Μπορεί να έμοιαζε με μία «λεπτομέρεια» διπλωματικής ορολογίας, ωστόσο πίσω από τη σύγκρουση Ελλάδας και Τουρκίας στον ΟΗΕ για τον όρο «Τουρκικά Στενά» κρύβεται μία πολύ βαθύτερη μάχη γεωπολιτικής, διεθνούς δικαίου και συμβολισμών ισχύος.

Η αντιπαράθεση ξέσπασε κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 29 Απριλίου, με αντικείμενο «την ασφάλεια και προστασία των πλωτών οδών στον θαλάσσιο τομέα», όταν η τουρκική πλευρά χρησιμοποίησε τον όρο «Turkish Straits» («Τουρκικά Στενά») για να περιγράψει συλλογικά τα Δαρδανέλια, τη Θάλασσα του Μαρμαρά και τον Βόσπορο.

Η ελληνική αντιπροσωπεία αντέδρασε άμεσα, εκφράζοντας επίσημη ένσταση για τη συγκεκριμένη διατύπωση, θεωρώντας ότι δεν συνάδει με το γράμμα και το πνεύμα της Συνθήκης του Μοντρέ του 1936, η οποία ρυθμίζει το καθεστώς των Στενών.

Ωστόσο, η Άγκυρα όχι μόνο δεν υπαναχώρησε, αλλά επανήλθε ακόμη πιο επιθετικά μέσω επιστολής της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Τουρκίας στον ΟΗΕ, με ημερομηνία 8 Μαΐου 2026, προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και τον πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας.

«Ατυχής» η ελληνική ένσταση, λέει η Άγκυρα

Στην επιστολή, η Τουρκία χαρακτηρίζει την ελληνική παρέμβαση «ατυχή», υποστηρίζοντας ότι «απέσπασε την προσοχή από τα ουσιαστικά ζητήματα» της συνεδρίασης και αφήνοντας αιχμές ότι η Αθήνα επιδίωξε να εξυπηρετήσει «εσωτερικές σκοπιμότητες».

Παράλληλα, η τουρκική πλευρά «απορρίπτει σταθερά και πλήρως τους αβάσιμους ισχυρισμούς της Ελλάδας», επιμένοντας ότι ο όρος «Τουρκικά Στενά» αποτελεί καθιερωμένη γεωγραφική ονομασία.

Σύμφωνα με την τουρκική επιχειρηματολογία, ο όρος περιγράφει συλλογικά το Στενό του Βοσπόρου, το Στενό των Δαρδανελλίων, και τη Θάλασσα του Μαρμαρά, τα οποία – όπως τονίζεται – «βρίσκονται εντός και υπό την κυριαρχία της Δημοκρατίας της Τουρκίας».

Η Άγκυρα μάλιστα επιχείρησε να δώσει και νομική διάσταση στην επιχειρηματολογία της, υποστηρίζοντας ότι η χρήση του όρου είναι «περιγραφική, γεωγραφικά ακριβής και πλήρως συμβατή» με τη Σύμβαση του Μοντρέ.

«Όταν ένα γεωγραφικό χαρακτηριστικό βρίσκεται εξ ολοκλήρου εντός της επικράτειας ενός κράτους, η επίσημη ονομασία που έχει καθοριστεί από την αρμόδια εθνική αρχή μπορεί φυσικά να χρησιμοποιείται σε επίσημες δηλώσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά η επιστολή.

Γιατί αντέδρασε η Ελλάδα

Η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει το ζήτημα πολύ διαφορετικά. Η Αθήνα θεωρεί ότι η χρήση του όρου «Τουρκικά Στενά» δεν είναι μία απλή γεωγραφική περιγραφή, αλλά μία πολιτική και νομική απόπειρα ενίσχυσης της τουρκικής αφήγησης περί αυξημένης κυριαρχίας και αποκλειστικού ελέγχου στα Στενά.

Η ελληνική επιχειρηματολογία βασίζεται κυρίως στη Συνθήκη του Μοντρέ, η οποία αναγνωρίζει ειδικό ρόλο της Τουρκίας στη διαχείριση των Στενών, αλλά ταυτόχρονα κατοχυρώνει τη διεθνή φύση τους, καθώς και την ελευθερία ναυσιπλοΐας για τα εμπορικά πλοία σε καιρό ειρήνης.

Κατά την ελληνική ανάγνωση, η καθιέρωση του όρου «Turkish Straits» σε διεθνή φόρα ενδέχεται να δημιουργήσει σταδιακά την εντύπωση ότι πρόκειται για αποκλειστικά τουρκικό εσωτερικό θαλάσσιο πέρασμα και όχι για μία διεθνή στρατηγική δίοδο με ειδικό διεθνές καθεστώς.

Η μάχη των λέξεων και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Η νέα αυτή αντιπαράθεση δεν θεωρείται αποκομμένη από τη συνολικότερη στρατηγική της Άγκυρας τα τελευταία χρόνια.

Η Τουρκία επιχειρεί συστηματικά να προωθήσει σε διεθνείς οργανισμούς, χάρτες και επίσημα κείμενα ορολογίες που ενισχύουν τη δική της γεωπολιτική αφήγηση, είτε αυτό αφορά τη «Γαλάζια Πατρίδα», είτε τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο, είτε ζητήματα κυριαρχίας και δικαιοδοσίας.

Στην Αθήνα υπάρχει έντονη ευαισθησία απέναντι σε τέτοιου τύπου διατυπώσεις, καθώς θεωρείται ότι πολλές διεθνείς διεκδικήσεις ξεκινούν ακριβώς από την προσπάθεια παγίωσης νέας ορολογίας στη διεθνή πρακτική.

Και γι’ αυτό η ελληνική πλευρά επέλεξε να αντιδράσει άμεσα ακόμη και σε μία φαινομενικά «τεχνική» διατύπωση στον ΟΗΕ.

Πίσω από τη διαμάχη για δύο λέξεις, άλλωστε, Αθήνα και Άγκυρα βλέπουν κάτι πολύ μεγαλύτερο: τη μάχη για το ποιος καθορίζει το νομικό και γεωπολιτικό αφήγημα στην πιο νευραλγική θαλάσσια δίοδο μεταξύ Μεσογείου και Μαύρης Θάλασσας.

topontiki.gr