Το κρίσιμο σύστημα ρευμάτων του Ατλαντικού φαίνεται σημαντικά πιο πιθανό να καταρρεύσει από ό,τι θεωρούνταν προηγουμένως, μετά από νέα έρευνα που διαπίστωσε ότι τα κλιματικά μοντέλα που προβλέπουν τη μεγαλύτερη επιβράδυνση είναι και τα πιο ρεαλιστικά. Οι επιστήμονες χαρακτήρισαν το νέο εύρημα «πολύ ανησυχητικό», καθώς μια κατάρρευση θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την Ευρώπη, την Αφρική και την Αμερική.

Η Μεσημβρινή Ανατρεπόμενη Κυκλοφορία του Ατλαντικού (Amoc) αποτελεί σημαντικό τμήμα του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος και ήταν ήδη γνωστό ότι βρίσκεται στο ασθενέστερο σημείο της εδώ και 1.600 χρόνια ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης. Οι επιστήμονες εντόπισαν προειδοποιητικά σημάδια ενός σημείου καμπής το 2021 και γνωρίζουν ότι η Amoc έχει καταρρεύσει στο παρελθόν της Γης.

Οι κλιματολόγοι χρησιμοποιούν δεκάδες διαφορετικά υπολογιστικά μοντέλα για να αξιολογήσουν το μελλοντικό κλίμα. Ωστόσο, για το πολύπλοκο σύστημα της Amoc, αυτά παράγουν πολύ διαφορετικά αποτελέσματα, που κυμαίνονται από ορισμένα που δεν δείχνουν περαιτέρω επιβράδυνση έως το 2100, μέχρι εκείνα που υποδηλώνουν μια τεράστια επιβράδυνση της τάξης του 65%, ακόμη και αν οι εκπομπές άνθρακα από την καύση ορυκτών καυσίμων μειωθούν σταδιακά σε καθαρό μηδενικό επίπεδο.

Η έρευνα συνδύασε παρατηρήσεις του ωκεανού στον πραγματικό κόσμο με τα μοντέλα για να προσδιορίσει τα πιο αξιόπιστα, και αυτό μείωσε σε τεράστιο βαθμό το εύρος της αβεβαιότητας. Διαπίστωσαν μια εκτιμώμενη επιβράδυνση από 42% έως 58% το 2100, ένα επίπεδο που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα καταλήξει σε κατάρρευση.

Η Amoc είναι ένα μείζον τμήμα του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος και μεταφέρει τροπικό νερό θερμαινόμενο από τον ήλιο στην Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχεται και βυθίζεται για να σχηματίσει ένα βαθύ ρεύμα επιστροφής. Μια κατάρρευση θα μετατόπιζε τη ζώνη των τροπικών βροχοπτώσεων στην οποία βασίζονται εκατομμύρια άνθρωποι για την καλλιέργεια των τροφίμων τους, θα βύθιζε τη δυτική Ευρώπη σε ακραία ψυχρούς χειμώνες και καλοκαιρινές ξηρασίες, και θα πρόσθετε 50-100 εκατοστά στην ήδη αυξανόμενη στάθμη της θάλασσας γύρω από τον Ατλαντικό.

Ο Δρ Valentin Portmann, από το Ερευνητικό Κέντρο Inria Bordeaux Sud-Ouest στη Γαλλία, ο οποίος ηγήθηκε της νέας έρευνας, δήλωσε: «Διαπιστώσαμε ότι η Amoc πρόκειται να μειωθεί περισσότερο από το αναμενόμενο σε σύγκριση με τον μέσο όρο όλων των κλιματικών μοντέλων. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε μια Amoc που βρίσκεται πιο κοντά σε ένα σημείο καμπής».

Ο καθηγητής Stefan Rahmstorf, από το Ινστιτούτο Πότσνταμ για την Έρευνα των Κλιματικών Επιπτώσεων στη Γερμανία, δήλωσε: «Αυτό είναι ένα σημαντικό και πολύ ανησυχητικό αποτέλεσμα. Δείχνει ότι τα “απαισιόδοξα” μοντέλα, τα οποία δείχνουν μια ισχυρή αποδυνάμωση της Amoc έως το 2100, είναι, δυστυχώς, τα ρεαλιστικά, καθότι συμφωνούν καλύτερα με τα δεδομένα παρατήρησης».

Ο ίδιος πρόσθεσε: «Ανησυχώ πλέον όλο και περισσότερο ότι μπορεί κάλλιστα να ξεπεράσουμε αυτό το σημείο καμπής για τη διακοπή της Amoc, όπου καθίσταται αναπόφευκτη, στα μέσα αυτού του αιώνα, γεγονός που είναι αρκετά κοντά».

Ο Rahmstorf, ο οποίος μελετά την Amoc εδώ και 35 χρόνια, δήλωσε ότι μια κατάρρευση πρέπει να αποφευχθεί «με κάθε κόστος». «Το υποστήριζα αυτό όταν πιστεύαμε ότι η πιθανότητα διακοπής της Amoc ήταν ίσως 5%, και ακόμη και τότε λέγαμε ότι αυτός ο κίνδυνος είναι πολύ υψηλός, δεδομένων των μαζικών επιπτώσεων. Τώρα φαίνεται ότι είναι πάνω από 50%. Οι πιο δραματικές και δραστικές κλιματικές αλλαγές που βλέπουμε στα τελευταία 100.000 χρόνια της ιστορίας της Γης ήταν όταν η Amoc πέρασε σε διαφορετική κατάσταση».

Η Amoc επιβραδύνεται επειδή οι θερμοκρασίες του αέρα αυξάνονται ραγδαία στην Αρκτική λόγω της παγκόσμιας θέρμανσης. Αυτό σημαίνει ότι ο ωκεανός ψύχεται πιο αργά εκεί. Το θερμότερο νερό είναι λιγότερο πυκνό και επομένως βυθίζεται στα βάθη πιο αργά. Αυτή η επιβράδυνση επιτρέπει σε περισσότερες βροχοπτώσεις να συσσωρεύονται στα αλμυρά επιφανειακά ύδατα, καθιστώντας τα επίσης λιγότερο πυκνά, επιβραδύνοντας περαιτέρω τη βύθιση και σχηματίζοντας έναν βρόχο ανάδρασης της Amoc.

Το σύστημα της Amoc είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και υπόκειται σε τυχαίες φυσικές διακυμάνσεις, καθιστώντας αδύνατες τις ακριβείς προβλέψεις. Ωστόσο, μια σημαντική αποδυνάμωση αναμένεται τώρα από τους επιστήμονες και αυτό από μόνο του θα μπορούσε να έχει σοβαρές επιπτώσεις στις επόμενες δεκαετίες.

Η νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, εξέτασε τέσσερις διαφορετικούς τρόπους χρήσης παρατηρήσεων από τον πραγματικό κόσμο για την αξιολόγηση των μοντέλων. Διαπίστωσαν ότι μια μέθοδος που ονομάζεται παλινδρόμηση κορυφογραμμής (ridge regression), η οποία είχε χρησιμοποιηθεί ελάχιστα στην κλιματική επιστήμη μέχρι τώρα, παρείχε τα καλύτερα αποτελέσματα.

Η Amoc είναι δύσκολο να μοντελοποιηθεί επειδή διέπεται από ανεπαίσθητες διαφορές στην πυκνότητα του νερού που προκαλούνται από αλλαγές στην αλατότητα σε ολόκληρο τον Ατλαντικό. Η μείωση της αβεβαιότητας στη νέα ανάλυση προκύπτει από τον εντοπισμό των μοντέλων που αντικατοπτρίζουν καλύτερα την αλατότητα της επιφάνειας στον νότιο Ατλαντικό, κάτι που οι επιστήμονες γνώριζαν ήδη ότι ήταν σημαντικό. Αυτό καθιστά το έργο «πολύ αξιόπιστο», δήλωσε ο Rahmstorf.

Ο Rahmstorf δήλωσε ότι η επιβράδυνση της Amoc το 2100 μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη από ό,τι στη νέα, απαισιόδοξη εκτίμηση. Αυτό συμβαίνει επειδή τα υπολογιστικά μοντέλα δεν περιλαμβάνουν το νερό από το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας που επίσης γλυκαίνει τα ωκεάνια ύδατα: «Αυτός είναι ένας επιπλέον παράγοντας που σημαίνει ότι η πραγματικότητα είναι πιθανώς ακόμη χειρότερη».

theguardian.com