Η γεωπολιτική περιθωριοποίηση του παλαιστινιακού ζητήματος, οι διαρθρωτικές στρεβλώσεις των διεθνών διπλωματικών πρωτοβουλιών και το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στην παγκόσμια κοινή γνώμη και τις κυβερνητικές αποφάσεις της Δύσης βρέθηκαν πρόσφατα στο επίκεντρο μιας εκτενούς και ιστορικής δημόσιας συζήτησης στο Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», στο πλαίσιο του 5ου Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων.
Στη θεματική ενότητα «Η Ανατομία της Σύγκρουσης: Από τη Νάκμπα και το Γιομ Κιπούρ στην Αναζήτηση της Συνύπαρξης», η διακεκριμένη Παλαιστίνια πολιτικός και ακαδημαϊκός Χανάν Ασράουι (Hanan Ashrawi) και ο Ισραηλινός συγγραφέας και κορυφαίος αρθρογράφος της εφημερίδας Haaretz, Γκίντεον Λεβί (Gideon Levy), προχώρησαν σε μια ανατομία βάθους της νέας πραγματικότητας που διαμορφώνεται στο πεδίο.
Η συζήτηση φώτισε τις εσωτερικές δυναμικές των δύο κοινωνιών, την επικίνδυνη κανονικοποίηση της βίας, τη συστηματική άρνηση της πραγματικότητας και τη δραματική συρρίκνωση του ειρηνευτικού κινήματος, αναζητώντας ρεαλιστικές προοπτικές για την επόμενη ημέρα στην περιοχή.
Το πλαίσιο των Χανίων: Η ανάγκη για έναν απροκατάληπτο δημόσιο διάλογο
Το Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» αποτέλεσε τον χώρο φιλοξενίας μιας κρίσιμης γεωπολιτικής συζήτησης, η οποία επεδίωξε να υπερβεί τα στερεότυπα και τα φίλτρα των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης, προσφέροντας ένα κοινό βήμα στην παλαιστινιακή και την ισραηλινή οπτική. Τη συζήτηση συντόνισε ο έμπειρος πολεμικός ανταποκριτής και δημοσιογράφος Πάνος Χαρίτος, ο οποίος εισήγαγε το κοινό στο θέμα αναδεικνύοντας τη μακρόχρονη προσωπική και επαγγελματική του σχέση με την περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ο κ. Χαρίτος, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συμπερίληψης αυτής της θεματικής στο πρόγραμμα του φεστιβάλ, ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Οι περισσότεροι από εσάς γνωρίζετε ότι καλύπτω την κρίση —εννοώ την τρέχουσα κρίση— για 15 χρόνια, την ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση. Έχω πει πολλές φορές ότι θεωρώ την Παλαιστίνη και το Ισραήλ δεύτερο σπίτι μου. Και υπό αυτή την έννοια, νιώθω επίσης ένα αίσθημα ικανοποίησης που το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων αποφάσισε να συμπεριλάβει αυτό το θέμα στις φετινές εκδηλώσεις και αποτελεί τιμή για μένα που μου ζητήθηκε να συμμετάσχω στα πάνελ αυτής της ενότητας. Σίγουρα η μεγαλύτερη τιμή είναι να μπορώ να συζητήσω όλα όσα συμβαίνουν στην περιοχή με τη Δρ. Χανάν Ασράουι και τον Γκίντεον Λεβί».
Η δημοσιογραφική προσέγγιση του συντονιστή έθεσε ως άμεση προτεραιότητα την παράκαμψη των τυπικών εισαγωγών, προκειμένου να δοθεί ο μέγιστος δυνατός χρόνος στους δύο ομιλητές για την ανάλυση της κατάστασης. Η επιλογή των προσώπων δεν υπήρξε τυχαία, καθώς αμφότεροι αποτελούν φωνές με διεθνή εμβέλεια, αναγνωρισμένες για τη σταθερή τους στάση ακόμη και στις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγκρουσης.
Η γεωγραφία του αποκλεισμού: Γιατί η Χανάν Ασράουι παρέμεινε στη Ραμάλα
Η έναρξη της συζήτησης ανέδειξε άμεσα τις υλικές και γεωγραφικές παραμέτρους της κατοχής, καθώς η Δρ. Χανάν Ασράουι αναγκάστηκε να συμμετάσχει μέσω διαδικτύου, αδυνατώντας να ταξιδέψει φυσικά στην Κρήτη. Απαντώντας στο ερώτημα σχετικά με τους λόγους της φυσικής της απουσίας, η Παλαιστίνια πολιτικός περιέγραψε το καθεστώς του απόλυτου αποκλεισμού και του εδαφικού κατακερματισμού που βιώνει η κοινωνία της Δυτικής Όχθης, σημειώνοντας:
«Θα ήθελα πραγματικά πάρα πολύ να είχα τη δυνατότητα να παρευρεθώ αυτοπροσώπως μαζί σας. Η Κρήτη έχει μια πολύ ιδιαίτερη σχέση με την Παλαιστίνη, αλλά και ο ελληνικός λαός —όχι η κυβέρνηση— έχει μια ιδιαίτερη σχέση με την Παλαιστίνη. Επιτρέψτε μου να πω ότι, όπως θα σας πει και ο Γκίντεον, ζούμε σε ένα καθεστώς πολιορκίας και κατακερματισμού. Η Παλαιστίνη και η Δυτική Όχθη ειδικότερα. Η Γάζα υφίσταται, όπως γνωρίζετε, γενοκτονία και αδυνατεί με οποιονδήποτε τρόπο να μετακινηθεί ή να αποχωρήσει. Αλλά και στη Δυτική Όχθη έχουμε ένα καθεστώς πολιορκίας. Ο ισραηλινός στρατός ελέγχει τα πάντα. Δεν διαθέτουμε εναέριο χώρο, αεροδρόμιο ή λιμάνι. Έχουμε μόνο ένα σημείο εξόδου, το οποίο ελέγχεται από το Ισραήλ, διασχίζοντας τον ποταμό Ιορδάνη προς την Ιορδανία».
Η Δρ. Ασράουι εξήγησε ότι η καθημερινότητα στη Δυτική Όχθη καθορίζεται από την ύπαρξη περίπου 1.000 στρατιωτικών σημείων ελέγχου (checkpoints) που λειτουργούν υπό την απόλυτη δικαιοδοσία του ισραηλινού στρατού. Τα σημεία αυτά ανοιγοκλείνουν αυθαίρετα, μετατρέποντας μια σύντομη διαδρομή 15 λεπτών προς την Ιερουσαλήμ σε μια δαιδαλώδη δοκιμασία διάρκειας δύο έως πέντε ωρών.
Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, η μεγαλύτερη απειλή δεν εντοπίζεται στη γραφειοκρατία των ελέγχων, αλλά στην ανεξέλεγκτη βία των εποίκων, η οποία ασκείται με τη θεσμική κάλυψη του κράτους:
«Το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι απλώς η αυθαιρεσία και το γεγονός ότι ένας στρατιώτης μπορεί να αποφασίσει να δημιουργήσει ένα μποτιλιάρισμα όπου έχεις εκατοντάδες και χιλιάδες αυτοκίνητα να περιμένουν χωρίς να μπορούν να μετακινηθούν· είναι η βία των εποίκων. Οι έποικοι έχουν εξαπολυθεί στη Δυτική Όχθη με τρόπους που είναι εξαιρετικά θανατηφόροι και πολύ καταστροφικοί. Στήνουν τα δικά τους σημεία ελέγχου. Επιτίθενται σε αυτοκίνητα. Επιτίθενται σε ανθρώπους. Επιτίθενται σε σπίτια. Καίνε καλλιέργειες. Πραγματοποιούν πογκρόμ κατά βούληση και υποστηρίζονται και προστατεύονται από τον στρατό. Επομένως, δεν γνωρίζεις ποτέ πότε θα δεχθείς επίθεση από εποίκους ή πότε μπορείς να οδηγήσεις από το ένα μέρος στο άλλο. Αυτό είναι που περνάει ο καθένας μας».
Το προνόμιο της κίνησης: Η αυτοκριτική του Γκίντεον Λεβί και η αναλογία του απαρτχάιντ
Η αντίθεση μεταξύ της παλαιστινιακής απομόνωσης και της ισραηλινής ευχέρειας μετακίνησης τέθηκε αμέσως μετά από τον Γκίντεον Λεβί. Ο Ισραηλινός δημοσιογράφος, ο οποίος ταξιδεύει συστηματικά στα κατεχόμενα εδάφη για τις ανάγκες του ερευνητικού του έργου, προχώρησε σε μια αυστηρή αυτοκριτική αναφορικά με τη φύση των δικαιωμάτων που απολαμβάνει λόγω της εθνοτικής του καταγωγής. Απαντώντας στο ίδιο ερώτημα, ο κ. Λεβί δήλωσε:
«Κανένας από εμάς, όλοι οι άνθρωποι σε αυτή την αίθουσα, εσείς Πάνο και εγώ, δεν μπορούμε να φανταστούμε τι σημαίνει να ζεις ως Παλαιστίνιος υπό την ισραηλινή κατοχή. Δεν έχουμε ιδέα. Ρωτήσατε γιατί μπόρεσα να έρθω εδώ. Μπόρεσα να έρθω εδώ επειδή είμαι ένας προνομιούχος Εβραίος που απολαμβάνει όλες τις ελευθερίες, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας του λόγου. Παραμένω απολύτως ελεύθερος να εκφράζω τις απόψεις μου στο Ισραήλ, χάρη στην εφημερίδα μου προφανώς, και είμαι σίγουρα απολύτως ελεύθερος να μετακινούμαι όπου θέλω. Αλλά εγώ είμαι η προνομιούχος πλευρά σε αυτή την ιστορία. Είμαι ο λευκός άνθρωπος στο απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής. Και οι λευκοί είχαν επίσης εκλογές και αυτοαποκαλούνταν δημοκρατία. Ακριβώς όπως το Ισραήλ αυτοπροσδιορίζεται ως δημοκρατία, όταν στην πίσω αυλή μας υπάρχουν 2 εκατομμύρια στη Γάζα και 1,5 εκατομμύριο στη Δυτική Όχθη που ζουν χωρίς κανένα δικαίωμα».
Ο κ. Λεβί επέμεινε στην πολιτική και νομική διάσταση αυτής της ανισότητας, υπενθυμίζοντας στο κοινό ότι οι Παλαιστίνιοι αποτελούν τη μοναδική πληθυσμιακή ομάδα στον πλανήτη που στερείται της ιδιότητας του πολίτη, γεγονός που καθιστά το καθεστώς τους διεθνώς μοναδικό:
«Όχι μόνο στερούνται οποιουδήποτε δικαιώματος, αλλά είναι οι μόνοι άνθρωποι στον κόσμο χωρίς υπηκοότητα. Φανταστείτε το αυτό. Ο πιο καταπιεσμένος λαός στον κόσμο έχει τουλάχιστον μια υπηκοότητα. Αυτοί δεν έχουν ούτε υπηκοότητα. Ένα μέρος διατηρεί ακόμη την ιορδανική υπηκοότητα, αλλά οι περισσότεροι δεν έχουν καμία υπηκοότητα, αν και αυτό είναι απλώς το τυπικό μέρος».
Η δραματική μεταβολή της τελευταίας τριετίας: Η Δυτική Όχθη ως «απέραντη φυλακή»
Προχωρώντας στην ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης, ο Γκίντεον Λεβί υποστήριξε ότι η πραγματικότητα στα κατεχόμενα εδάφη έχει υποστεί δομικές και μη αναστρέψιμες αλλαγές κατά την τελευταία τριετία (2023-2026), σε βαθμό που ακόμη και όσοι είχαν επισκεφθεί την περιοχή στο παρελθόν θα αδυνατούσαν να την αναγνωρίσουν. Το Ισραήλ, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει εφαρμόσει ένα σύστημα πλήρους εγκλεισμού των παλαιστινιακών κοινοτήτων, το οποίο προσομοιάζει με ένα δίκτυο στρατοπέδων συγκέντρωσης.
«Οι αλλαγές στη Δυτική Όχθη τα τελευταία τρία χρόνια είναι δραματικές και οι περισσότερες από αυτές είναι μη αναστρέψιμες. Αν πιστεύαμε ότι η κόλαση βρισκόταν εκεί μέχρι πριν από τρία χρόνια, αυτό που συμβαίνει τώρα… Όπως σωστά είπες Πάνο, ταξιδεύω εκεί τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. […] Από εβδομάδα σε εβδομάδα βλέπω μια νέα πραγματικότητα. […] Όλα τα χωριά, οι οικισμοί, οι παλαιστινιακοί οικισμοί και οι πόλεις στη Δυτική Όχθη, όλα τους είναι πλέον κλειδωμένα με σιδερένιες πύλες. Μοιάζει με μια τεράστια φυλακή ή ένα τεράστιο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ένα μέρος των πυλών είναι ανοιχτό, ένα μέρος είναι κλειδωμένο. Ένας στρατιώτης 19 ετών μπορεί να έρθει οποιαδήποτε στιγμή και απλώς να κλειδώσει την πύλη και η πόλη κλείνει».
Ως ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της πολιτικής συλλογικής τιμωρίας, ο κ. Λεβί ανέφερε τον αποκλεισμό της Χεβρώνας, μιας πόλης 250.000 κατοίκων, όπου εξαιτίας ενός μεμονωμένου περιστατικού απαγορεύτηκε πλήρως η κίνηση οχημάτων για δύο εβδομάδες.
Η κατάσταση αυτή συμπληρώνεται από τον πλήρη οικονομικό στραγγαλισμό, καθώς έχει αφαιρεθεί από τους Παλαιστίνιους το δικαίωμα της εργασίας εντός του Ισραήλ, το οποίο αποτελούσε την κύρια πηγή εισοδήματός τους, ενώ οι επιθέσεις των εποίκων επεκτείνονται πλέον και στις πιο εύπορες περιοχές, όπου διαμένουν πολίτες με αμερικανικά διαβατήρια:
«Αυτή την εβδομάδα βρέθηκα σε ένα από τα πιο πλούσια χωριά στη Δυτική Όχθη. Το αποκαλούν το Μπέβερλι Χιλς της Ραμάλα. Όλοι είναι Αμερικανοί. Όλοι έχουν αμερικανικό διαβατήριο. Και ήρθαν [οι έποικοι] και άρχισαν να καίνε σπίτια προκειμένου να κάψουν τους ανθρώπους που βρίσκονταν μέσα σε αυτά. Ευτυχώς, υπήρχαν αρκετά μέσα ασφαλείας σε κάθε σπίτι εκεί και δεν τα κατάφεραν. Απλώς έκαψαν πέντε αυτοκίνητα. Αλλά πώς μπορείς να διάγεις έναν φυσιολογικό βίο όταν δεν υπάρχει εργασία, δεν υπάρχει ελευθερία, δεν υπάρχει ασφάλεια; Και πάλι, δεν είναι μόνο οι μοναδικοί άνθρωποι χωρίς υπηκοότητα. Είναι οι μόνοι άνθρωποι χωρίς κανέναν να τους φυλάει, να τους προστατεύει. Όταν δέχονται επίθεση, δεν έχουν ποιον να καλέσουν, επειδή η Παλαιστινιακή Αρχή δεν μπορεί να έρθει να τους βοηθήσει και η ισραηλινή αστυνομία δεν θέλει να έρθει να τους βοηθήσει».
Η γεωπολιτική περιθωριοποίηση και η διπλωματία των «μεγάλων δυνάμεων»
Η εξέλιξη των περιφερειακών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή αναδεικνύει μια σταθερή τάση μετατόπισης του διπλωματικού ενδιαφέροντος της διεθνούς κοινότητας μακριά από τον κεντρικό πυρήνα του παλαιστινιακού ζητήματος. Στο πλαίσιο των ευρύτερων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, όπως οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν ή οι διευθετήσεις στο μέτωπο του Λιβάνου, η παλαιστινιακή ηγεσία και οι ανάγκες των πληθυσμών της Γάζας και της Δυτικής Όχθης εμφανίζονται συστηματικά αποκλεισμένες από τα επίσημα τραπέζια των συνομιλιών.
Απαντώντας σε σχετική παρατήρηση του συντονιστή Πάνου Χαρίτου για την απουσία του παλαιστινιακού ζητήματος από τις τρέχουσες διεθνείς διαβουλεύσεις και την έλλειψη πίεσης για την εφαρμογή κάποιου ειρηνευτικού σχεδίου, η Δρ. Χανάν Ασράουι υπογράμμισε ότι η προσέγγιση αυτή δεν αποτελεί ιστορική καινοτομία, αλλά συνέχεια μιας μακράς δυτικής πρακτικής:
«Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Θέλω να πω ότι υπάρχει μια δυτική προσέγγιση σύμφωνα με την οποία οι Παλαιστίνιοι αποτελούν ένα ζήτημα που μπορεί να διευθετηθεί από το Ισραήλ και ότι όλες οι ισραηλινές παραβιάσεις μπορούν να αντιμετωπίζονται με καθεστώς ατιμωρησίας. Ακόμη και αν εκδίδουν δηλώσεις και καταδίκες ή εκφράσεις αποτροπιασμού, δεν τις συνοδεύουν με πράξεις. Το Ισραήλ δεν αντιμετώπισε ποτέ συνέπειες, επειδή υπάρχουν ειδικές σχέσεις μεταξύ του Ισραήλ και της Δύσης. Και το λέω πολύ ανοιχτά: το Ισραήλ αποτελεί ένα αποικιακό φυλάκιο. Προσφέρει στρατιωτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες πληροφοριών και ενημέρωσης στη Δύση. Γι’ αυτό συνεχίζουν να συντονίζονται μαζί του, να το βοηθούν, να εμπορεύονται και να διατηρούν οικονομικές σχέσεις».
Η Παλαιστίνια πολιτικός επεσήμανε ότι στη σκακιέρα της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων, ζητήματα που αφορούν το Ιράν ή τον Λίβανο αποκτούν εκ των πραγμάτων προτεραιότητα για τη διεθνή ασφάλεια, με αποτέλεσμα οι προσπάθειες να επικεντρώνονται στη διατήρηση της ισραηλινής σταθερότητας εις βάρος των δικαιωμάτων των υπόλοιπων εθνοτικών ομάδων της περιοχής. Η θεσμική αυτή ανοχή, κατά την ίδια, παραμένει ενεργή παρά τις επίσημες γνωματεύσεις του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC) και του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ICJ).
Το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ κοινωνίας και κυβερνήσεων και ο ρόλος των λόμπι
Η δυσαρμονία ανάμεσα στις αποφάσεις των επίσημων κυβερνητικών οργάνων και τις τάσεις που εκδηλώνονται στο επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών συνιστά μια από τις πλέον αξιοσημείωτες παραμέτρους της σύγχρονης φάσης της σύγκρουσης. Ενώ οι δρόμοι των ευρωπαϊκών και αμερικανικών πόλεων καταγράφουν ένα πρωτοφανές κύμα αλληλεγγύης και συμπαράστασης προς τον παλαιστινιακό λαό, οι επίσημες κρατικές πολιτικές των δυτικών πρωτευουσών παραμένουν προσηλωμένες στη συντηρητική γραμμή της διπλωματικής κάλυψης του Ισραήλ.
Ο Γκίντεον Λεβί εστίασε σε αυτή την αντίφαση, παραθέτοντας μια συγκεκριμένη σύγκριση με τη διεθνή αντίδραση σε άλλες σύγχρονες γεωπολιτικές κρίσεις, όπως η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία:
«Στον κόσμο, το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα στην κοινή γνώμη, την κοινωνία των πολιτών και τις κυβερνήσεις. Η Ευρώπη παραμένει παράλυτη εξαιτίας των αισθημάτων ενοχής, αλλά και για πολλούς άλλους λόγους. Όλοι θυμάστε ότι δύο εβδομάδες μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση έλαβε απόφαση για κυρώσεις έναντι της Ρωσίας —της μεγάλης, ισχυρής Ρωσίας. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της εισβολής στην Ουκρανία και της εισβολής στη Γάζα; Η εισβολή είναι εισβολή, η παραβίαση της κυριαρχίας είναι παραβίαση της κυριαρχίας και η γενοκτονία είναι γενοκτονία. Και ο κόσμος το βλέπει, συγκλονίζεται από αυτό, αλλά δεν είναι έτοιμος να λάβει κανένα μέτρο. Και όσο ο κόσμος δεν λαμβάνει μέτρα —όχι ψηφίσματα και καταδίκες, αλλά πραγματικά μέτρα— τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει».
Η Δρ. Ασράουι, από την πλευρά της, εξήγησε τη θεσμική αυτή παράλυση των κυβερνήσεων αναλύοντας τη δομή και τη χρηματοδοτική ισχύ των φιλοϊσραηλινών οργανώσεων και λόμπι, όπως η AIPAC, τα οποία παρεμβαίνουν ενεργά στα εκλογικά συστήματα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η πολιτική επιβίωση των νομοθετών στη Δύση, όπως υποστήριξε, εξαρτάται συχνά από τα κεφάλαια μεγάλων και ισχυρών σιωνιστών δωρητών, γεγονός που εμποδίζει τη μετατροπή της λαϊκής κατακραυγής σε κυβερνητική πολιτική.
Ως παράδειγμα αυτής της κατασταλτικής στάσης των κυβερνήσεων απέναντι στην ίδια τους την κοινωνία, η Παλαιστίνια ακαδημαϊκός ανέφερε τις διώξεις ηλικιωμένων ακτιβιστών της οργάνωσης Palestine Action στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίοι οδηγούνται στις φυλακές βάσει του αντιτρομοκρατικού νόμου επειδή διαδήλωσαν εναντίον εταιρειών κατασκευής όπλων.
Η εποικιστική επέκταση και η κατάρρευση της λύσης των δύο κρατών
Μία από τις πλέον ριζοσπαστικές διαπιστώσεις της συζήτησης αφορούσε την οριστική ανατροπή του παραδοσιακού διπλωματικού πλαισίου που προέβλεπε τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους δίπλα στο Ισραήλ. Η αποκαλούμενη «λύση των δύο κρατών», η οποία αποτελεί τη διακηρυγμένη επίσημη πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Παλαιστινιακής Αρχής, χαρακτηρίστηκε από τον Γκίντεον Λεβί ως μια ξεπερασμένη αυταπάτη, η οποία έχει ακυρωθεί πλήρως από την εμπράγματη πραγματικότητα των οικισμών.
Ο Ισραηλινός αναλυτής υποστήριξε με έμφαση ότι η συνεχής επίκληση αυτής της λύσης στην παρούσα φάση λειτουργεί αποικοδομητικά, καθώς προσφέρει ένα βολικό πρόσχημα για την παράταση του υφιστάμενου καθεστώτος:
«Η λύση των δύο κρατών είναι νεκρή. Αυτό το τρένο έχει φύγει από τον σταθμό. Πρέπει να βρούμε μια νέα λύση. Δεν θα υπάρξει παλαιστινιακό κράτος επειδή οι έποικοι κέρδισαν. Δεν θα υπάρξει παλαιστινιακό κράτος επειδή το Ισραήλ έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να το αποτρέψει και πέτυχε. Και πρέπει να το συνειδητοποιήσουμε αυτό και να μην συνεχίσουμε να μιλάμε για τη λύση των δύο κρατών, λες και το να μιλάμε γι’ αυτήν θα την προωθήσει. Όχι. Το να μιλάμε σήμερα για τη λύση των δύο κρατών παίζει απλώς το παιχνίδι της κατοχής, επειδή οι άνθρωποι λένε: “Ω, έχουμε μια λύση, αλλά όχι τώρα. Ας περιμένουμε μια μέρα”. Και στο μεταξύ, το Ισραήλ ενισχύει την κατοχή όλο και περισσότερο».
Η πραγματολογική τεκμηρίωση αυτής της θέσης προκύπτει, σύμφωνα με τον κ. Λεβί, από τον πρωτοφανή ρυθμό εξάπλωσης των εποίκων κατά την τελευταία τριετία, κατά την οποία το εποικιστικό κίνημα κατέλαβε εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα (dunams) γης στη Δυτική Όχθη, μέγεθος που υπερβαίνει σε έκταση το σύνολο των εδαφών που είχαν υφαρπαχθεί από το έτος 1967 μέχρι σήμερα. Οι γεωμετρικές αυτές μεταβολές αποτελούν μη αναστρέψιμα γεγονότα που καθιστούν αδύνατη τη γεωγραφική συγκρότηση ενός κυρίαρχου και ενιαίου παλαιστινιακού κράτους.
Η στρατηγική της «συντριβής» και το συστηματικό σχέδιο αποδόμησης
Η ανάλυση της ισραηλινής συμπεριφοράς στο πεδίο οδήγησε τους δύο ομιλητές στη διατύπωση της εκτίμησης ότι οι στρατιωτικές και διοικητικές ενέργειες του Τελ Αβίβ δεν αποτελούν αποσπασματικές ή τυχαίες αντιδράσεις ασφάλειας, αλλά εντάσσονται σε ένα συγκροτημένο, μακρόπνοο σχέδιο. Το σχέδιο αυτό, κατά τον Γκίντεον Λεβί, στοχεύει στην πλήρη αποδιάρθρωση της κοινωνικής και πολιτικής υπόστασης του παλαιστινιακού λαού, ώστε να εκμηδενιστεί κάθε δυνατότητα μελλοντικής κρατικής διεκδίκησης.
Περιγράφοντας τους αντικειμενικούς στόχους αυτής της στρατηγικής, ο Ισραηλινός δημοσιογράφος επεσήμανε τη μεθοδική υπονόμευση όλων των πιθανών αστικών ή διοικητικών εναλλακτικών λύσεων:
«Πίσω από όλη αυτή τη συμπεριφορά του Ισραήλ, υπάρχει ένα σχέδιο. Για πολλά χρόνια πίστευα ότι δεν υπάρχει σχέδιο. Και το σχέδιο είναι τελικά να συντριβεί η παλαιστινιακή κοινωνία μέχρι να μετατραπεί σε μια κοινότητα αναπήρων, φτωχών, πεινασμένων και τραυματισμένων μεταναστών, χωρίς καμία ηγεσία, χωρίς καμία πολιτική οργάνωση, χωρίς καμία λειτουργική κοινωνία. Το βλέπετε στη Γάζα. Το Ισραήλ αντιτάχθηκε σε οποιαδήποτε πολιτική λύση για τη Γάζα. Η Χαμάς είναι εκτός συζήτησης. Η Παλαιστινιακή Αρχή εκτός συζήτησης. Η διεθνής εμπλοκή εκτός συζήτησης. Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή το Ισραήλ θέλει να συντρίψει την κοινωνία και τότε τα μεγαλύτερα όνειρα μπορούν να γίνουν πραγματικότητα. Το ίδιο ισχύει και για τη Δυτική Όχθη».
Η Δρ. Ασράουι συμφώνησε απόλυτα με τη διάγνωση αυτή, συνδέοντας το σύγχρονο σχέδιο με τις ιστορικές καταβολές του σιωνιστικού κινήματος. Επικαλούμενη το έργο του ιστορικού Ιλάν Παπέ, η Παλαιστίνια πολιτικός έκανε λόγο για το «παράδειγμα του εκτοπισμού και της αντικατάστασης» (displacement replacement paradigm), το οποίο εφαρμόζεται συστηματικά από τη Νάκμπα του 1948, επιδιώκοντας την εξαφάνιση της παλαιστινιακής παρουσίας από την περιοχή και την επιβολή μιας ιστορικής και πολιτικής αποκλειστικότητας των εβραϊκών πληθυσμών.
Η 7η Οκτωβρίου ως πρόσχημα και η μεθοδική αποδόμηση της Λωρίδας της Γάζας
Η ανάλυση των δραματικών γεγονότων που ακολούθησαν την 7η Οκτωβρίου 2023 αναδεικνύει, κατά την παλαιστινιακή πλευρά, μια decontextualization της βίας, καθώς η διεθνής κοινότητα τείνει να εξετάζει την έκρηξη της περιφερειακής ανάφλεξης αποκομμένη από το ιστορικό και υλικό της υπόβαθρο. Η Λωρίδα της Γάζας, πολύ πριν από την τρέχουσα κρίση, τελούσε υπό ένα απάνθρωπο καθεστώς πολυετούς αποκλεισμού, το οποίο είχε ήδη εκμηδενίσει κάθε δυνατότητα φυσιολογικής διαβίωσης για τους κατοίκους της.
Η Δρ. Χανάν Ασράουι υπήρξε κατηγορηματική ως προς τον τρόπο με τον οποίο η ισραηλινή πολιτική και στρατιωτική ηγεσία εργαλειοποίησε την επίθεση της Χαμάς, προκειμένου να θέσει σε εφαρμογή το πιο ακραίο πρόγραμμα εθνοκάθαρσης στην ιστορία της περιοχής:
«Η 7η Οκτωβρίου έγινε η κραυγή συσπείρωσης, η δικαιολογία για οτιδήποτε θέλουν να κάνουν στους Παλαιστίνιους και εντελώς αποκομμένη από το πλαίσιο. Συνεχίζω να υπενθυμίζω στους ανθρώπους ότι η Γάζα βρισκόταν υπό μια πολιορκία που κατέστρεφε ολοκληρωτικά κάθε είδους ζωή. […] Οι άνθρωποι της Γάζας αδυνατούσαν να φύγουν ή να επιστρέψουν. Δεν μπορούσαν να εισάγουν τα τρόφιμα, τον εξοπλισμό και τις προμήθειες που χρειάζονταν. Το Ισραήλ δήλωσε ότι αποχώρησε, αλλά ήλεγχε τα πάντα: τον εναέριο χώρο, τα χωρικά ύδατα, κανένα αεροδρόμιο, κανένα σημείο διέλευσης εκτός από αυτά που ελέγχονται μέσω του Ισραήλ. Έτσι, ήλεγχε πλήρως τη Γάζα και μετέτρεψε τη ζωή σε μια ζωντανή κόλαση για τους Γαζαίους. Και κάθε λίγα χρόνια βομβάρδιζε και ισοπέδωνε ολόκληρες γειτονιές και σκότωνε χιλιάδες ανθρώπους».
Η Παλαιστίνια πολιτικός απέρριψε το επιχείρημα ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του Τελ Αβίβ υπαγορεύονται από την ανάγκη προστασίας των πολιτών του, επισημαίνοντας την τεράστια ασυμμετρία ισχύος και τον καθολικό έλεγχο που ασκεί το κράτος του Ισραήλ πάνω στην καθημερινότητα των Παλαιστινίων:
«Το Ισραήλ διαθέτει τον ισχυρότερο στρατό στην περιοχή. Το Ισραήλ διαθέτει τα πιο εξελιγμένα όπλα. Το Ισραήλ διαθέτει το πιο εξελιγμένο σύστημα πληροφοριών. Μας παρατηρεί παντού. Γνωρίζει πού πηγαίνουμε, πού κατευθυνόμαστε, τι τρώμε, τι λέμε συνεχώς. Και μετά λένε ότι εκπλάγησαν ή ότι αυτός είναι ένας τρόπος για να αποκτήσουν ασφάλεια: συνθλίβοντας κυριολεκτικά τους ανθρώπους της Γάζας ή τώρα κλέβοντας κυριολεκτικά τη γη των Παλαιστινίων και μετατρέποντάς τους σε ανθρώπους που αδυνατούν να επιβιώσουν ως οντότητα, ως μια πολιτική και κοινωνική κοινότητα».
Σύμφωνα με την ίδια, η καταστροφή του 80% των υποδομών της Γάζας, η ισοπέδωση όλων των πανεπιστημίων, των νοσοκομείων, των δικτύων ύδρευσης και η συστηματική χρήση του λιμού ως πολεμικής μεθόδου, αποδεικνύουν ότι ο αντικειμενικός σκοπός δεν είναι η εξάρθρωση μιας ένοπλης οργάνωσης, αλλά η ολοκληρωτική εξάλειψη της παλαιστινιακής παρουσίας. Το γεγονός ότι η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί αυτή την ανθρωποσφαγή σε ζωντανή μετάδοση χωρίς να παρεμβαίνει, συνιστά, κατά την ίδια, την απόλυτη ηθική και νομική χρεοκοπία του παγκόσμιου πολυμερούς συστήματος.
Η εσωτερική ριζοσπαστικοποίηση του Ισραήλ και η ψευδαίσθηση της μετα-Νετανιάχου εποχής
Μια από τις πλέον διεισδυτικές παραμέτρους της συζήτησης αφορούσε την εσωτερική κατάσταση της ισραηλινής κοινωνίας και τις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές. Ενώ εντός του Ισραήλ και της διεθνούς διπλωματίας καταγράφεται έντονη δυσαρέσκεια προς το πρόσωπο του Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Γκίντεον Λεβί προειδοποίησε ότι η εστίαση αποκλειστικά στον σημερινό πρωθυπουργό αποτελεί μια επικίνδυνη αυταπάτη που αποκρύπτει τη βαθύτερη ιδεολογική ριζοσπαστικοποίηση του κράτους.
Ο κορυφαίος αρθρογράφος της Haaretz διευκρίνισε ότι η απομάκρυνση του Νετανιάχου από την εξουσία, αν και πιθανή, δεν πρόκειται να μεταβάλει τον πυρήνα της εθνικής πολιτικής απέναντι στους Παλαιστινίους:
«Τα καλά νέα είναι ότι πιστεύω ειλικρινά πως ο Νετανιάχου δεν θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός του Ισραήλ. Τα κακά νέα είναι ότι αυτό δεν θα έχει αρκετή σημασία. Αυτοί που περιμένουν το Ισραήλ να μετατραπεί σε παράδεισο αφού φύγει ο Νετανιάχου —επειδή υπάρχει μια τάση στον κόσμο αλλά και εντός του Ισραήλ να ρίχνουν όλες τις ευθύνες στον Νετανιάχου, ότι ο Νετανιάχου είναι το κακό και μόλις τον απαλλαγούμε θα επιστρέψουμε σε αυτό το ωραίο, παλιό Ισραήλ που ήταν προσανατολισμένο να κάνει ειρήνη με τους γείτονές του, που δεν είχε κανένα αίσθημα ανωτερότητας έναντι των Παλαιστινίων, που πίστευε ότι οι Παλαιστίνιοι είναι ανθρώπινα οντά ακριβώς όπως εμείς και δικαιούνται τα ίδια εθνικά δικαιώματα— όχι».
Ο κ. Λεβί εξήγησε ότι η ισραηλινή κοινωνία λειτουργεί υπό καθεστώς συλλογικής άρνησης της πραγματικότητας, μια κατάσταση που συντηρείται και τροφοδοτείται εθελούσια από τα εγχώρια μέσα ενημέρωσης, τα οποία επιλέγουν να αποκρύπτουν συστηματικά τα εγκλήματα πολέμου και την καταστροφή στη Γάζα από την κοινή γνώμη. Η διαδικασία αυτή οδηγεί στην πλήρη απανθρωποποίηση του αντίπαλου πληθυσμού:
«Μετά την 7η Οκτωβρίου, υπήρξε μια σημαντική μεταστροφή στην ισραηλινή κοινωνία. Πήγε σε δύο κατευθύνσεις. Οι περισσότεροι Ισραηλινοί, αν όχι όλοι σήμερα, πιστεύουν ότι μετά την 7η Οκτωβρίου το Ισραήλ έχει το δικαίωμα να κάνει ό,τι θέλει. Οι περισσότεροι Ισραηλινοί, αν όχι όλοι, πιστεύουν ότι δεν υπάρχουν αθώοι άνθρωποι στη Γάζα, συμπεριλαμβανομένων των 1.000 βρεφών που σκοτώθηκαν όντας κάτω του ενός έτους. Κανένας δεν είναι αθώος στη Γάζα. Αυτή είναι η κοινή πεποίθηση. Αυτή είναι η νοοτροπία. […] Μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι οποιοσδήποτε Έλληνας πολίτης στο πιο ξεχασμένο χωριό στα βουνά είδε περισσότερα για τη Γάζα από έναν μέσο Ισραηλινό. Τα μέσα ενημέρωσης δεν το έδειξαν. Και όταν το έδειχναν, το πλαισίωναν πάντα σε ένα πολύ, πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο, το οποίο παρουσίαζε πάντα εμάς ως τα θύματα και το θύμα ως τον επιτιθέμενο. Ακόμη και αν επρόκειτο για μαζικές δολοφονίες, ακόμη και αν επρόκειτο για βομβαρδισμούς νοσοκομείων, πανεπιστημίων, οτιδήποτε στη Γάζα, με 20.000 γυναίκες νεκρές, με 20.000 παιδιά νεκρά, όλα ήταν δικαιολογημένα στα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης».
Η καθολική αυτή ιδεολογική ευθυγράμμιση αποτυπώνεται, κατά τον κ. Λεβί, στο εντυπωσιακό στατιστικό δεδομένο σύμφωνα με το οποίο το 93% των Εβραίων Ισραηλινών υποστήριξε τον πόλεμο με το Ιράν, μια επίδοση που, όπως σημείωσε, συναντάται μόνο σε ολοκληρωτικά καθεστώτα όπως η Βόρεια Κορέα.
Συνεπώς, μια μελλοντική κυβερνητική συμμαχία υπό τον Μπένι Γκαντς, τον Γιαΐρ Λαπίντ ή τον Ναφτάλι Μπένετ μπορεί να περιορίσει την εσωτερική διαφθορά και να αποκαταστήσει τη θεσμική λειτουργία του κράτους, όμως δεν πρόκειται να αμφισβητήσει το δόγμα της στρατιωτικής κατοχής και της εθνοτικής υπεροχής, καθώς κανένας από τους υποψηφίους δεν φέρει ένα εναλλακτικό πολιτικό σχέδιο για την αναγνώριση των παλαιστινιακών δικαιωμάτων.
Η Παλαιστινιακή Αρχή σε αποδρομή και η κατάρρευση της «ψευδούς συμμετρίας»
Μια εξαιρετικά κρίσιμη και αυτοκριτική διάσταση της συζήτησης αφορούσε τον ρόλο και την κατάσταση της Παλαιστινιακής Αρχής (ΠΑ). Ο συντονιστής Πάνος Χαρίτος έθεσε το ζήτημα της εσωτερικής νομιμοποίησης της παλαιστινιακής ηγεσίας, εκφράζοντας την έκπληξή του για τη διενέργεια δημοτικών εκλογών εν μέσω των φονικών επιθέσεων των εποίκων, μια κίνηση που φαινόταν να επιδιώκει την τεχνητή προσομοίωση μιας κανονικότητας που δεν υφίσταται στο πεδίο.
Η Δρ. Χανάν Ασράουι δεν δίστασε να ασκήσει δριμεία κριτική στο πολιτικό σύστημα της Ραμάλας, χαρακτηρίζοντας την Παλαιστινιακή Αρχή ως απολύτως απούσα από τις εξελίξεις (missing in action):
«Η Παλαιστινιακή Αρχή είναι απολύτως απούσα από τη δράση με πολλούς τρόπους. Έχει χάσει την αξιοπιστία της. Δεν μιλώ για τους διάφορους υπουργούς που είναι επαγγελματίες και προσπαθούν να εργαστούν, αλλά μιλώ για ολόκληρο το πολιτικό σύστημα, το σύστημα λήψης αποφάσεων, ξεκινώντας από την προεδρία και μετέπειτα. Είναι απούσα επειδή υποφέρει από την εσφαλμένη παραδοχή ότι η μακροζωία και η επιβίωσή της εξαρτώνται από την έγκριση της Δύσης. Εξαρτάται από το να είναι καλή με τους Ισραηλινούς. Έχουν θέσει κριτήρια για την Αρχή, σύμφωνα με τα οποία δεν μπορείς, για παράδειγμα, να υπερασπιστείς τον λαό σου ενάντια στους εποίκους. Και το έχω πει στο παρελθόν και το επαναλαμβάνω: είμαστε ο μόνος λαός που θεωρείται υπεύθυνος για την ασφάλεια του κατακτητή του, για την ασφάλεια των εποίκων, για την ασφάλεια του στρατού κατοχής».
Η Παλαιστίνια πολιτικός περιέγραψε μια κατάσταση πλήρους οικονομικής και θεσμικής κατάρρευσης της Αρχής, η οποία τελεί υπό καθεστώς χρεοκοπίας καθώς το Ισραήλ παρακρατά αυθαίρετα τους παλαιστινιακούς τελωνειακούς πόρους. Οι δημόσιοι υπάλληλοι λαμβάνουν κλασματικούς μισθούς τα τελευταία τρία χρόνια, τα νοσοκομεία υπολειτουργούν, οι γιατροί βρίσκονται σε απεργία και τα πανεπιστήμια, όπως το Μπιρζέιτ, αδυνατούν να επιβιώσουν καθώς οι οικογένειες των φοιτητών στερούνται ακόμη και των χρημάτων για τα δημόσια μέσα μεταφοράς.
Στο καταληκτικό ερώτημα της συζήτησης αναφορικά με το εάν οι ιστορικές συνομιλίες του Καμπ Ντέιβιντ ή των συμφωνιών του Όσλο αποτέλεσαν χαμένες ευκαιρίες που κλώτσησε η παλαιστινιακή πλευρά, αμφότεροι οι ομιλητές απέρριψαν κατηγορηματικά το κλασικό διπλωματικό αξίωμα του Άμπα Εμπάν ότι «οι Παλαιστίνιοι δεν χάνουν ευκαιρία να χάσουν μια ευκαιρία», χαρακτηρίζοντάς το ως βαθύτατα ρατσιστικό και επικοινωνιακά παραπλανητικό.
Ο Γκίντεον Λεβί υπογράμμισε ότι το Ισραήλ ουδέποτε προσήλθε στις διαπραγματεύσεις με πρόθεση την αναγνώριση της ισότητας του αντιπάλου:
«Οι Ισραηλινοί ποτέ δεν αποδέχθηκαν τους Παλαιστίνιους ως ίσους ανθρώπους και ποτέ δεν τους αναγνώρισαν ως εταίρους για να μοιραστούν αυτή τη γη μεταξύ Εβραίων και Παλαιστινίων. Ο σιωνισμός ξεκίνησε με την εβραϊκή ανωτερότητα και ο σιωνισμός δεν άλλαξε ποτέ έκτοτε. Τίποτα δεν άλλαξε από τότε. Και όσο αυτό δεν αλλάζει, μπορείτε να μιλάτε για κάθε είδους ευκαιρίες που χάθηκαν. Αλλά δεν υπήρξε ούτε ένας Ισραηλινός ηγέτης που πραγματικά κατάλαβε ότι οι Παλαιστίνιοι είναι ίσα ανθρώπινα οντά με εμάς και μοιράζονται ίσα δικαιώματα πάνω σε αυτή τη γη. Δεν υπήρξε ούτε ένας».
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με τη Δρ. Χανάν Ασράουι να επισημαίνει ότι οποιαδήποτε μελλοντική ειρηνευτική πρωτοβουλία είναι καταδικασμένη σε αποτυχία εάν δεν ανατρέψει την εγγενή ασυμμετρία της κατοχής και εάν συνεχίσει να αντιμετωπίζει τη σχέση θύτη και θύματος με όρους ψευδούς συμμετρίας:
«Δεν είναι ζήτημα χαμένων ευκαιριών. Υπάρχει μια δυναμική που βρίσκεται σε εξέλιξη. Και όταν έχεις ένα διαρκές σύστημα ισχύος, ελέγχου και βίας που ενεργεί με πλήρη ατιμωρησία, και όχι μόνο αυτό, αλλά με την προστασία και την κάλυψη που παρέχει η Δύση και οι υπερδυνάμεις, τότε καταλήγεις σε μια πολύ ανώμαλη, αφύσικη κατάσταση ασυμμετρίας και ελέγχου. […] Όπως είπα στην αρχή, αυτό δεν είναι μια σύγκρουση. Πρόκειται για καταπίεση, κατοχή και προσπάθειες για την πλήρη εξάλειψη ενός λαού. Επομένως, μέχρι να το καταλάβουμε αυτό και να κατανοήσουμε τη φύση της σιωνιστικής ιδεολογίας, δεν μπορείς να φέρεις Παλαιστίνιους και Ισραηλινούς να μιλήσουν και να πεις “εντάξει, μπορείτε να έχετε ειρήνη”. Πρέπει να αντιμετωπίσεις τις συνθήκες στο πεδίο πριν υπάρξει ειρήνη».
Η παρέμβαση στα Χανιά κατέδειξε ότι η διέξοδος από το μεσανατολικό αδιέξοδο δεν εξαρτάται από διπλωματικά στερεότυπα ή παροδικές κυβερνητικές μεταβολές, αλλά από τη ριζική αναθεώρηση των όρων ισχύος επί του εδάφους και την απόλυτη αναγνώριση της ανθρώπινης και πολιτικής ισότητας μεταξύ των δύο λαών.
Δεν μπορούν όλοι να πληρώσουν. Και το σεβόμαστε.
Αν βρίσκεσαι σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, συνέχισε να μας διαβάζεις δωρεάν. Η ενημέρωση πρέπει να παραμένει προσβάσιμη για όλους.
Αν όμως μπορείς, στήριξέ μας σήμερα. Ορίστε δύο καλοί λόγοι για να το κάνεις:
- Η στήριξή σου ενισχύει άμεσα την ποιότητα και την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας μας.
- Κοστίζει λιγότερο από έναν καφέ και η διαδικασία διαρκεί λιγότερο από 1 λεπτό.
Επίλεξε σήμερα να γίνεις συνδρομητής ή δωρητής.
Σας ευχαριστούμε θερμά.
