Ενώ οι γεωπολιτικές ισορροπίες στον Αρκτικό Κύκλο δοκιμάζονται από την επιθετική πολιτική των ΗΠΑ και τη γερμανική οπισθοχώρηση, η ελληνική κυβέρνηση επιλέγει την οδό της σιωπής, αποφεύγοντας να πάρει θέση απέναντι στις αξιώσεις του Ντόναλντ Τραμπ.

Στη διεθνή σκακιέρα, όπου οι κινήσεις των μεγάλων δυνάμεων καθορίζουν συχνά τη μοίρα ολόκληρων περιοχών, η στάση της Ελλάδας απέναντι στις ραγδαίες εξελίξεις που αφορούν τη Γροιλανδία εγείρει εύλογα ερωτήματα. Την ώρα που η Ουάσιγκτον, υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ, ξεδιπλώνει μια επιθετική στρατηγική διεκδίκησης της περιοχής, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών τηρούν σιγή ιχθύος. Η απουσία οποιασδήποτε επίσημης τοποθέτησης από την Αθήνα δεν περνά απαρατήρητη, ειδικά σε μια περίοδο όπου οι παραδοσιακοί σύμμαχοι στην Ευρώπη αναπροσαρμόζουν τη στρατηγική τους υπό το βάρος των αμερικανικών πιέσεων.

Ο φόβος των δασμών και η γερμανική υποχώρηση

Η κατάσταση στον Βορρά έχει λάβει διαστάσεις ανοιχτής διπλωματικής σύγκρουσης. Ο Αμερικανός Πρόεδρος, πιστός στο δόγμα της ισχύος, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει οικονομικά εργαλεία ως μοχλό πίεσης, απειλώντας ευθέως με την επιβολή δασμών όσες χώρες δεν ευθυγραμμιστούν με τις βλέψεις του για τη Γροιλανδία – ή, πιο σωστά, όσες σταθούν εμπόδιο στην ιδιότυπη αυτή «εισβολή» επιρροής.

Τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής είναι ήδη ορατά. Ακόμη και η Γερμανία, η οικονομική ατμομηχανή της Ευρώπης, φαίνεται να ανακρούει πρύμναν, προχωρώντας στην απόσυρση των στρατευμάτων που είχε αποστείλει στην περιοχή. Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, η ελληνική στάση μοιάζει να υπαγορεύεται από τον φόβο και τον ρεαλισμό. Η λογική που φαίνεται να επικρατεί στο Μέγαρο Μαξίμου είναι εκείνη της αποφυγής περιττών ρίσκων: εάν οι ισχυροί της Ευρώπης υποχωρούν, η Αθήνα επιλέγει να «μείνει στα αυγά της», αποφεύγοντας να προκαλέσει την οργή του «πλανητάρχη» και τις οικονομικές κυρώσεις που ενδεχομένως αυτή συνεπάγεται.

Το «ερώτημα της Κρήτης» και η διπλωματική ανακολουθία

Η στάση αυτή καθίσταται ακόμα πιο προβληματική, αν αναλογιστεί κανείς ένα υποθετικό σενάριο που αγγίζει τον σκληρό πυρήνα των εθνικών συμφερόντων. Τι θα συνέβαινε, άραγε, αν η επιθετική ρητορική και οι εδαφικές αξιώσεις του Λευκού Οίκου δεν αφορούσαν τον μακρινό Βορρά, αλλά στρέφονταν κατά της Ελλάδας; Αν, χάριν παραδείγματος, ετίθετο από την πλευρά των ΗΠΑ ζήτημα παραχώρησης ενός στρατηγικής σημασίας νησιού, όπως η Κρήτη;

Σε μια τέτοια περίπτωση, είναι βέβαιο πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν θα περιοριζόταν στη σιωπή. Αντιθέτως, θα προσέβλεπε στην άμεση και ξεκάθαρη στήριξη των ευρωπαϊκών κρατών, απαιτώντας καταδίκη της παραβίασης. Πώς δικαιολογείται, λοιπόν, η τωρινή αφωνία της Αθήνας μπροστά σε μια τόσο κραυγαλέα πρόθεση καταστρατήγησης του Διεθνούς Δικαίου εις βάρος ενός άλλου λαού; Η επιλεκτική ευαισθησία απέναντι στην παραβίαση κυριαρχικών δικαιωμάτων υπονομεύει, εν τέλει, την αξιοπιστία της χώρας όταν εκείνη ζητά διεθνή ερείσματα και αλληλεγγύη για τα δικά της εθνικά θέματα.

Η συνέχεια μιας πολιτικής σιωπής

Δυστυχώς, η τακτική αυτή δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία. Οι επικριτές της κυβερνητικής εξωτερικής πολιτικής επισημαίνουν πως η στάση για τη Γροιλανδία έρχεται ως συνέχεια μιας παγιωμένης τακτικής μη αντίδρασης σε αμφιλεγόμενες αμερικανικές ενέργειες.

Το προηγούμενο της υπόθεσης του Νικολάς Μαδούρο είναι χαρακτηριστικό. Όταν τέθηκε ζήτημα για την «απαγωγή» του ηγέτη της Βενεζουέλας, η Αθήνα απέφυγε επιμελώς να αρθρώσει λόγο, ευθυγραμμιζόμενη ουσιαστικά διά της σιωπής της με τις επιλογές της Ουάσιγκτον. Το ερώτημα που προκύπτει αβίαστα είναι σαφές: Εάν η ελληνική κυβέρνηση δεν τοποθετήθηκε για ένα ζήτημα που αφορούσε άμεσα το διεθνές δίκαιο και την κρατική κυριαρχία στη Λατινική Αμερική, ποια πιθανότητα υπήρχε να ασχοληθεί σοβαρά και να υψώσει ανάστημα για το θέμα της Γροιλανδίας;

Διπλωματικός ρεαλισμός ή υποχωρητικότητα;

Η στάση αυτή της Αθήνας, να παρατηρεί τις εξελίξεις από απόσταση ασφαλείας χωρίς να παρεμβαίνει, ερμηνεύεται από πολλούς ως ένδειξη αδυναμίας ή ως μια συνειδητή επιλογή πλήρους ταύτισης με τον αμερικανικό παράγοντα, ακόμη και όταν αυτός λειτουργεί εκτός των παραδοσιακών πλαισίων της διπλωματίας.

Καθώς οι ΗΠΑ επανακαθορίζουν τα σύνορα της επιρροής τους με τρόπο επιθετικό, η επιλογή της σιωπής μπορεί να προσφέρει προσωρινή ασφάλεια από την επιβολή δασμών, ωστόσο δημιουργεί προβληματισμό για το κατά πόσο η ελληνική εξωτερική πολιτική διατηρεί τα αντανακλαστικά και την αυτονομία που απαιτούνται σε έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο.