Στην καρδιά της Κρήτης, μια από τις τελευταίες αυθεντικές παρθένες ακτές του νησιού ετοιμάζεται να θυσιαστεί στην «ανάπτυξη» με τη σφραγίδα της Περιφέρειας Κρήτης.

Η Τριόπετρα, τόπος σπάνιας φυσικής ομορφιάς, θα μετατραπεί σύντομα σε τουριστικό οικισμό-μαμούθ με ξενοδοχείο και κατοικίες, σχεδιασμένο να φιλοξενεί 5.646 άτομα. Το «The Triopetra Project», όπως ανακοινώνει η ίδια η εταιρεία, απευθύνεται σε υψηλού επιπέδου αγορές (δηλαδή σε ανθρώπους με… μεγάλα πορτοφόλια) από τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τις σκανδιναβικές χώρες, τις ΗΠΑ και την Ελλάδα

Σε ιδιόκτητη έκταση 1.600 στρεμμάτων, το έργο εγκαινιάζει μια νέα εποχή για την Τριόπετρα: αυτήν της οριστικής αλλοίωσης του χαρακτήρα της ώστε να ταιριάξει με τις ανάγκες των ελίτ.

Από τη “θεματική Κρήτη” στην αποξένωση των κοινοτήτων

Η Κατερίνα Γναφάκη, σε ένα πολύ όμορφο άρθρο της στο artsoftheworkingclass, περιγράφει τη νέα πραγματικότητα σε όλη την Κρήτη με λόγια που πληγώνουν:

“Η Κρήτη – κάποτε άγρια, άνιση, ασυμβίβαστα αυθεντική – μετατράπηκε σε ένα απέραντο θεματικό πάρκο. Δεν προκαλεί εντύπωση ότι στα πλαίσια αυτής της ταχείας τουριστικής διείσδυσης, τα drones και η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιούνται πλέον για να εντοπίσουν “αναξιοποίητα” δημόσια παραλιακά οικόπεδα, ώστε να βγουν άμεσα σε δημοπρασία για “αξιοποίηση”. Ολόκληρο το νομικό πλαίσιο έχει ήδη προσαρμοστεί για να εξυπηρετεί τις αγορές, με την Κρήτη να βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο.”

Δεν πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο. Η ιδιωτικοποίηση, η απορρύθμιση και η εμπορευματοποίηση του χώρου, που ενισχύθηκαν στην Ελλάδα μετά το 2008 και τις μνημονιακές δεσμεύσεις, έχουν καταστήσει το τοπίο «νόμισμα».

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, μια νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα διευκολύνει τη δημοπράτηση «υποαξιοποιημένης» παραθαλάσσιας γης σε επενδυτές που περιμένουν, αλγοριθμικά και αθόρυβα, να την κατασπαράξουν. “Έτσι ισοπεδώνεται η μνήμη. Έτσι η γη μετατρέπεται σε νόμισμα. Οι κοινότητες που επί δεκαετίες κατοικούσαν το νησί, βρίσκονται τώρα αντιμέτωπες με ένα ξένο, βαθιά ιδιωτικοποιημένο τοπίο.” αναφέρει η κ. Γναφάκη.

Περιβαλλοντική και κοινωνική αποδόμηση

Η εξέλιξη αυτή δεν φέρνει μόνο απώλεια βιοποικιλότητας και αλλοίωση του τοπίου, αλλά διαρρηγνύει τον δεσμό των ανθρώπων με τους τόπους τους, διαγράφοντας πρακτικές, μνήμες, παραδόσεις. Καθώς η γη και οι πόροι που κάποτε ανήκαν συλλογικά στις κοινότητες ιδιοποιούνται και εμπορευματοποιούνται,  χώροι πλούσιας βιοποικιλότητας μετατρέπονται σε προορισμούς για κάποιους λίγους που ανήκουν στις ελίτ.

Η ίδια η κοινωνική συνοχή διαρρηγνύεται:

«Κάποτε, η γιαγιά μου περπατούσε ξυπόλυτη ανάμεσα στα ελαιόδεντρα που τώρα έχουν περιφραχθεί για τουριστικές αναπτύξεις. Όσο πιο ιερός ο τόπος, τόσο πιο γρήγορα πωλείται», σημειώνει η κ. Γναφάκη.

Η γη δεν είναι πια αρχειακό ίχνος μνήμης και ζωής, αλλά προϊόν αγοραίας εκμετάλλευσης – όπως αναφέρει η αρχειακή θεωρητικός Jeanette Bastian, όταν το τοπίο αλλάζει, αλλάζει και η ικανότητά μας να θυμόμαστε:

«Η γη δεν είναι απλώς μια επιφάνεια, αλλά ένα αρχείο – φτιαγμένο από μονοπάτια, φυτά, ερείπια, τελετουργίες». Κι όταν αυτό το αρχείο καταστρέφεται, χάνεται και το συλλογικό αποτύπωμα της ιστορίας.

Όπως λέει η Κατερίνα Γναφάκη:

“Για μένα, η μυρωδιά του θυμαριού και της δίκταμου στο καλοκαιρινό αεράκι είναι αρχείο εξίσου σημαντικό με κάθε επίσημο τεκμήριο. Μεταφέρει τον παλμό αμέτρητων βημάτων—ανθρώπινων και μη—που διέσχισαν αυτή τη γη πολύ πριν από εμάς, αφήνοντας πίσω τους ίχνη του ανήκειν.”

Πολιτικές ευθύνες και ταξικές μετατοπίσεις

Η Λαϊκή Συσπείρωση Περιφέρειας Κρήτης, καταψήφισε στη σχετική Επιτροπή Περιβάλλοντος τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το project της Τριόπετρας. Σε ανακοίνωσή της διαπιστώνει ότι το ζήτημα δεν είναι απλά τεχνοκρατικό, είναι βαθιά πολιτικό:

«Αφορά στα σχέδια του κεφαλαίου, στη συνεχή μεταβολή χρήσεων γης προς όφελος του τουριστικού και κατασκευαστικού κεφαλαίου, εντείνοντας τα προβλήματα, όπως η έλλειψη νερού.»

Όπως σημειώνει το μέλος της Λαϊκής Συσπείρωσης Δ. Βρυσάλλης, το άνοιγμα της αγοράς σε τέτοιες επενδύσεις διαμορφώνει ασφυκτικές συνθήκες για τις μικρές τουριστικές επιχειρήσεις, καταδικάζοντας τις τοπικές κοινωνίες σε έναν αδυσώπητο ανταγωνισμό. Οι εργαζόμενοι του τουρισμού ζουν την «τουριστική επιτυχία» ως υποβάθμιση δικαιωμάτων και μισθών, ενώ η ίδια η δυνατότητα τουρισμού για τον μέσο Έλληνα έχει μετατραπεί σε «εικονική πραγματικότητα» και όχι σε καθολικό δικαίωμα.

Η βίαιη μετατόπιση της μνήμης και το μέλλον της Κρήτης

Πέρα από την προφανή ταξική διάσταση, το διακύβευμα στη Τριόπετρα είναι βαθύτερο: πρόκειται για την ανατροπή της ίδιας της μνήμης. Τόποι που ανήκαν συλλογικά, που κουβαλούσαν ίχνη ιστορίας, βιωμάτων, κοινωνικών πρακτικών, παραδίδονται τώρα στις ελίτ. Ό,τι ήταν μνήμη όλων, γίνεται προνόμιο των λίγων.

Η μεγάλη απώλεια δεν είναι μόνο περιβαλλοντική ή οικονομική. Είναι το τραύμα στη συλλογική μας ταυτότητα. Η Τριόπετρα είναι ακόμη ένα σύμβολο στο χάρτη της Κρήτης που σβήνεται – μια ακόμη σελίδα που σκίζεται από το αρχείο της κοινής ζωής και εμπειρίας.

Το πραγματικό δίλημμα: Ποιον εξυπηρετεί η «ανάπτυξη» και με ποιο κόστος;

Απέναντι σε αυτή τη βίαιη αναδιάταξη, τίθεται το ερώτημα: ποιο είναι το πραγματικό τίμημα της ανάπτυξης; Ποιος ωφελείται και ποιος χάνει;

Η Κρήτη, προπύργιο μνήμης και ανυπότακτης ομορφιάς, μετατρέπεται σε αποστειρωμένο θεματικό πάρκο για τους λίγους που αντέχει η τσέπη τους να την επισκεφθούν. Κι αν συνεχίσουμε έτσι, ό,τι ήταν κοινό, ζωντανό και ιερό έχουμε σε αυτό τον τόπο θα γίνει απλώς μία «επένδυση» περιμένωντας την έγκρισή της σε μια λίστα χρηματοδότησης.

Η Τριόπετρα μάς καλεί να επιλέξουμε:

Ανάπτυξη για ποιους, με ποιους όρους, και – κυρίως – με ποια μνήμη;