Έντονο προβληματισμό και θεσμική παρέμβαση προκάλεσε στο Σωματείο Ατόμων με Αναπηρία Χανίων η δημόσια συζήτηση σχετικά με τη δημιουργία νέας θέσης στάθμευσης ΑμεΑ στην παραλία του Καλαθά, καθώς και οι σχετικές τοποθετήσεις εκπροσώπων της δημοτικής αρχής.

Αφορμή στάθηκε η επισήμανση δημότη για την απουσία προσβάσιμης αλυσίδας από το σημείο στάθμευσης έως την ακτή, με τις απαντήσεις δύο Αντιδημάρχων του Δήμου Χανίων να αναδεικνύουν ένα ευρύτερο ζήτημα γύρω από τον τρόπο σχεδιασμού, την πληρότητα και τη νομική υποχρέωση των υποδομών προσβασιμότητας στον δημόσιο χώρο.

Η δημόσια συζήτηση για την παραλία του Καλαθά και η θέση της δημοτικής αρχής

Η διαφωνία ανέκυψε όταν δημότης υπογράμμισε την έλλειψη συνεχούς, προσβάσιμης διαδρομής που να συνδέει τη νεοδημιουργηθείσα θέση στάθμευσης ΑμεΑ με την παραλία του Καλαθά.

Στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου, δύο Αντιδήμαρχοι του Δήμου Χανίων τοποθετήθηκαν δημόσια, αναφέροντας ότι η συγκεκριμένη θέση προορίζεται για την εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία που δεν χρησιμοποιούν αναπηρικό αμαξίδιο, ενώ συμπλήρωσαν ότι όσοι μετακινούνται με αμαξίδιο μπορούν να εξυπηρετηθούν «με μεγαλύτερη δυσκολία».

Η θέση αυτή προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Σωματείου Ατόμων με Αναπηρία Χανίων. Παρότι το Σωματείο αναγνωρίζει ως θετική και αναγκαία τη δημιουργία νέων θέσεων στάθμευσης, εκφράζει τη βαθιά του ανησυχία για την αντίληψη σύμφωνα με την οποία μια παρέμβαση θεωρείται επαρκής όταν καλύπτει μόνο ένα μέρος της αναπηρικής κοινότητας ή όταν υποχρεώνει ορισμένους πολίτες να μετακινούνται με αυξημένο κίνδυνο, εξάρτηση ή δυσκολία.

Η σημασία της προσβάσιμης αλυσίδας και η έννοια του καθολικού σχεδιασμού

Αναλύοντας τις τεχνικές και κοινωνικές παραμέτρους του ζητήματος, το Σωματείο επισημαίνει ότι η προσβασιμότητα δεν δύναται να αξιολογείται στη βάση του αν «κάποιοι μπορούν» να εξυπηρετηθούν, ούτε υπάρχουν άτομα με αναπηρία δύο ταχυτήτων ή διαφορετικών κατηγοριών. Όπως υπογραμμίζεται, κανένας άνθρωπος δεν δικαιούται λιγότερη ασφάλεια, αυτονομία ή ισότιμη πρόσβαση λόγω της διαφορετικότητας της αναπηρίας του.

Παράλληλα, τονίζεται ότι ο καθολικός σχεδιασμός και η διασφάλιση μιας συνεχούς «προσβάσιμης αλυσίδας» δεν αποτελούν προαιρετικές λύσεις ή ζήτημα υποκειμενικής κρίσης των αρμοδίων, αλλά συνιστούν ρητές νομικές υποχρεώσεις της Πολιτείας και των οργάνων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στόχος αυτών των υποχρεώσεων είναι η διασφάλιση της ασφαλούς, αυτόνομης και αξιοπρεπούς μετακίνησης κάθε πολίτη από το σημείο άφιξής του έως τον τελικό του προορισμό. Σύμφωνα με το Σωματείο, όταν ένας χρήστης αναπηρικού αμαξιδίου υποχρεώνεται να εγκαταλείψει το πεζοδρόμιο και να κινηθεί στο οδόστρωμα λόγω διακοπής της προσβάσιμης διαδρομής, η προσβασιμότητα ακυρώνεται στην πράξη, καθώς μια μεμονωμένη θέση στάθμευσης δεν συνιστά ολοκληρωμένο έργο αν δεν εντάσσεται σε μια ασφαλή αλυσίδα μετακίνησης.

Το θεσμικό πλαίσιο και η απαίτηση για ουσιαστική διαβούλευση

Στην ανακοίνωσή του, το Διοικητικό Συμβούλιο του Σωματείου εστιάζει στην ανάγκη ουσιαστικής συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία και των αντιπροσωπευτικών φορέων τους κατά το στάδιο του σχεδιασμού των παρεμβάσεων. Η υποχρέωση αυτή απορρέει από το διεθνές και εθνικό θεσμικό πλαίσιο, και ειδικότερα από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Νόμος 4074/2012), η οποία στα άρθρα 4 (παράγραφος 3) και 9 επιβάλλει την υποχρεωτική διαβούλευση και τη διασφάλιση της προσβασιμότητας.

Το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο συμπληρώνεται από τον Νόμο 4488/2017, τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (Ν. 4067/2012), τις Τεχνικές Οδηγίες Σχεδιασμού για τον Καθολικό Σχεδιασμό (ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΜΕΑΑΠ/124964/1561/2022), καθώς και τις κατευθυντήριες οδηγίες «Σχεδιάζοντας για Όλους» του πρώην ΥΠΕΚΑ. Το Σωματείο επισημαίνει ότι η εμπειρία των ίδιων των ΑμεΑ και η γνώση των τεχνικών προδιαγραφών αποτελούν εργαλείο για την αποφυγή αποσπασματικών λύσεων, σφαλμάτων και άσκοπης δαπάνης δημόσιων πόρων. Ωστόσο, όπως σημειώνεται, η συνήθης πρακτική των φορέων συνίσταται στην εκ των υστέρων κλήση των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων για σχολιασμό έργων που έχουν ήδη υλοποιηθεί.

Η πρόσκληση σε συνεργασία και οι προοπτικές για την τοπική αυτοδιοίκηση

Υπό το πρίσμα αυτό, το Σωματείο Ατόμων με Αναπηρία Χανίων απευθύνει κάλεσμα προς τον Δήμο Χανίων να επανεξετάσει τη δημόσια διατυπωθείσα θέση του και να εγκαινιάσει μια ουσιαστική, συστηματική συνεργασία με τους φορείς εκπροσώπησης της αναπηρικής κοινότητας. Η οργάνωση δηλώνει τη διαθεσιμότητά της να παράσχει τεκμηριωμένη συμβουλευτική υποστήριξη στη δημοτική αρχή, ώστε οι μελλοντικές παρεμβάσεις να σχεδιάζονται εξαρχής σύμφωνα με τις αρχές του καθολικού σχεδιασμού.

Η παρέμβαση υπογραμμίζει ότι η προσβασιμότητα υπερβαίνει την τοποθέτηση μιας πινακίδας ή τη διαγράμμιση μιας θέσης στάθμευσης, αποτελώντας θεμελιώδες δικαίωμα κάθε ανθρώπου να προσεγγίζει τον προορισμό του με ασφάλεια και αυτονομία. Καθώς το δικαίωμα αυτό κατοχυρώνεται από το εθνικό και διεθνές δίκαιο, η εφαρμογή του οφείλει να είναι καθολική και όχι επιλεκτική, διασφαλίζοντας την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών στη δημόσια ζωή.

(Η φωτογραφία από την ανάρτηση του Κώστα Νικολαντωνάκη στη σελίδα Τα Κουνουπιδιανά μας)