Μήπως ήρθε η ώρα στα Χανιά και στην Κρήτη πέρα από οποιεσδήποτε ιδεολογικές παρωπίδες να συζητήσουμε με στοιχεία και δεδομένα για την πραγματική αξία των βάσεων της Σούδας;

Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν κατάφερε να καταρρίψει πολλές βεβαιότητες. Μία από αυτές ήταν ότι οι βάσεις λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας του νησιού και της χώρας. Στην πραγματικότητα αυτό που φανερώνεται είναι ότι όχι μόνο δεν προστατεύουν αλλά αποτελούν και στόχο, μετατρέποντας το νομό των Χανίων και την Κρήτη σε μέρος του πολέμου. Το βλέπουμε όπως εξελίσσεται: Μεταφορές πυραυλικών συστημάτων σε διάφορα σημεία στα Χανιά αλλά και περιμετρικά του νησιού για να προστατέψουν το νησί από ενδεχόμενη πυραυλική επίθεση, μεταφορά αυτόνομων ρομποτικών συστημάτων που επιθεωρούν τον κόλπο της Σούδας για υποβρύχιες απειλές, κατάσκοποι από διάφορες χώρες που συλλέγουν υλικό για χώρες που έχουν ως στόχο τις βάσεις.

Και το ερώτημα που τίθεται ευλόγως είναι, ποια είναι τα πραγματικά οφέλη από την ύπαρξή των βάσεων;

Σε οικονομικό επίπεδο, τα οφέλη είναι κατ’ ουσία πενιχρά. Σύμφωνα με τα στοιχεία των ίδιων των βάσεων και την έρευνα που διεξάγαμε μέσω της χρήσης των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης Claude και Gemini, η αμερικάνικη βάση συνεισφέρει περίπου 35 εκατομμύρια ευρώ σε ετήσια βάση που αφορά τις αμοιβές περίπου 400 Ελλήνων πολιτών, συμβάσεις παροχής υπηρεσιών και συντήρησης και προμήθειες καταναλωτικών αγαθών και δομικών υλικών από προμηθευτές των Χανίων και της Κρήτης

Επίσης ένα επιπλέον έσοδο έρχεται μέσα από συμβάσεις που υπογράφονται με ελληνικές κατασκευαστικές εταιρείες για έργα που πραγματοποιούνται στις βάσεις, όπως το έργο κατασκευής Διακλαδικού Κέντρου Επεξεργασίας Μετακινήσεων που κατοχωρώθηκε τον Μάη του 2025 ύψους 43,91 εκ. ευρώ.

Τέλος, έσοδα παράγουν και οι ελλιμενισμοί πολεμικών πλοίων και αεροπλανοφόρων αφού ένα πλήρωμα 4.000 με 5.000 ναυτών διοχετεύουν στην τοπική αγορά ποσά που υπερβαινουν το 1 με 1,5 εκ. ευρώ ανά επίσκεψη.

Χονδρικά το οικονομικό όφελος της τοπικής κοινωνίας από την ύπαρξη των βάσεων αντιστοιχεία σε περίπου 45 με 50 εκατομμύρια ευρώ ετησίως όπου με την εφαρμογή ενός πολλαπλασιαστή διαρροοών το όφελος προσεγγίζει τα 65 περίπου εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Τώρα, ένα ποσό ύψους 65 εκ. ευρώ μοιάζει μεγάλο. Όμως όταν βλέπουμε αυτό το ποσό στην κλίματα της οικονομίας της Κρήτης είναι ουσιαστικά πολύ μικρό. Η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΕΠ) της Περιφέρειας Κρήτης για το έτος 2023 διαμορφώθηκε, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, στα 10.068 εκατομμύρια (10,06 δισεκατομμύρια) κι ως εκ τούτου τα έσοδα από τις δραστηριότητες των βάσεων στη Σούδα αντιστοιχούν σε λιγότερο από 1% του συνολικού ΑΕΠ της Κρήτης!

Σε επίπεδο νομού το ποσοστό είναι μεγαλύτερο και προσεγγίζει το 3% με 4%, όμως και πάλι είναι ασήμαντο σε σχέση λ.χ. με τη συμβολή του τουρισμού που φτάνει το 50%.

Άραγε, αξίζει να διακινδυνεύεται το 99% της οικονομίας του νησιού για το 1% που έχει όφελος από τις βάσεις;

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι το κλείσιμο βάσεων αρχικά προκαλούν ένα οικονομικό σοκ. Και είναι λογικό. Υπάρχει απώλεια θέσεων εργασίως και μία πτώση στην κατανάλωση τη στιγμή όπου για να χρησιμοποιηθεί η γη των βάσεων χρειάζονται εκτεταμένα, χρονοβόρα και δαπανηρά έργα περιβαλλοντικής εξυγίανσης. Ειδικά για τη βάση της Σούδας δε φαίνεται να υπάρχουν στις Συμφωνίες που έχουν υπογραφεί ασφαλιστικές δικλείδες σε σχέση με το περιβάλλον ούτε κάποιος όρος για καθαρισμό της περιοχής εφόσον φύγουν από την περιοχή.

Όμως οι ίδιες μελέτες αποτυπώνουν ότι σε μεσομακροπρόθεση πορεία και με σωστό προγραμματισμό τα οφέλη είναι τεράστια.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βάση Presidio στο Σαν Φρανσίσκο ή το Moffett Field στη Silicon Valley, τα οποία μετά το κλείσιμό τους προσέλκυσαν ιδιωτικές επενδύσεις, κέντρα έρευνας, τουριστικές εγκαταστάσεις και βιομηχανίες αιχμής, επιφέροντας αύξηση της συνολικής ευημερίας της περιοχής.

Η Οκινάουα της Ιαπωνίας παρέχει τα πιο αυστηρά οικονομικά δεδομένα. Η περιφερειακή κυβέρνηση της Οκινάουα έχει τεκμηριώσει τι συμβαίνει όταν η στρατιωτική γη επιστρέφει σε πολιτική χρήση. Η συνοικία Naha Shintoshin, η οποία επεστράφη το 1987, από την παραγωγή 5,2 δισεκατομμυρίων γιεν ετησίως ως στρατιωτική εγκατάσταση έφτασε τα 163,4 δισεκατομμύρια γιεν σε πολιτική οικονομική δραστηριότητα — μια αύξηση 32 φορές. Η απασχόληση εκτινάχθηκε από τις 160 στις πάνω από 15.000 θέσεις εργασίας. Η περιοχή Kuwae/Kitamae στο Chatan πέτυχε 108πλάσια αύξηση της οικονομικής παραγωγής μετά τη μετατροπή.

Ο καθηγητής Maedomari Hiromori του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Οκινάουα δήλωσε κατηγορηματικά:

«Δεν έχει υπάρξει ούτε μία περίπτωση αποτυχίας στην επαναχρησιμοποίηση επιστραφείσας στρατιωτικής γης στην Οκινάουα».

Πόλεις όπως η Χαϊδελβέργη, το Μπάμπεργκ και το Σβάινφουρτ ήρθαν αρχικά αντιμέτωπες με σημαντικές απώλειες εσόδων — η Χαϊδελβέργη εκτίμησε απώλεια 25 εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Ωστόσο, μια οικονομετρική μελέτη του RWI Essen που εξέτασε 298 γερμανικές κοινότητες διαπίστωσε ότι το κλείσιμο των βάσεων είχε «μόνο οριακό αντίκτυπο στην τοπική κοινότητα» — οι επιπτώσεις ήταν λιγότερο σοβαρές από ό,τι προβλεπόταν, αρκετά εντοπισμένες και εν μέρει αντισταθμίστηκαν από άλλη οικονομική δραστηριότητα. Η Χαϊδελβέργη μετατρέπει τώρα 180 εκτάρια πρώην στρατιωτικής γης στην «Πόλη της Γνώσης του Αύριο», με 10.000 προγραμματισμένους κατοίκους και 5.000–6,000 θέσεις εργασίας. Έρευνα της RAND Corporation για το κλείσιμο βάσεων στην Καλιφόρνια κατέληξε σε ταυτόσημα συμπεράσματα.

Το Ελληνικό στην Αθήνα, μια πρώην αμερικανική αεροπορική βάση που μετατράπηκε σε πολιτικό αεροδρόμιο και στη συνέχεια σε ολυμπιακό χώρο, υφίσταται τώρα το μεγαλύτερο έργο αστικής ανάπλασης στην Ευρώπη. Η Lamda Development επενδύει 8 δισεκατομμύρια ευρώ σε 6,2 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα, προβλέποντας 85.000 νέες θέσεις εργασίας και συνεισφορά 2,4% στο ΑΕΠ της Ελλάδας — αν και τα μεγέθη αυτά παραμένουν μελλοντικές προβλέψεις, με την παράδοση της Φάσης 1 να αναμένεται έως το 2026–2027.

Η Σούδα διαθέτει ανυπέρβλητα συγκριτικά πλεονεκτήματα, χάρη στη φυσική γεωμορφολογία της και το βάθος των υδάτων της. Εάν απουσίαζε η αναγκαιότητα εξυπηρέτησης στρατιωτικών σκοπών των αμερικάνικων βάσεων, μεγάλο τμήμα της περιοχής του Ακρωτηρίου και ο λιμένας της Σούδας θα μπορούσαν να μετασχηματιστούν ριζικά. Η στρατηγική θέση της Κρήτης, ακριβώς πάνω στον κεντρικό άξονα που ενώνει το Σουέζ με το Γιβραλτάρ, καθιστά τον χώρο ιδανικό για τρεις αλληλοτροφοδοτούμενους πυλώνες ανάπτυξης: τη διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα (logistics), τον μαζικό τουρισμό κρουαζιέρας, και την αστική καινοτομία.

Εάν τα στρέμματα της βάσης παραχωρούνταν για εμπορική χρήση, η Σούδα θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα Mega–Port Εμπορευματοκιβωτίων (Container Terminal). Το τεράστιο βάθος του κόλπου, το οποίο σήμερα χρησιμοποιείται για να φιλοξενεί πυρηνοκίνητα αεροπλανοφόρα, προσφέρει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που σπανίζει στην Ευρώπη: τη δυνατότητα ασφαλούς ελλιμενισμού των γιγαντιαίων εμπορικών πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων (Ultra Large Container Vessels – ULCVs), τα οποία απαιτούν μεγάλα βυθίσματα.

Με δεδομένο ότι η Σούδα, απαλλαγμένη από στρατιωτικούς περιορισμούς, θα μπορούσε λόγω της χωρητικότητάς της να προσελκύσει πάνω από 1.000.000 έως 1.500.000 επιβάτες ετησίως (όπως επιδιώκει το master plan του Πειραιά), ο αναλογικός οικονομικός αντίκτυπος στην οικονομία των Χανίων θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 150 έως 200 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, απλώς και μόνο από τον κλάδο της κρουαζιέρας.

Η Μύκονος και η Σαντορίνη υποδέχθηκαν το 2024 περίπου 1,29 και 1,35 εκατομμύρια επιβάτες αντίστοιχα, παρότι υστερούν δραματικά σε φυσικές λιμενικές υποδομές συγκριτικά με τον κόλπο της Σούδας. Συνεπώς, η εκτίμηση αποτυπώνει το θεωρητικό «ταβάνι» του λιμανιού, αν λειτουργούσε αμιγώς τουριστικά.

Με όλα αυτά είναι ξεκάθαρο ότι οι λόγοι διατήρησης των βάσεων δε μπορούν να είναι οικονομικοί αφού άλλες δραστηριότητες θα μπορούσαν να παράγουν πολλαπλάσια οφέλη.

Αν δεν είναι όμως οικονομικοί, είναι λόγοι ασφαλείας; Εκπληρώνουν το στόχο να λειτουργούν ως μία εγγύηση ασφαλείας των ΗΠΑ από ενδεχόμενες επιθέσεις που μπορεί να δεχθεί η Ελλάδα; Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν δείχνει πως όχι. Οι βάσεις των ΗΠΑ στην περιοχή γύρω από το Ιράν αποτέλεσαν τους πρώτους και κύριους στόχους των επιθέσεων των Ιρανών τη στιγμή όπου οι ΗΠΑ φάνηκαν ανίκανες να προστατέψουν τις βάσεις και τις χώρες που τις φιλοξενούσαν.

Αν η αποτρεπτική ικανότητα δεν λειτούργησε κατά του Ιράν — αν βάσεις σε 11 χώρες δέχθηκαν πλήγματα χωρίς αποτελεσματική αναχαίτιση — γιατί θα λειτουργήσουν κατά της Τουρκίας που οι ΗΠΑ θεωρούν μάλιστα και συμμαχική χώρα; Μια εγγύηση ασφαλείας αξίζει μόνο αν είναι αξιόπιστη. Είναι αξιόπιστη η εγγύηση ασφαλείας που προσφέρουν οι ΗΠΑ;

Την ίδια στιγμή μία ενδεχόμενη επίθεση στη Σούδα — ή ακόμα και η αντίληψη κινδύνου — μπορεί να προκαλέσει ζημιά στον τουρισμό δεκάδες φορές μεγαλύτερη από τη συνεισφορά της βάσης. Και αυτό δεν είναι ένα φανταστικό σενάριο. Η βάση της Σούδας έχει αναφερθεί ως πιθανός στόχος τόσο από τη Ρωσία όσο και από το Ιράν ενώ πολλοί διεθνείς αναλυτές όπως μεταξύ άλλων, o πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μ. Μπράιζα αναφέρονται στην πιθανότητα η Σούδα να αποτελέσει στόχο.

Στα Χανιά λοιπόν οφείλουμε να κάνουμε αυτή τη συζήτηση πέρα από ιδεολογικές παρωπίδες. Αν πριν τον πόλεμο, η βάση παρουσιαζόταν ως «αόρατη εγγύηση ασφαλείας», αυτή η εικόνα πλέον φαντάζει πλασματική.

Το πραγματικό ερώτημα που θα πρέπει να θέσουμε είναι: «Πόσο ακριβά πληρώνει η Κρήτη για να φιλοξενεί μια εγκατάσταση που, αντί να την προστατεύει, εν δυνάμει τη μετατρέπει σε στόχο;»

Κι αν κι εφόσον οι διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας δεν επιτρέπουν προς το παρόν στις βάσεις να φύγουν τι επιπλέον διασφαλίσεις πρέπει η Ελλάδα να ζητήσει από τις ΗΠΑ; Πώς μπορεί να αντισταθμιστεί η πιθανή ζημιά στην οικονομία του νησιού από την ύπαρξη των βάσεων; Οι ΗΠΑ πρότιθονται να αναλάβουν να πληρώσουν το οικονομικό κόστος από τις οικονομικές συνέπειες που μπορεί να έχει η στοχοποίηση των βάσεων;

Πριν 40 και πλέον χρόνια, ο τότε διευθυντής του ΟΗΕ στην Ελλάδα Τεό Λουάρ, την ημέρα που εγκαινιάστηκε το Διεθνές Ακρωτήρι Ειρήνης που είχε δημιουργήσει ο Μητροπολίτης Κισσάμου και Σελίνου Ειρηναίος Γαλανάκης, είχε πει:

«Λαέ της Κρήτης, ο δρόμος της ειρήνης δεν είναι εύκολος, αλλά λαμβάνοντας υπόψη την εναλλακτική λύση, τον ΠΟΛΕΜΟ, είναι ο μόνος δρόμος».

Σήμερα, κι ενώ η Κρήτη μοιάζει όσο κοντά στον πόλεμο εδώ και πολλές δεκαετίες, αυτά τα λόγια αποδεικνύονται πέρα για πέρα αληθινά. Εμείς τώρα, πρέπει να κληθούμε να σκεφτούμε ξανά:

Τελικά, αξίζει να έχουμε αμερικάνικες βάσεις;