Με φόντο τις προκλήσεις που αναδύονται στις αρχές του 2026, η δημόσια συζήτηση μεταξύ του Γιάνη Βαρουφάκη και της διεθνούς φήμης συγγραφέως Ναόμι Κλάιν φέρνει στο προσκήνιο μια νέα, ανησυχητική πραγματικότητα: την απώλεια του ελέγχου της προσωπικής εικόνας και την εργαλειοποίηση της ταυτότητας από αυτόνομους αλγορίθμους. Η σύγκρουση μεταξύ της ψηφιακής προσομοίωσης και της θεσμικής εξουσίας διαμορφώνει ένα τοπίο όπου η αλήθεια υποχωρεί μπροστά στην ταχύτητα του θορύβου.

Η συζήτηση, την οποία συντόνισε ο Μεχράν Χαλίλι για λογαριασμό του κινήματος DiEM25, ξεκίνησε με μια αποκαλυπτική εμπειρία του Γιάνη Βαρουφάκη. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών περιέγραψε πώς ένας παραγωγός του BBC τον προσέγγισε μέσω WhatsApp, ζητώντας του να σχολιάσει σε τηλεοπτική εκπομπή μια πρόσφατη ομιλία του στο YouTube σχετικά με τον Μαδούρο και τη Γροιλανδία.

Προς έκπληξή του, ο κ. Βαρουφάκης διαπίστωσε ότι το βίντεο δεν ήταν δικό του, αλλά ένα εξαιρετικά εξελιγμένο deepfake. Το ψηφιακό του είδωλο εκφωνούσε λόγους που ο ίδιος θα μπορούσε δυνητικά να είχε αρθρώσει, καθιστώντας την απάτη σχεδόν μη ανιχνεύσιμη ακόμα και για έμπειρους δημοσιογράφους. Η μόνη λεπτομέρεια που αποκάλυψε την πλαστότητα ήταν ένα μπλε πουκάμισο που φορούσε το είδωλο, το οποίο ο ίδιος γνώριζε ότι βρισκόταν στην κατοικία του στην Αίγινα και όχι στο γραφείο του στην Αθήνα.

Η οικονομία της προσοχής και το «ψηφιακό είδωλο»

Η Ναόμι Κλάιν, αντλώντας στοιχεία από το πρόσφατο βιβλίο της Doppelgänger, επισήμανε ότι αυτές οι εμπειρίες αποτελούν τη λογική κατάληξη της «οικονομίας της προσοχής». Σύμφωνα με την Κλάιν, η απώλεια του ελέγχου των δεδομένων μας έχει συντελεστεί προ πολλού, καθώς τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδεύτηκαν πάνω σε βιβλία, ομιλίες και προσωπικά δεδομένα χωρίς τη συγκατάθεση των δημιουργών τους.

Η συγγραφέας υποστήριξε ότι το φαινόμενο δεν έχει πάντα πολιτικό κίνητρο. Πολλά από αυτά τα deepfakes δημιουργούνται από άτομα που επιδιώκουν το κέρδος, εκμεταλλευόμενοι την εμπορική αξία γνωστών προσώπων. «Είστε ένα επιτυχημένο και ρευστοποιήσιμο brand», ανέφερε απευθυνόμενη στον κ. Βαρουφάκη, εξηγώντας ότι στην εποχή του «τεχνοφεουδαρχισμού», το ψηφιακό δέρμα και η φωνή αποτελούν τα νέα πεδία εκμετάλλευσης.

Η «Ύδρα» των πλατφορμών και το μοντέλο της ατιμωρησίας

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της συζήτησης αφορούσε την αδυναμία των θεσμών και των εταιρειών τεχνολογίας να περιορίσουν την εξάπλωση του ψεύδους. Ο κ. Βαρουφάκης περιέγραψε τη δαιδαλώδη διαδικασία επικοινωνίας με την Google για την αφαίρεση των πλαστών βίντεο από το YouTube.

Όπως εξήγησε, για τις πλατφόρμες αυτά τα βίντεο είναι συχνά πιο επικερδή από το πρωτότυπο περιεχόμενο, καθώς συγκεντρώνουν εκατομμύρια προβολές και τροφοδοτούν τους αλγορίθμους με δεδομένα. «Πρόκειται για μια Λερναία Ύδρα», σημείωσε, αναφέροντας ότι μόλις ένα βίντεο κατέβαινε, δέκα νέα εμφανίζονταν σε δευτερόλεπτα. Η διαπίστωση είναι πικρή: στην παρούσα οικονομική δομή, οι χρήστες δεν κατέχουν πλέον ούτε την ίδια τους την οπτικοακουστική εικόνα.

Από το «No Logo» στην εμπορευματοποίηση του προσώπου

Ανατρέχοντας στο εμβληματικό της έργο No Logo από τη δεκαετία του ’90, η Ναόμι Κλάιν συνέδεσε την άνοδο του “personal branding” με τη σημερινή κρίση. Η υπόσχεση ότι όλοι θα μπορούσαμε να γίνουμε «προσωπικά εμπορικά σήματα» οδήγησε σε μια κατάσταση όπου οι άνθρωποι, λόγω της οικονομικής επισφάλειας, αναζητούν τρόπους να βιοποριστούν εκμεταλλευόμενοι τη φήμη άλλων μέσω της τεχνολογίας.

Το ερώτημα που παραμένει μετέωρο στις αρχές του 2026 είναι πώς μπορεί να υπάρξει δημόσιος λόγος και δράση, όταν οι θεσμοί παραμένουν απρόσιτοι και οι ψηφιακές ταυτότητες είναι πλέον έρμαια της αλγοριθμικής επεξεργασίας. Η ανάγκη για μια νέα «ψηφιακή κυριαρχία» προβάλλει πλέον όχι ως θεωρητική αναζήτηση, αλλά ως επιτακτική ανάγκη επιβίωσης της δημοκρατικής διαδικασίας.

Παρακολουθήστε ολόκληρη την συζήτηση εδώ: