Συμπληρώνοντας δύο δεκαετίες αδιάλειπτης παρουσίας στα δημόσια πράγματα της πόλης, το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ – Γιορτή Κοινωνικής Αλληλεγγύης Χανίων ανοίγει τις πύλες του την Παρασκευή 25 και το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2026, στο Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας των Λαών.

Η φετινή επετειακή διοργάνωση, η οποία παραμένει πιστή στη φυσιογνωμία ενός αυτοοργανωμένου και αυτοχρηματοδοτούμενου εγχειρήματος χωρίς κρατικές ή εταιρικές χορηγίες, επιλέγει ως κεντρικό της άξονα τη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης και την καταγραφή των σύγχρονων κοινωνικών προκλήσεων.

Με όχημα τον στίχο του Παλαιστίνιου ποιητή Σαμίχ Αλ Κάσεμ —«Δεν παζαρεύουμε κι ως τον ύστατο χτύπο της καρδιάς μας θ’ αντιστεκόμαστε»—, το 20ό φεστιβάλ θέτει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τρεις ξεχωριστές εκθέσεις: την εικαστική μαρτυρία από τις δίκες μεταναστών στο Δικαστήριο των Χανίων, τη δεκαετή αναδρομή στο ορόσημο της Λέσβου του 2015, καθώς και μία αναδρομική παρουσίαση της εικοσαετούς διαδρομής της ίδιας της διοργάνωσης, πλαισιωμένες από ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα δράσεων για παιδιά.

Σκίτσα από το Δικαστήριο των Χανίων: Η εικαστική καταγραφή της Louise Truc απέναντι στην αφάνεια

Ιδιαίτερο τοπικό και κοινωνικό ενδιαφέρον συγκεντρώνει η έκθεση «Σχέδια από τις δίκες στο Δικαστήριο των Χανίων (μεταξύ Σεπτεμβρίου 2025 και Ιουνίου 2026)», διά χειρός της Louise Truc, μέλους της συλλογικότητας 50outofmany. Το εικαστικό υλικό καταγράφει τις δικαστικές διαδικασίες σε βάρος νεαρών αλλοδαπών, στην πλειονότητά τους με καταγωγή από το Σουδάν, οι οποίοι βρέθηκαν κατηγορούμενοι για «διακίνηση».

Περιγράφοντας τις συνθήκες κάτω από τις οποίες διεξάγονται οι ακροαματικές διαδικασίες και τη σημασία της πρωτοβουλίας της, η δημιουργός σημειώνει:

«Αυτά τα σχέδια αποτυπώνουν τις δίκες νεαρών ανδρών (κυρίως από το Σουδάν), οι οποίοι κατηγορήθηκαν άδικα για “διακίνηση” απλώς και μόνο επειδή μετανάστευσαν και προσπαθούσαν να επιβιώσουν. Τώρα αντιμετωπίζουν ποινές φυλάκισης από 10 έως 25 έτη. Οι δίκες διεξάγονται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς και είναι άδικες· οι καταθέσεις διαρκούν συχνά μόλις λίγα λεπτά. Συχνά απουσιάζουν διερμηνείς, ενώ οι δικηγόροι ενημερώνονται για την υπόθεση το ίδιο κιόλας πρωί».

Σύμφωνα με την κ. Truc, το σκίτσο αποτελεί το μοναδικό μέσο τεκμηρίωσης εντός της δικαστικής αίθουσας, καθώς απαγορεύεται αυστηρά η λήψη φωτογραφιών ή η βιντεοσκόπηση:

«Η αποτύπωση της διαδικασίας με σχέδια αποτελεί έναν τρόπο καταγραφής εκ των έσω, καθώς η λήψη φωτογραφιών ή η βιντεοσκόπηση απαγορεύονται. Το εικαστικό υλικό αποτελεί εργαλείο συνηγορίας και ευαισθητοποίησης, ικανό να αναδείξει την κατάσταση στα Μέσα Ενημέρωσης. Το σχέδιο λειτουργεί σαν μεγάφωνο και μπορεί να αντιταχθεί στην πολιτική διαγραφή και την αφάνεια, ειδικά σε ένα σύστημα που αντιμετωπίζει τους μετανάστες ως ανώνυμες μάζες, μετατρέποντάς τους σε σώματα “άξια θανάτωσης” (killable bodies), στερημένα από ατομική υπόσταση. Η αφήγηση της ιστορίας ενός ανθρώπου δεν μπορεί να σταματήσει τη βία, αλλά μπορεί να ανακόψει τη διαδικασία αποανθρωποποίησης. Παράλληλα, το σχέδιο κατά τη διάρκεια των δικών προσφέρει έναν τρόπο σύνδεσης με τους κατηγορούμενους (δείχνοντάς τους τα πορτρέτα τους) και επιτρέπει μια θετική ανθρώπινη αλληλεπίδραση, έπειτα από έξι μήνες προσωρινής κράτησης. Το δικαστήριο είναι ανοιχτό στο κοινό· ο καθένας μπορεί να παρακολουθήσει τις δίκες έχοντας μαζί του χαρτί και στυλό. Αυτό είναι ένα κάλεσμα προς όποιον επιθυμεί να σχεδιάσει: ΠΗΓΑΙΝΕΤΕ ΣΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ, ΣΧΕΔΙΑΣΤΕ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΤΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ!».

«Λέσβος 2015-10 χρόνια μετά»: Προφορική ιστορία και μαρτυρίες από την Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο

Στον χώρο του πάρκου φιλοξενείται παράλληλα η έκθεση «Λέσβος 2015-10 χρόνια μετά», ένα συνδυαστικό εγχείρημα μνήμης, εικόνας και προφορικής ιστορίας που συνδιοργάνωσαν η οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) και η Pro Asyl. Στόχος του εκθεσιακού αυτού αφιερώματος είναι να αναδείξει την ανθεκτικότητα των προσφύγων και να διατηρήσει ζωντανή τη συλλογική εμπειρία της αλληλεγγύης όπως εκδηλώθηκε το 2015, υπενθυμίζοντας ότι κανένα σύνορο και καμία πολιτική δεν μπορεί να ακυρώσει τη διεκδίκηση μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Το υλικό της έκθεσης δομείται γύρω από:

• Αποσπάσματα συνεντεύξεων με 30 ανθρώπους —ντόπιους, πρόσφυγες και αλληλέγγυους που έζησαν τα γεγονότα στη Λέσβο πριν από μία δεκαετία— τα οποία παρουσιάζονται γραπτώς αλλά και σε ψηφιακή μορφή μέσω κωδικών QR.

• Φωτογραφικό αρχείο που συγκεντρώθηκε έπειτα από ανοιχτό κάλεσμα σε οκτώ διαφορετικές γλώσσες, πλαισιωμένο από λεζάντες, αναμνήσεις και σκέψεις των συμμετεχόντων.

• Επίσημους χαιρετισμούς και μηνύματα προσφύγων.

Είκοσι χρόνια διαδρομής και το παιδικό πρόγραμμα του φεστιβάλ

Η τρίτη κατά σειρά έκθεση φέρει τον τίτλο «20 χρόνια Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Χανίων» και αποτυπώνει την ίδια την ιστορική διαδρομή του θεσμού μέσα από τις κεντρικές αφίσες κάθε χρονιάς. Όπως τονίζουν οι συντελεστές, για δύο δεκαετίες η διοργάνωση παραμένει μια λαϊκή γιορτή κοινωνικής αλληλεγγύης που στηρίζεται αποκλειστικά στη συνεισφορά των πολιτών, μακριά από λογικές εμπορευματοποίησης, φιλοξενώντας πολιτικές συζητήσεις, συναυλίες και παραστάσεις που φέρνουν στο προσκήνιο ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, ειρήνης και ισότητας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και φέτος στις δραστηριότητες για τα παιδιά, οι οποίες ξεκινούν καθημερινά στις 17:30:

• Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου:

  • Πραγματοποιείται η δράση «Κάτω από το ίδιο φεγγάρι» από το Δίκτυο Συνεργατικών Σχολείων με την Παιδαγωγική Φρενέ, ένα εργαστήριο τέχνης με αφετηρία το ποίημα του Τζάνι Ροντάρι (Gianni Rodari) «Το φεγγάρι του Κιέβου», προτείνοντας ένα ταξίδι χωρίς σύνορα και διαβατήρια.

  • Ακολουθούν τα «Παιχνίδια με τον Ασπάλαθο» από τον Α.Α.Σ. Ασπάλαθος, που περιλαμβάνουν το Spikeball (ομαδικό άθλημα ταχύτητας 2 εναντίον 2 που συνδυάζει στοιχεία βόλεϊ και τένις), το Petanque (παραδοσιακή εδαφοσφαίριση ακριβείας με μεταλλικές μπάλες και ξύλινο στόχο για 2 έως 6 παίκτες), καθώς και επιτραπέζιο ποδοσφαιράκι.

• Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου:

  • Η ομάδα Messy Moments παρουσιάζει τη δράση «Η Βαλίτσα: ανάγνωση παραμυθιού και sensory play», μια βιωματική εμπειρία αισθητηριακού παιχνιδιού γύρω από τις έννοιες της μετακίνησης, της αποδοχής και της συνύπαρξης.

  • Στη συνέχεια, η νηπιαγωγός και αφηγήτρια Εύη Δήμου συντονίζει το εργαστήριο «Παίζουμε παραμύθια; Αφήγηση και εικαστικό εργαστήρι με έμπνευση τον κόσμο των λαϊκών παραμυθιών», καθοδηγώντας τα παιδιά σε ένα παραμυθένιο ταξίδι στην Ελλάδα με σταθμό την Τήνο.