Σε μια χώρα περίπου 50 εκατομμυρίων κατοίκων, ένας βίαιος εμφύλιος πόλεμος έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση που έχει καταγραφεί ποτέ, διαλύοντας τον κοινωνικό ιστό και απειλώντας με μόνιμη διχοτόμηση. Το Σουδάν βρίσκεται στο έλεος μιας ανελέητης σύγκρουσης εξουσίας μεταξύ δύο στρατιωτικών ηγετών, οι οποίοι μετέτρεψαν τη συμμαχία τους σε θανάσιμη έχθρα, βυθίζοντας τη χώρα στο χάος.

Οι Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις (SAF) και οι παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) μάχονται για την κυριαρχία, αφήνοντας πίσω τους δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και εκατομμύρια εκτοπισμένους, ενώ η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία την πιθανότητα μιας νέας εδαφικής διαίρεσης, παρόμοιας με αυτήν του 2011 που οδήγησε στην απόσχιση του Νότιου Σουδάν.

Οι Αντίπαλες Δυνάμεις και το Φάσμα της Διχοτόμησης

Η χώρα είναι ουσιαστικά χωρισμένη στα δύο. Από τη μία πλευρά, οι Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις (SAF), υπό την ηγεσία του Στρατηγού Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν, ελέγχουν τα ανατολικά, τα βόρεια και το κέντρο της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας Χαρτούμ. Από την άλλη, οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), μια ισχυρή παραστρατιωτική ομάδα υπό την ηγεσία του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο (γνωστού ως Χεμέντι), ελέγχουν μεγάλες εκτάσεις στα δυτικά.

Η τρέχουσα δυναμική των μαχών εντείνει τους φόβους ότι αυτός ο διαχωρισμός θα μπορούσε να γίνει μόνιμος, επαναλαμβάνοντας το σενάριο του 2011. Και οι δύο πλευρές έχουν ήδη στήσει αντίπαλες κυβερνήσεις, με τις SAF να εδρεύουν στο Πορτ Σουδάν και τις RSF στη Νιάλα, χωρίς καμία από τις δύο να διαθέτει πλήρη νομιμοποίηση.

Η «Κληρονομιά» του Αλ Μπασίρ και οι Τζαντζαουίντ

Για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή βία, πρέπει να ανατρέξει στην εποχή του Όμαρ αλ-Μπασίρ, του αυταρχικού ηγέτη που κυβέρνησε το Σουδάν για 30 χρόνια. Ο Μπασίρ, προερχόμενος από αραβική φυλή, κατηγορήθηκε ότι ευνοούσε συστηματικά τις αραβικές κοινότητες του βορρά και της πρωτεύουσας, παραμερίζοντας τις μη αραβικές (ή αφρικανικές) κοινότητες της περιφέρειας.

Το 2003, όταν μη αραβικές ομάδες στο Νταρφούρ εξεγέρθηκαν, ο Μπασίρ εξόπλισε νομάδες Άραβες πολιτοφύλακες, γνωστούς ως Τζαντζαουίντ, για να καταστείλουν την εξέγερση. Οι Τζαντζαουίντ διέπραξαν γενοκτονία, σκοτώνοντας περίπου 300.000 ανθρώπους και πυρπολώντας ολόκληρα χωριά. Το 2013, ο Μπασίρ μετονόμασε τους Τζαντζαουίντ σε Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), τοποθετώντας τον Χεμέντι επικεφαλής τους. Έτσι, οι RSF, που σήμερα πρωταγωνιστούν στον πόλεμο, έχουν τις ρίζες τους στους δράστες της γενοκτονίας του Νταρφούρ.

Από την Επανάσταση στο Χάος

Το 2019, μαζικές διαδηλώσεις υπέρ της δημοκρατίας οδήγησαν στην ανατροπή του Μπασίρ από τον στρατό και τις RSF, που στράφηκαν εναντίον του πρώην προστάτη τους. Ακολούθησε μια μεταβατική περίοδο όπου η εξουσία θα μοιραζόταν μεταξύ πολιτών και στρατιωτικών, με τον Μπουρχάν επικεφαλής και τον Χεμέντι ως αναπληρωτή του.

Ωστόσο, το 2021, ο στρατός υπό τον Μπουρχάν πραγματοποίησε πραξικόπημα, ακυρώνοντας τη συμφωνία διαμοιρασμού της εξουσίας. Η ένταση κλιμακώθηκε όταν τέθηκε το ζήτημα της ενσωμάτωσης των RSF στον τακτικό στρατό, κάτι που απειλούσε την ισχύ του Χεμέντι. Τον Απρίλιο του 2023, οι διαφωνίες μετατράπηκαν σε ανοιχτό πόλεμο, καθώς και οι δύο ηγέτες πίστεψαν ότι ο μόνος τρόπος επίλυσης ήταν η εξόντωση του αντιπάλου.

Ανθρωπιστική Καταστροφή και Εθνοκάθαρση στο Νταρφούρ

Ο απολογισμός του πολέμου είναι τραγικός:

• Εκτοπισμός: Πάνω από 12 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί.

• Θύματα: Δεκάδες χιλιάδες έχουν σκοτωθεί, ενώ η σεξουαλική βία χρησιμοποιείται ως όπλο πολέμου.

• Εθνοκάθαρση: Στο Ελ Τζενέινα, ο ΟΗΕ αναφέρει ότι έως και 15.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε σφαγές μη αραβικών κοινοτήτων.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη χαρακτηρίσει τις ενέργειες των RSF στο Νταρφούρ ως γενοκτονία, καθώς οι μαχητές τους, συνεχίζοντας το έργο των Τζαντζαουίντ, στοχεύουν αμάχους βάσει της εθνότητάς τους. Βίντεο εκτελέσεων αναρτώνται στο διαδίκτυο από τους ίδιους τους δράστες, ενώ πόλεις όπως το Αλ Φάσερ βρίσκονται υπό πολιορκία, με αποκομμένη την πρόσβαση σε τρόφιμα και νερό.

Ο Ρόλος των Ξένων Δυνάμεων και ο «Πόλεμος του Χρυσού»

Η σύγκρουση τροφοδοτείται από εξωτερικούς παράγοντες και οικονομικά συμφέροντα:

• Διεθνείς Υποστηρικτές: Η Αίγυπτος στηρίζει τις SAF, θεωρώντας τες ως τη μόνη νόμιμη κυβερνητική οντότητα, ενώ προμηθεύονται όπλα και από την Τουρκία και το Ιράν. Οι RSF υποστηρίζονται κυρίως από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), τα οποία, παρά τις αρνήσεις τους, θεωρούνται ο βασικός τους χορηγός.

• Εμπόριο Όπλων: Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας εντόπισε όπλα από την Τουρκία, τη Ρωσία, τη Σερβία, την Κίνα, την Υεμένη και τα ΗΑΕ, παρά το εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ που ισχύει για το Νταρφούρ από το 2004.

• Χρυσός: Ο χρυσός αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή εσόδων και για τις δύο πλευρές, χρηματοδοτώντας την αγορά όπλων και καυσίμων. Πρόκειται για εμπόριο δισεκατομμυρίων που διακινείται μέσω δικτύων λαθρεμπορίου στα σύνορα του Σουδάν με επτά χώρες.

Οι διπλωματικές προσπάθειες από χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία έχουν αποτύχει μέχρι στιγμής. Αναλυτές περιγράφουν τη σύγκρουση όχι απλώς ως εμφύλιο, αλλά ως έναν «αντεπαναστατικό πόλεμο» που τιμωρεί τους πολίτες για την επιθυμία τους να αποκτήσουν δημοκρατική διακυβέρνηση. Με τις δύο πλευρές να αρνούνται να μοιραστούν την εξουσία, το μέλλον του Σουδάν παραμένει αβέβαιο, δέσμιο μιας σύγκρουσης που απειλεί την ίδια την ύπαρξη του κράτους.