Του Γιώργου Ουρανού

Οι ηγέτες της ΕΕ, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και Αντόνιο Κόστα, σε επίσκεψη τους στην Ινδία για σύναψη  στρατηγικών συμφωνιών, ως τα εγκαίνια ανεξάρτητων πολιτικών.

Πράγματι εδώ και δύο δεκαετίες τουλάχιστον οι ΗΠΑ, με την πρόφαση του ‘’κυρίαρχου εταίρου΄΄ στην συμμαχία του ΝΑΤΟ, συμπεριφέρονται προς την ΕΕ ωσάν να είναι ‘’ο φτωχός τους συγγενής’’!

Η ιστορική αναδρομή

Η Ευρώπη αποτελεί σύμμαχο των ΗΠΑ εδώ και ένα αιώνα τουλάχιστον. Ωστόσο ανατρέχοντας την ιστορία από τις αρχές του 1800, βρίσκουμε ότι  οι ΗΠΑ ακολουθούσαν την πολιτική του απομονωτισμού, αποφεύγοντας τις ευρωπαϊκές συμμαχίες μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους (όπου η “Ιερά Συμμαχία” της Ευρώπης αποτελούνταν από Ρωσία, Αυστρία, Πρωσία και αργότερα Γαλλία/Αγγλία). Αργότερα, η εκβιομηχάνιση στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ τις έφερε σε οικονομικό ανταγωνισμό, αλλά και σε συνεργασία. Στον 20ο αιώνα, η σχέση Ευρώπης-ΗΠΑ χαρακτηρίστηκε από συμμαχίες και συγκρούσεις, με κορυφαία τη συμμετοχή των ΗΠΑ στους Συμμάχους κατά των Δυνάμεων του Άξονα (Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία) κατά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο (μετά το Περλ Χάρμπορ) ήταν καθοριστική για την ήττα του Άξονα και η οποία οδήγησε στην οικονομική άνοδό τους έναντι της κατεστραμμένης Ευρώπης.  Μετά τον πόλεμο, βοήθησαν στην ανοικοδόμηση της Δυτικής Ευρώπης ακολουθώντας το σχέδιο Μάρσαλ, ενέργεια από την οποία επωφελήθηκαν τα μάλα, αυτό τους προσέφερε την ευκαιρία να δημιουργήσουν στενούς οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς με τις χώρες τις οποίες συνέδραμαν.  Το 1949 ιδρύθηκε το ΝΑΤΟ, ως η στρατιωτική συμμαχία που έθεσε τη Δυτική Ευρώπη υπό την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας απέναντι στην ΕΣΣΔ. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης εδραίωσε τη δυτική συμμαχία, με το ΝΑΤΟ να επεκτείνεται όλο και περισσότερο στην Ευρώπη. Όμως παρά τη στενή τους αυτή σχέση με τις Ευρωπαϊκές χώρες, στη συνέχεια  αναδύθηκαν εμπορικές εντάσεις και διαφωνίες για την παγκόσμια πολιτική, όπως φάνηκε και στα τέλη του αιώνα.

Η πατρωνία της ΕΕ από τις ΗΠΑ

Πράγματι εδώ και 2 δεκαετίες τουλάχιστον οι ΗΠΑ με την πρόφαση του κυρίαρχου εταίρου στην συμμαχία του ΝΑΤΟ, συμπεριφέρονται προς την ΕΕ ωσάν να είναι ‘’ο φτωχός τους συγγενής’’. Η συμπεριφορά τους κάποιες φορές θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως και απόλυτα άδικη. Αντίθετα η ΕΕ μάλλον σαν υποτελής συμπεριφέρεται απέναντι στην υπερδύναμη και δεν είμαστε σίγουροι ότι αυτή η στάση των Ευρωπαίων ήταν και είναι πλήρως δικαιολογημένη, ή προκύπτει και μόνον από το φόβο προς τον πολύ ισχυρό.

 Η διατάραξη των σχέσεων

Με τις πρόσφατες ενέργειες του προέδρου Τράμπ και την επιθετική του στάση απέναντι στην Δανία για την κυριαρχία της Γροιλανδίας οι σχέσεις των ΗΠΑ με την ΕΕ μπήκαν σε μια νέα δοκιμασία. Η επιβουλή αυτή ενάντια στη Γροιλανδία όπως και οι ίδιοι οι Αμερικάνοι έχουν ομολογήσει προήλθε από  στρατηγικούς αλλά και οικονομικούς λόγους. Αφενός η στρατηγική θέση του νησιού αλλά και αφετέρου ο ορυκτός του πλούτος ο οποίος παραμένει ανεκμετάλλευτος,  είναι τα δύο ισχυρά κίνητρα της κίνησης κατάκτησής τους από τις ΗΠΑ.

Ο αιφνιδιασμός της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Παρόλο τον αιφνιδιασμό της ΕΕ και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η αντίδραση εκ μέρους της Ευρώπης ήταν απόλυτα αξιοπρεπής . Αντιτάχθηκε στην επιβουλή του προέδρου Τραμπ   και μάλιστα με σθεναρή στάση. Στα πλαίσια αυτής της άμεσης αντίδρασης, εστάλη στρατιωτική δύναμη για στρατιωτικές ασκήσεις στη Γροιλανδία με τη συμμετοχή  5 χωρών.

Ουκρανικός πόλεμος: Υπήρχε πραγματικός λόγος συμμετοχής της Ε.Ε. ;

Αναζητώντας την αιτιολογία της ανάμειξης της ΕΕ στον πόλεμο στην Ουκρανία δεν μπορούμε να στοιχειοθετήσουμε άλλη, πλην εκείνης ότι η ΕΕ παρασύρθηκε από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Πράγματι, στο συμβάν με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, εξ αρχής η ΕΕ είχε ελάχιστη ή και μηδαμινή εμπλοκή. Η υπόθεση της διένεξης Ουκρανίας – Ρωσίας, ανάγονταν σε γεωπολιτικά θέματα μεταξύ τους για τις διασυνοριακές τους περιοχές του Ντονμπάς, και της Κριμαίας τα οποία υπήρχαν δεκαετίες πριν. Οι δεσμοί της Ρωσίας και της Ουκρανίας (φυλετικοί, ιστορικοί, πολιτιστικοί, εμπορικοί και οικονομικοί) ήταν παραδοσιακά στενοί και δυνατοί. Ακόμα και μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης τον Δεκέμβριο του 1991, και την ανακήρυξη του ανεξάρτητου κράτους της Ουκρανίας τον Αύγουστο του 1991, οι δεσμοί παρέμειναν ισχυροί για τουλάχιστον μια δεκαετία. Οι σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας ήταν αρχικά εγκάρδιες, με την Ουκρανία να συμφωνεί να αποπυρηνικοποιηθεί το 1994 βάσει του Μνημονίου της Βουδαπέστης, όπου η Ρωσία, οι Η.Π.Α και το Ηνωμένο Βασίλειο δεσμεύτηκαν να σεβαστούν την κυριαρχία της Ουκρανίας.

Ουκρανοί πολιτικοί όπως ο Γιούσενκο και η  Τιμοσένκο υπήρξαν πρωτεργάτες της στροφής της Ουκρανίας προς τη Δύση, ξεκινώντας, μεταξύ άλλων, τη διαδικασία σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση και ζητώντας την ένταξη της χώρας τους στο ΝΑΤΟ. Η προσπάθεια αυτή ενθαρρύνθηκε ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ αλλά και τις άλλες χώρες του δυτικού κόσμου με κύριο σκοπό τη μείωση της επιρροής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η χώρα άρχιζε να διχοτομείται μεταξύ ρωσόφιλων και δυτικόφιλων, μια διχοτόμηση που αποτυπώθηκε ακόμα και γεωγραφικά: Η κεντροδυτική Ουκρανία προτιμούσε τη σύσφιξη των σχέσεων με την Ευρώπη ενώ η ανατολική προτιμούσε τη Ρωσία. Άρα το ερώτημά μας για τί να αναμειχθεί τόσο ενεργά η ΕΕ στον Ρωσο-Ουκρανικό πόλεμο, δύσκολα θα βρεί απάντηση.

Εξ άλλου υπήρξαν χώρες και μάλιστα μέλη του ΝΑΤΟ,  οι οποίες συμπεριφέρθηκαν πολύ εξυπνότερα στη διένεξη αυτή. Και βέβαια εννοούμε την Τουρκία, η οποία ούσα μέλος του ΝΑΤΟ, δεν ακολούθησε τους εξαναγκασμούς των ΗΠΑ, και δεν χάλασε τις σχέσεις της με την Ρωσία. Ακολούθησε μια στάση που ωφελούσε και ωφελεί  τα εθνικά της συμφέροντα.

Η διατάραξη των σχέσεων ΕΕ και Ρωσίας

Εξ αιτίας της Ρωσο – Ουκρανικής διένεξης οι σχέσεις ΕΕ – Ρωσίας, διαταράχθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Το σημαντικότερο είναι η παρεμπόδιση της τροφοδοσίας των χωρών της κεντρικής κυρίως Ευρώπης με το φθηνό Ρωσικό φυσικό αέριο. Επίσης σχεδόν έχει μηδενιστεί και η όλη εμπορική δραστηριότητα μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας. Από την κατάσταση αυτή η ΕΕ έχει υποστεί τεράστιο κόστος. Και αυτό προς χάριν των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, ενώ για τις ΗΠΑ δεν υπήρξε κάποιο κόστος καθότι Ρωσία και ΗΠΑ, ουδέποτε διατηρούσαν σημαντικές εμπορικές σχέσεις.

Ποιος πληρώνει το κόστος και με τι όφελος;

Σίγουρα το κόστος της διατάραξης των σχέσεων ΕΕ και Ρωσίας, το πληρώνουν οι χώρες με τις περισσότερες εμπορικές σχέσεις με τη Ρωσία. Η χώρα μας ίσως να μην βρίσκεται μέσα σε αυτές, όμως σίγουρα υπήρχαν στενότερες σχέσεις από εκείνες που ισχύουν σήμερα με την Ρωσία.

Η ανατροπή για ανεξάρτητες πολιτικές, ή αλλιώς ‘’το μεγάλο άλμα’’

Με τη συμπεριφορά την οποία εμφανίζουν σήμερα πια οι ΗΠΑ, αποδεικνύουν ότι όταν εκείνες συμμετέχουν σε μια συμμαχία, το πρώτο το οποίο τους ενδιαφέρει είναι η εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων, αδιαφορώντας για το κόστος το οποίο θα έχουν οι σύμμαχοί τους. Η στάση τους αυτή εντάθηκε ακόμη περισσότερο τα τελευταία χρόνια και σήμερα μάλιστα με τις εφαρμοζόμενες πολιτικές του προέδρου Τραμπ, έχουν φτάσει στο απόγειό τους. Και έτσι λοιπόν οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναρωτιούνται για το εάν πλέον υπάρχει πράγματι για τις χώρες τους όφελος από την συμμετοχή τους στους διεθνείς οργανισμούς όπου το πρώτο χέρι το έχουν οι ΗΠΑ. Μήπως δηλαδή θα ήταν προτιμότερο για να διασφαλίσουν περισσότερο τα συμφέροντά τους οι Ευρωπαϊκές χώρες να απομακρυνθούν  από τις συμφωνίες οι οποίες τις δεσμεύουν σε σχέση με τις ΗΠΑ ; Αυτή θα μπορούσε λοιπόν να ονομαστεί και ως  ‘’η μεγάλη ανατροπή ’’ , ή και το ‘’ το μεγάλο άλμα’’!

Είναι εφικτή;

Πράγματι, αυτό είναι ένα μεγάλο ερώτημα. Το πόσο δηλαδή είναι εφικτή μια τέτοια τολμηρή  κίνηση. Σίγουρα, θα προκύψουν κοσμογονικές αλλαγές σε διεθνές επίπεδο. Θα αναθεωρηθούν εκατοντάδες συμβάσεις αμυντικές, οικονομικές αλλά και μορφωτικές ή και συνεργασίας. Ωστόσο θα παρουσιαστούν νέες ευκαιρίες και θα δομηθούν νέες συμφωνίες και συνεργασίες.

Οι προϋποθέσεις

Εκτίμησή μας είναι ότι, για να μπορέσει να ευοδωθεί μια τέτοια ιδέα, θα πρέπει να υπάρξουν κάποιες προϋποθέσεις όπως τουλάχιστον οι παρακάτω.

Ι.Η πρώτη προϋπόθεση θα είναι η ιδέα να γίνει αποδεκτή από τον  το σκληρό πυρήνα της ΕΕ, τον οποίο συνιστούν οι τρεις μεγάλες χώρες, δηλαδή η Γαλλία, η Γερμανία και  η Ιταλία καθώς και τη Μ .Βρετανία η οποία τώρα δεν συμμετέχει στην ΕΕ. Χωρίς αυτές στο σύνολό τους, δεν νοείται ευόδωση της πρωτοβουλίας.

ΙΙ.Η δεύτερη προϋπόθεση είναι η δυνατότητα σύγκλισης σε κοινή αμυντική πολιτική.

ΙΙΙ. Η τρίτη είναι, η εκδήλωση ενδιαφέροντος και η δήλωση μιας καταρχήν συναίνεσης από τα 2/3 τουλάχιστον των 27 χωρών της ΕΕ.

Ο οδικός χάρτης και η βούληση των πολιτών. Το δημοψήφισμα

Ως οδικός χάρτης προτείνεται η σύγκλιση μιας κορυφαίας διάσκεψης του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με μοναδικό θέμα αυτό. Θα ληφθεί λοιπόν η απόφαση για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ και συγχρόνως η ίδρυση μιας ανάλογης συμμαχίας στην οποία θα μπορούν να συμμετέχουν πέραν των όλων χωρών της ΕΕ και τρίτες χώρες με αξιόπιστη διεθνή στάση, όπως η Αίγυπτος, η Σερβία, το Αζερμπαϊτζάν, η Βραζιλία, η Βουλγαρία, η Β. Μακεδονία,  η Αργεντινή, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Φινλανδία, το Ισραήλ αλλά ίσως και η Ινδία και οι Αραβικές χώρες του Κόλπου σε δεύτερο χρόνο. Παράλληλα  θα αποφασιστεί και η  άμεση  διενέργεια δημοψηφίσματος σε όλες τις χώρες της ΕΕ συγχρόνως. Από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος θα κριθεί και η πορεία της πρωτοβουλίας.

Για μια νέα συμμαχία και η πρόκληση για ένα Ειδικό κώδικα τιμής για τις εσωτερικές διακρατικές της υποθέσεις.

Στη νέα συμμαχία που θα μπορέσει να δομηθεί, απαραίτητη προϋπόθεση θα είναι, η απαρέγκλιτη δήλωση ότι δεν θα επιτρέπεται σε καμία περίπτωση χώρα μέλος της συμμαχίας να προβαίνει σε δηλώσεις κατά άλλης χώρας προβάλλοντας τις οποιεσδήποτε εθνικές της διεκδικήσεις ή επιβουλεύοντας τα δικαιώματά της  και την εθνική της κυριαρχία. Συγχρόνως θα λειτουργεί Ειδική επιτροπή εκδίκασης και διευθέτησης  των διακρατικών  υποθέσεων για τυχόν διενέξεις και διαφορές  μεταξύ των κρατών μελών. Έτσι θα τεθεί τέρμα στις τραγελαφικές υποθέσεις όπου χώρα σύμμαχος απειλεί συνεχώς άλλη χώρα και η συμμαχία να μένει αμέτοχη. Και σαφέστατα αναφερόμαστε στην απαράδεκτη στάση της γείτονάς μας χώρας με τις συνεχείς προκλητικές της δηλώσεις και ενέργειες εναντίον της Ελλάδας.