κατά περίπου 15-20 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τις εθνικές εκλογές (με εξαίρεση περιπτώσεις ακραίων καιρικών φαινομένων).

Υπάρχει μια πάγια διαφορά στον αριθμό των εγγεγραμμένων μεταξύ δημοτικών και εθνικών εκλογών (π.χ. το 2023 ήταν 278 έναντι 217). Αυτό συμβαίνει γιατί στους δημοτικούς καταλόγους περιλαμβάνονται και κοινοτικοί υπήκοοι (πολίτες της Ε.Ε.) που κατοικούν στο νησί, καθώς και ετεροδημότες που έχουν μεταφέρει τα δημοτικά τους δικαιώματα αλλά όχι τα βουλευτικά.

Συμβαδίζει η αύξηση των ψηφοφόρων με τον πληθυσμό;

Σε αντίθεση με την κατασταλτική προσέγγιση που παρατηρήθηκε στη Γαύδο, κάποιες χώρες έχουν αναπτύξει στρατηγικές για την προσέλκυση μόνιμων κατοίκων σε περιοχές που αντιμετωπίζουν δημογραφική κατάρρευση.

Τα κίνητρα αυτά ποικίλλουν από άμεσες χρηματικές ενισχύσεις έως γενναίες φορολογικές ελαφρύνσεις και προγράμματα αποκατάστασης κτιρίων.

Η Ιρλανδία έχει θεσπίσει την εθνική πολιτική “Our Living Islands” (2023-2026), η οποία αποτελεί ένα από τα πιο ολοκληρωμένα πλαίσια παγκοσμίως για την αναζωογόνηση νησιωτικών κοινοτήτων. Η πολιτική αυτή περιλαμβάνει 80 συγκεκριμένες δράσεις, με αιχμή του δόρατος την παροχή επιδοτήσεων ανακαίνισης για κενά ή εγκαταλελειμμένα κτίρια. Οι δικαιούχοι μπορούν να λάβουν έως και €70,000 για την αποκατάσταση μιας κατοικίας στην ηπειρωτική χώρα, ποσό που αυξάνεται στις €84,000 εάν το ακίνητο βρίσκεται σε ένα από τα 30 καθορισμένα νησιά που αποκόπτονται καθημερινά από την παλίρροια.

Το πρόγραμμα “Croí Cónaithe” απαιτεί το κτίριο να έχει κατασκευαστεί πριν από το 1993 και να παραμένει κενό για τουλάχιστον δύο έτη. Η δέσμευση του νέου ιδιοκτήτη για χρήση του ακινήτου ως κύρια κατοικία ή για μακροχρόνια μίσθωση διασφαλίζει ότι η ενίσχυση θα συμβάλει στην πραγματική πληθυσμιακή τόνωση και όχι σε κερδοσκοπικές επενδύσεις βραχυχρόνιας μίσθωσης. Παράλληλα, η Ιρλανδία επενδύει σε ψηφιακές υποδομές, δημιουργώντας “eHealth Pods” και εξασφαλίζοντας υψηλής ταχύτητας broadband (ευρυζωνικότητα) σε όλα τα νησιά, καθιστώντας τα ελκυστικά για τηλεργασία και εκπαίδευση.

Η Ισπανία αντιμετωπίζει το φαινόμενο της «Άδειας Ισπανίας» (España Vaciada) μέσω στοχευμένων κινήτρων για ψηφιακούς επαγγελματίες. Η περιοχή της Extremadura προσφέρει ενισχύσεις έως και €15,000 για τηλεργαζόμενους που θα επιλέξουν να εγκατασταθούν εκεί για τουλάχιστον δύο έτη, στηρίζοντας έτσι την τοπική οικονομία χωρίς την ανάγκη δημιουργίας νέων βιομηχανικών υποδομών. Μικρότεροι δήμοι, όπως η Ponga στην Asturias, προσφέρουν €3,000 σε ζευγάρια για μόνιμη εγκατάσταση, με επιπλέον ενίσχυση για κάθε παιδί που γεννιέται.

Στην Ιταλία, οι περιφέρειες της Καλαβρίας και της Σαρδηνίας έχουν αναδειχθεί σε πρωτοπόρους της επανακατοίκησης. Τα προγράμματα προσφέρουν έως και €30,000 σε άτομα κάτω των 40 ετών που είναι πρόθυμα να μετακομίσουν σε χωριά με πληθυσμό κάτω των 2,000 ή 3,000 κατοίκων. Οι προϋποθέσεις περιλαμβάνουν την ίδρυση μιας νέας επιχείρησης ή την ανάληψη μιας υπάρχουσας που κινδυνεύει να κλείσει λόγω συνταξιοδότησης του ιδιοκτήτη. Αυτό το μοντέλο στοχεύει στην «οικονομική κυκλοφορία» εντός της κοινότητας, διασφαλίζοντας ότι οι νέοι κάτοικοι θα έχουν ένα βιώσιμο εισόδημα και θα προσφέρουν απαραίτητες υπηρεσίες στους ντόπιους.

Το χωριό Albinen αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα όπου η εστίαση μετατοπίζεται από την απλή προσέλκυση ανθρώπων στη στόχευση εκείνων που έχουν πραγματική πρόθεση να ενσωματωθούν και να προσφέρουν στην κοινότητα. Ο πρόεδρος του Albinen, Lukas Grand, επισημαίνει ότι το μέλλον θα αφορά λιγότερο τον αριθμό των νέων κατοίκων και περισσότερο τη «ποιότητα» της δέσμευσής τους. Η απαίτηση για δεκαετή παραμονή και η υποχρέωση αγοράς ή κατασκευής ακινήτου αξίας άνω των 200,000 φράγκων λειτουργούν ως φίλτρα που εξασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της κοινότητας.