Συνέντευξη: Γιάννης Αγγελάκης

Το Σαββατοκύριακο 16 και 17 Μαΐου θα βρει τα Χανιά στο επίκεντρο μιας πανελλαδικής κινητοποίησης που υπερβαίνει τα όρια μιας τυπικής διαμαρτυρίας. Στο Πάρκο Ειρήνης και Φιλίας, η Νάντια Βαλαβάνη —οικονομολόγος, συγγραφέας, πρώτην Υπουργός στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς με έντονη αντιδικτατορική δράση— σηματοδοτεί την επανεκκίνηση ενός κινήματος που αναζητά απαντήσεις στη ραγδαία στρατιωτικοποίηση της Κρήτης. Σε μια συγκυρία όπου η Μέση Ανατολή φλέγεται και οι διεθνείς ισορροπίες δοκιμάζονται, η Βάση της Σούδας αναδεικνύεται στον κρισιμότερο επιχειρησιακό κόμβο των Ηνωμένων Πολιτειών, μετατρέποντας την Ελλάδα από παραδοσιακό «πυλώνα σταθερότητας» σε ενεργό συμμέτοχο μιας δυστοπικής πολεμικής περιπέτειας με απρόβλεπτες παγκόσμιες συνέπειες.

Η Νάντια Βαλαβάνη, μιλώντας για την παρουσία της στο διήμερο κινητοποιήσεων για το “κλείσιμο των βάσεων στη Σούδα”, ξεκαθαρίζει πως το βάρος του αγώνα δεν μπορεί παρά να πέφτει στην τοπική κοινωνία. «Πάντα το κίνημα για να κλείσουν οι βάσεις στο νησί, και ειδικά η βάση της Σούδας, στηρίχθηκε στους Κρητικούς και στους Χανιώτες», επισημαίνει, υπογραμμίζοντας πως η τρέχουσα πρωτοβουλία επιδιώκει να δώσει ηθική και πολιτική στήριξη σε αυτούς που υφίστανται άμεσα τις συνέπειες της γειτνίασης με το «σύμπλεγμα της Σούδας».

Το διακύβευμα της κινητοποίησης του 2026 δεν περιορίζεται σε τοπικά αιτήματα. Για τη Βαλαβάνη, η Σούδα αποτελεί την «αράχνη στο κέντρο του ιστού». Η ανάλυσή της εκκινεί από την παραδοχή ότι η τρέχουσα πολεμική περιπέτεια στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι ένα παροδικό επεισόδιο, αλλά μια «τυχοδιωκτική περιπέτεια» που έχει ήδη κλονίσει τα παγκόσμια θεμέλια.

«Μη νομίζετε ότι θα τελειώσουμε εύκολα· ό,τι και να γίνει τώρα, αυτή η ιστορία δεν κλείνει», προειδοποιεί.

Η κ. Βαλαβάνη στη συνέντευξη που μας έδωσε χαρακτηρίζει τη βάση ως ένα «τεράστιο σύμπλεγμα αμερικανονατοϊκό», όπου οι Αμερικανοί έχουν το «πάνω χέρι». Το κλειδί της υπεροχής της βρίσκεται στη γεωμορφολογία του κόλπου και στις υποδομές που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Αφγανιστάν, με κυριότερη την περίφημη προβλήτα Κ-14.

Πρόκειται για τον μοναδικό λιμένα βαθέων υδάτων στο σύνολο της Μεσογείου που μπορεί να ελλιμενίσει τα μεγαλύτερα αμερικανικά αεροπλανοφόρα, όπως το USS Gerald R. Ford.

Για να καταδείξει την επικινδυνότητα αυτής της υποδομής η κ. Βαλαβάνη ανέφερε ότι:

«Το Gerald R. Ford απέπλευσε στις 26 του μήνα από τη Σούδα και στις 28 του μήνα ήταν στη Χάιφα, παίρνοντας μέρος στα πρώτα κύματα βομβαρδισμών… αυτή η επίθεση δεν θα μπορούσε να είχε γίνει αν το αεροπλανοφόρο δεν είχε δέσει στη Σούδα· διαφορετικά, θα ήταν εκτεθειμένο στην ανοιχτή θάλασσα».

Παράλληλα, η βάση λειτουργεί ως ο κεντρικός σταθμός εφοδιασμού των προωθημένων αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή, με τα γιγάντια μεταγωγικά C-17 Globemaster III να μεταφέρουν καθημερινά από προσωπικό μέχρι ολόκληρα πυραυλικά συστήματα 70 τόνων.

Η γιγάντωση της Σούδας την τελευταία δεκαετία δεν είναι μόνο επιχειρησιακή, αλλά και θεσμική.

Σημειώνει ότι ο πόλεμος με το Ιράν μπορεί να ξέσπασε μεν στις 28 Φεβρουαρίου όμως “τον πόλεμο δεν τον αποφάσισαν προφανώς στις 27”. Στα πλαίσια της προετοιμασίας για αυτό τον πόλεμο, η κ. Βαλαβάνη θεωρεί ότι υπήρχε μία προεργασία. Αναφέρεται στον νόμο που προώθησε η Ελληνοαμερικανίδα βουλευτής Νικόλ Μαλλιωτάκη τον Απρίλιο του 2025, ο οποίος φέρει τον αποκαλυπτικό τίτλο: «Νόμος συνεργασίας του αμερικανο-ελληνο-ισραηλινού εταιρικού σχήματος».

Αυτή η νομοθετική πράξη βάζει την επίσημη αμερικανική «βούλα» στον ορισμό της Σούδας ως στρατηγικού σταυροδρομιού τριών ηπείρων —Ευρώπης, Αφρικής και Ασίας— παγιώνοντας τη θέση της στον παγκόσμιο αμυντικό σχεδιασμό των ΗΠΑ.

Η νέα αυτή κατάσταση, η οποία κατά τη Βαλαβάνη ξεκίνησε από την περίοδο της δεύτερης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και κλιμακώθηκε δραματικά από τη σημερινή κυβέρνηση, εδράζεται στο σχήμα «3+1» (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ).

Ο νόμος του 2025 προβλέπει τη σύσταση μόνιμης επιτροπής με τη συμμετοχή εκπροσώπων του State Department, του Υπουργείου Πολέμου και του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, οι οποίοι συναντιούνται δύο φορές τον χρόνο με τους ομολόγους τους από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ για την ανταλλαγή πληροφοριών και τον σχεδιασμό κοινών δράσεων.

Αυτό το πλαίσιο εξηγεί, κατά την ίδια, την παθητική στάση της Αθήνας σε επεισόδια όπως η «Φλωτίλα» ή η χρήση της βάσης για επιχειρήσεις που στρέφονται κατά αραβικών λαών, με τους οποίους η Ελλάδα διατηρούσε ιστορικά δεσμούς φιλίας.

Η κ. Βαλαβάνη περιγράφει το σύγχρονο Ισραήλ ως ένα «κράτος χωρίς σύνορα», μια οντότητα που στον 21ο αιώνα εδράζει τη γεωγραφική της επέκταση όχι σε διεθνείς συνθήκες, αλλά σε βιβλικές υπαγορεύσεις. Η αναφορά της στη δήλωση του Αμερικανού πρέσβη στην Ιερουσαλήμ —ότι τα σύνορα του Ισραήλ ορίζονται από τη Βίβλο— αποτελεί για την ίδια την επιβεβαίωση ενός «τυφλού» αναθεωρητισμού που απειλεί τη σταθερότητα της περιοχής.

Μια από τις πλέον συγκλονιστικές στιγμές της μαρτυρίας της κ. Βαλαβάνη αφορά τη χρήση της γλώσσας ως εργαλείο κυριαρχίας και την αποτύπωση του παλαιστινιακού τραύματος μέσα από την αλληγορία του «νεκροταφείου των λέξεων». Δανειζόμενη τη σκέψη ενός Παλαιστίνιου ακτιβιστή και καλλιτέχνη, περιγράφει τη σιωπή των γενεών που επέζησαν της Νάκμπα: παππούδες και πατέρες που έφυγαν με το κλειδί του σπιτιού τους στο χέρι, αλλά κλείδωσαν μέσα τους τις λέξεις, πνιγμένοι από ένα τραύμα που δεν μπορούσε να αρθρωθεί.

«Όσο η μία πλευρά έχει όλα τα ρήματα, τα ουσιαστικά, τα επίθετα και τις κλίσεις, και η άλλη πλευρά δεν έχει τίποτα, παραμένει σιωπηλή και πνίγεται», αναφέρει, παραθέτοντας την πικρή διαπίστωση ότι αυτή η ανισορροπία στη χρήση της γλώσσας εμποδίζει οποιαδήποτε προσέγγιση. Η Γάζα, κατά την κ. Βαλαβάνη, έχει μετατραπεί σε ένα «γιγάντιο νεκροταφείο κτιρίων», αλλά και ένα νεκροταφείο ανθρώπων και λέξεων.

Αυτή η «αφωνία» του θύματος, που προσπαθεί να μην κάνει θόρυβο μήπως και επιβιώσει, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την «αποτροπιάζουσα», όπως τη χαρακτηρίζει, πολιτική του σύγχρονου Ισραήλ, με το οποίο η Ελλάδα έχει πλέον συνάψει δεσμούς στρατηγικής συμμαχίας.

Η ιστορική ανάλυση της κ. Βαλαβάνη αναδεικνύει μια σαφή πορεία «διολίσθησης» της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής προς το δυστοπικότερο. Ενώ παραδοσιακά η Ελλάδα, ακόμα και στις πιο φιλοδυτικές περιόδους της, τηρούσε ορισμένα προσχήματα ισορροπίας και συμπαράστασης στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα, η τελευταία δεκαετία —από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και μετά— χαρακτηρίζεται από μια πρωτοφανή γιγάντωση των βάσεων και μια «τυφλή» ευθυγράμμιση με τα αμερικανικά συμφέροντα.

Η κ. Βαλαβάνη υπενθυμίζει με νόημα ότι το 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, υπό την πίεση της λαϊκής κατακραυγής για την Κύπρο, είχε αποσύρει την Ελλάδα από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. «Δεν υπήρχαν αυτοί οι πολυπλόκαμοι δεσμοί που έχουν οικοδομηθεί κυρίως την τελευταία δεκαετία», τονίζει, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε έναν απέραντο χάρτη αμερικανικών εγκαταστάσεων, χάνοντας την παράδοση της πραγματικής σχέσης με τους αραβικούς λαούς και τα λαϊκά στρώματα της περιοχής.

Η περίπτωση της Κύπρου αποτελεί για την κ. Βαλαβάνη το πλέον οξύμωρο παράδειγμα της τρέχουσας γεωπολιτικής αλλαγής. Η Κύπρος, που επί Μακαρίου αποτελούσε ηγετική δύναμη στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, σήμερα βρίσκεται πλήρως ενταγμένη στους νατοϊκούς σχεδιασμούς και στο σχήμα «3+1». Η ιδέα κοινών στρατιωτικών γυμνασίων με το Ισραήλ —ένα κράτος που επίσης ασκεί κατοχή— θα φάνταζε ως «αστείο» για τον κυπριακό ελληνισμό των προηγούμενων δεκαετιών.

«Όσο χαλαρώνουν τα ηθικοπολιτικά κριτήρια, τόσο τα “δύο μέτρα και δύο σταθμά” βγαίνουν στην επιφάνεια», παρατηρεί η κ. Βαλαβάνη. Η διαπίστωση ότι η Ελλάδα και η Κύπρος στηρίζουν έναν «κατεξοχήν αναθεωρητή» στην περιοχή, την ώρα που οι ίδιες φωνάζουν ενάντια στον τουρκικό αναθεωρητισμό, αποτελεί για την ίδια μια επικίνδυνη αντίφαση.

Αυτή η υποχώρηση των αρχών στο όνομα μιας αμφίβολης ασφάλειας, υπονομεύει τη διεθνή θέση της χώρας και την καθιστά συνεργό σε μια πολιτική που, όπως υποστηρίζει, οδηγεί την Ανατολική Μεσόγειο σε έναν ατέρμονο κύκλο βίας.

Ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα που επιστρατεύονται διαχρονικά για την αιτιολόγηση της επέκτασης των αμερικανικών διευκολύνσεων στην Κρήτη είναι η θωράκιση της χώρας απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα. Ωστόσο, στη συνέντευξή της η κ. Βαλαβάνη καταρρίπτει αυτό το σχήμα, αναδεικνύοντας μια πραγματικότητα που σπάνια φτάνει στον δημόσιο διάλογο: η Τουρκία δεν είναι «απέναντι» από τους σχεδιασμούς της Σούδας, αλλά οργανικό μέρος αυτών.

Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Κέντρο Αριστείας Ενοποιημένης Αντιαεροπορικής και Αντιπυραυλικής Άμυνας (IAMD COE), η πιο σύγχρονη εγκατάσταση εντός της βάσης. Πρόκειται για ένα σχήμα «5+1», στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Τσεχία και η Τουρκία, υπό την αιγίδα των ΗΠΑ. «Πώς θα προστατευτείς όταν ο “αντίπαλος” είναι μέσα και ξέρει όλα τα σχέδιά σου;», αναρωτιέται η κ. Βαλαβάνη, επισημαίνοντας ότι η εκπαίδευση και ο σχεδιασμός που λαμβάνουν χώρα εκεί αφορούν την άμυνα του ΝΑΤΟ και όχι την εθνική κυριαρχία.

Όπως ανέφερε η κ. Βαλαβάνη, η αντιπυραυλική προστασία που αναπτύσσεται στη Σούδα λειτουργεί ως ένα ιδιότυπο «Iron Dome» που καλύπτει αποκλειστικά τις εγκαταστάσεις της βάσης και όχι την πόλη των Χανίων. Επιπλέον, η αποστολή ελληνικών Patriot στη Σαουδική Αραβία για την προστασία των εγκαταστάσεων της Aramco, σε συνδυασμό με την έλευση αμερικανικών Patriot στην Κρήτη από την πρώτη μέρα του πολέμου, επιβεβαιώνει ότι οι στόχοι είναι νατοϊκοί —με το βλέμμα στη Ρωσία και το Ιράν— και όχι η αναχαίτιση της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Διαβάστε ολόκληρη την συνέντευξη της Νάντιας Βαλαβάνης στον “Αγώνα της Κρήτης”:

Ερώτηση: Έχουμε τώρα το Σαββατοκύριακο μια μεγάλη κινητοποίηση. Είναι μια πανελλαδική κινητοποίηση από την οργάνωση «Close Souda Bay» και υπάρχει επίσης και μια άλλη κινητοποίηση από την Επιτροπή Ειρήνης. Φαντάζομαι αυτές οι δύο θα ενωθούν. Τώρα, εσείς θα δώσετε το «παρών» και το Σάββατο και την Κυριακή, ή μόνο το Σάββατο στην ομιλία;

Νάντια Βαλαβάνη: Όχι, και τις δύο μέρες. Όλη η πρωτοβουλία γενικά, και όσοι έρχονται από την Αθήνα θα είναι εκεί.  Όμως πάντα το κίνημα για να κλείσουν οι βάσεις στο νησί, και ειδικά η βάση της Σούδας, στηρίχθηκε στους Κρητικούς και στους Χανιώτες, με βοήθεια από όλους τους άλλους νομούς.

Το Παρελθόν του Κινήματος και το Σήμερα

Ερώτηση: Θυμάμαι στο παρελθόν τις μεγάλες πορείες που είχαν γίνει με το Κοινωνικό Φόρουμ. Δεν ξέρω αν τις θυμάστε.

Ν. Βαλαβάνη: Κοιτάξτε, υπάρχει ένα παρελθόν ενός πολύ σημαντικού κινήματος, πολύ σημαντικότερου από αυτό που κινητοποιείται αυτή τη στιγμή. Υπάρχουν άνθρωποι που κατά περιόδους —και πάνω από όλα αυτοί είναι Κρητικοί και Χανιώτες— έδωσαν για μεγάλες περιόδους τα πάντα.

Ερώτηση: Δεν διαφωνώ. Απλά σας έδωσα το παράδειγμα αυτότου Κοινωνικού Φόρουμ γιατί βλέπω κάποιες ομοιότητες: και εκεί η κινητοποίηση διοργανώθηκε κυρίως από άλλες περιοχές της Ελλάδας ανεξαρτήτως αν η κυρίως παρουσία ήταν των Χανιωτών. Ενώ συνήθως εδώ στα Χανιά τα κινήματα που υπήρχαν είχαν πολύ τοπικά χαρακτηριστικά, με συμμετοχή ανθρώπων της τοπικής κοινωνίας. Τώρα μου δίνετε την εντύπωση πως αυτή η κινητοποίηση είναι διαφορετική.

Ν. Βαλαβάνη: Το κίνημα στα Χανιά άντεξε δεκαετίες, παρά τα πάνω και τα κάτω του, η δικιά μας πρωτοβουλία υπάρχει μόλις για 2,5 μήνες. Στοχεύουμε, σε αυτό που έλεγε και το παλιό σύνθημα της δεκαετίας του ’70 και του ’80: “Έξω οι βάσεις του θανάτου”, αμερικανικές και νατοϊκές, χωρίς άλλου είδους διακρίσεις.

Σήμερα βλέπουμε το εξής: αυτή η εντελώς τυχοδιωκτική πολεμική περιπέτεια έχει ήδη σείσει όχι απλώς την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά τον κόσμο, και θα έχει πολύ μακροπρόθεσμες συνέπειες. Μη νομίζετε ότι θα τελειώσουμε εύκολα· ό,τι και να γίνει τώρα, αυτή η ιστορία δεν κλείνει, είτε έχουμε νέο πολεμικό γύρο —τον οποίο απεύχομαι— είτε βρεθεί κάποιου τύπου συμβιβασμός.

Αυτό το πράγμα «δουλευόταν» χρόνια για να ξεσπάσει έτσι τώρα, που η επιθετικότητα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού βρίσκεται στα ύψη της και το Ισραήλ έχει γίνει «χασάπης» για τον λαό της Παλαιστίνης. Πλέον δεν υπάρχει καμία αναστολή για το τι θα γίνει στον Λίβανο ή στο Ιράν με τη δική του πίεση.

Η  Ελλάδα τυπικά έχει μόνο μία αμερικανική βάση, τη βάση της Σούδας, αλλά είναι γεμάτη αμερικανικές εγκαταστάσεις από την Αλεξανδρούπολη και το Άκτιο μέχρι τη Λάρισα και τον Βόλο. Όμως η Βάση της Σούδας είναι το κλειδί.

Δεν πρόκειται απλώς για μια βάση, αλλά για ένα τεράστιο σύμπλεγμα αμερικανονατοϊκό, όπου οι Αμερικανοί έχουν επίσημα το πάνω χέρι. Βρίσκεται στην καρδιά αυτού που συμβαίνει αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο, με παγκόσμιες επιπτώσεις. Αν έπρεπε να κάνουμε μια επιλογή ως Έλληνες, το επίκεντρο που θα άλλαζε όλο το τοπίο αν καταφέρναμε να σταματήσει η λειτουργία του, είναι η βάση της Σούδας.

Με αυτή την έννοια, η πρωτοβουλία μας έχει κάτι διαφορετικό από τις προηγούμενες προσπάθειες. Το θέμα δεν είναι να κατέβουμε χιλιάδες από την Αθήνα —πάντα το βάρος του αγώνα θα πέφτει στα Χανιά και στην Κρήτη, δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό. Το ζητούμενο είναι να φτιάξουμε μόνιμα σχήματα, όχι για τις βάσεις γενικά, αλλά ειδικά για τη βάση της Σούδας, στις βασικές ελληνικές πόλεις. Αυτό δεν έχει ξαναγίνει στο παρελθόν.

Τώρα το ξεκινάμε, πρώτα στις γειτονιές των μεγάλων πόλεων, στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη.

Αν η εκτίμησή μας είναι σωστή —ότι η «αράχνη» στο κέντρο του ιστού είναι αυτή εδώ η βάση— τότε αξίζει τον κόπο όλη η Ελλάδα να επικεντρωθεί και να βοηθήσει ηθικά και πολιτικά αυτούς που έχουν τον πρώτο λόγο: τον κόσμο των Χανίων που υφίσταται τις συνέπειες και ζει δίπλα στη βάση, και κατ’ επέκταση όλη την Κρήτη.

Ερώτηση: Πάντως, εμένα μου κάνει εντύπωση αυτή την περίοδο και η στάση της ελληνικής κυβέρνησης, και θα σας εξηγήσω γιατί. Εντάξει, εδώ και πολλές δεκαετίες γνωρίζουμε πως η στάση των ελληνικών κυβερνήσεων είναι εξαιρετικά υποχωρητική. Βλέπουμε, όμως, πρόσφατα τις δηλώσεις του κυρίου Δένδια, ο οποίος —ενώ είχε προηγηθεί το επεισόδιο με την απαγωγή των Ισραηλινών στα καράβια που είχαν προορισμό τη Γάζα, αλλά και η εύρεση του drone στη Λευκάδα— έβγαινε και πανηγύριζε πως η Ελλάδα συμμετέχει σε οκτώ επιχειρήσεις στο εξωτερικό. Σας το λέω αυτό διότι, ενώ και στο παρελθόν υπήρχαν κυβερνήσεις φιλικές προς τις βάσεις που μιλούσαν για τη συνεργασία με την Αμερική και δεν πρόβαλλαν αντιδράσεις στη χρήση τους, ειδικά μετά την περίοδο των μνημονίων και από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και μετά, υπήρξε μια ακόμα μεγαλύτερη ένταση. Δεν θυμάμαι άλλη φορά να στηρίζουμε τόσο ενεργά αυτές τις ενέργειες, τη στιγμή που ακόμα και στην Ευρώπη υπάρχουν αντιδράσεις από χώρες που παραδοσιακά δεν διαμαρτύρονται. Η Γερμανία, λόγου χάρη, μίλησε για το Ισραήλ και τον τρόπο που ενεργεί στον Λίβανο, παρά το βάρος της ιστορίας της. Εδώ βλέπουμε μια κυβέρνηση η οποία φαίνεται να έχει ξεπεράσει κάθε όριο. Δεν ξέρω ποια είναι η δική σας εικόνα.

Ν. Βαλαβάνη: Έχετε απόλυτο δίκιο, και αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχει μια πορεία προς το δυστοπικότερο για όλη την περιοχή και, κυρίως, για εμάς. Δεν ήταν έτσι τα πράγματα πριν από 20 ή 30 χρόνια. Οι ελληνικές κυβερνήσεις ακολουθούσαν μια συγκεκριμένη γραμμή, με εξαίρεση μία περίοδος με κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, που έπαιξε στα λόγια για ένα διάστημα με το «μέσα ή έξω» οι βάσεις και το ΝΑΤΟ, και τη σύντομη χρονική περίοδο αμέσως μετά την τραγωδία της Κύπρου. Υπενθυμίζω ότι η πρώτη κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή μετά τη δικτατορία είχε αναγκαστεί, κάτω από την πανελλήνια κατακραυγή, να αποσύρει για λίγο την Ελλάδα από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ.

Με εξαίρεση αυτές τις δύο περιόδους λοιπόν, η χώρα στεκόταν πάντα αταλάντευτα δίπλα στον λεγόμενο «δυτικό κόσμο», αλλά δεν υπήρχαν αυτοί οι πολυπλόκαμοι δεσμοί που έχουν οικοδομηθεί κυρίως την τελευταία δεκαετία.

Αυτή η δεκαετία είναι πραγματικά τραγική αν δει κανείς τι έχει συμβεί. Η γιγάντωση των βάσεων αυτή την περίοδο συνδέεται άμεσα με τη γενικότερη επιδείνωση της κατάστασης.

Αν πάμε μερικές δεκαετίες πιο πίσω, θα δούμε πώς αλλάζει η κατάσταση προς το χειρότερο. Η Κύπρος, που σήμερα είναι ενταγμένη σε όλους αυτούς τους σχεδιασμούς, τι ρόλο έπαιζε παλαιότερα; Ήταν στις πρώτες γραμμές του Κινήματος των Αδεσμεύτων.

Η ιδέα ότι η Κύπρος θα μπορούσε να κάνει κοινά γυμνάσια με δυνάμεις του ΝΑΤΟ, τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ, θα φάνταζε ως αστείο στην κυβέρνηση του Μακαρίου ή στον κυπριακό ελληνισμό εκείνης της περιόδου.

Μεταφερθείτε λοιπόν χρονικά 50 χρόνια αργότερα και δείτε τι γίνεται σήμερα. Πάρτε την Ελλάδα για παράδειγμα: ό,τι κι αν έγινε εδώ, όσο κι αν άλλα έλεγαν στα λόγια οι κυβερνήτες και άλλα έκαναν στην πράξη, πάντα υπήρχε μια παράδοση που η Ελλάδα τηρούσε. Υπήρχε μια παράδοση συμπαράστασης στο παλαιστινιακό κίνημα και στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα. Σε αυτό το πλαίσιο υπήρχε μία πραγματική σχέση με τους αραβικούς λαούς — και δεν εννοώ με τους Εμίρηδες και τους Σεΐχηδες, αλλά με τα λαϊκά στρώματα.

ΕΡ.: Μα υπήρχαν και ιστορικοί λόγοι. Από τη στιγμή που η Κύπρος είναι υπό κατοχή, το να στηρίζεις ένα κράτος το οποίο επίσης ασκεί κατοχή είναι οξύμωρο. Δεν είναι λογικό, όταν έχεις τη μισή Κύπρο υπό κατοχή, η Ελλάδα να είναι ο κύριος συνεργάτης και σύμμαχος μιας χώρας που πράττει το ίδιο. Έχω λάθος σε αυτή τη διαπίστωση;

Ν. Βαλαβάνη: Κοιτάξτε, όσο χαλαρώνουν τα ηθικοπολιτικά κριτήρια, τόσο τα «δύο μέτρα και δύο σταθμά» βγαίνουν στην επιφάνεια. Η ελληνική κυβέρνηση φωνάζει ενάντια στον ιστορικό και πολιτικογεωγραφικό αναθεωρητισμό, αλλά ταυτόχρονα το σχήμα «3+1» τη ρίχνει στην αγκαλιά του κατεξοχήν αναθεωρητή στην περιοχή, που είναι το Ισραήλ.

Το Ισραήλ είναι ένα κράτος χωρίς σύνορα — μπορείτε να το φανταστείτε αυτό στον 21ο αιώνα; Παλαιότερα αυτά δεν λέγονταν δημόσια, αλλά τώρα βγαίνουν και τα λένε ελεύθερα. Ακόμα και ο Αμερικανός πρέσβης στην Ιερουσαλήμ δήλωσε ότι τα σύνορα του Ισραήλ υπαγορεύονται από τη Βίβλο· άρα μένει να κατακτηθούν και να παγιωθούν.

Αν αυτό συμβαίνει μετά τις Συμφωνίες του Όσλο, τότε δεν πρόκειται απλώς για οπισθοδρόμηση, είναι η δεύτερη δολοφονία, όχι μόνο του Ράμπιν, αλλά και όλων όσων «έβαλαν πλάτη» για να βρεθεί ένας δρόμος συνεννόησης και συμβίωσης στο πλαίσιο της Παλαιστίνης.

Σας το λέω εγώ, που για πάρα πολλά χρόνια υποστήριζα τη λύση των δύο κρατών, γιατί δεν έβλεπα να μπορεί να γίνει κάτι διαφορετικό.

Όταν όμως βρέθηκα το 2018 στη Βηρυτό για να ανοίξω ένα συνέδριο (Justice for Palestine), όπου συμμετείχαν λαϊκές και θρησκευτικές οργανώσεις από όλη την περιοχή, μίλησα για τη θεωρία των δύο κρατών. Δεν μπορείτε να φανταστείτε τι έγινε στο διάλειμμα: με «έστησαν στον τοίχο» και μου έλεγαν από όλες τις πλευρές ότι αυτό πλέον δεν γίνεται.

Για μένα ήταν ένα τεράστιο σοκ, το οποίο συζητάω όλα τα επόμενα χρόνια. Σήμερα έχω πειστεί ότι, δυστυχώς, έχουν δίκιο. Αν υπήρξε κάποτε μια τέτοια ελπίδα, αυτή έχει πλέον χαθεί.

Το «Νεκροταφείο των Λέξεων»

Θα σας πω κάτι: έβγαλα ένα βιβλίο πριν από μερικούς μήνες για την περίοδο της Ιωαννιδικής δικτατορίας και το χτύπημα του «Φλεβάρη». Ήταν το συντριπτικότερο χτύπημα ενάντια στο ΚΚΕ, την ΚΝΕ και την Αντι-ΕΦΕΕ, όπως αναφέρεται και στα επίσημα κείμενα.

Στον πρόλογο έβαλα μερικές σελίδες από ένα άρθρο ενός Παλαιστινιακής καταγωγής Ισραηλινού πολίτη, ο οποίος είναι γνωστός ακτιβιστής, μουσικός και τραγουδοποιός.

Λέει κάτι καταπληκτικό για τους Παλαιστίνιους του Ισραήλ: ο παππούς του, που είχε ζήσει τη Νάκμπα και τον έδιωξαν, έφυγε μόνο με το κλειδί του σπιτιού του στο χέρι και δεν μίλαγε ποτέ για αυτά. Είχε μέσα του ένα «νεκροταφείο λέξεων».

Ο πατέρας του, επίσης, δεν μίλαγε ποτέ στα παιδιά του για τα γεγονότα — είχε και αυτός το δικό του «νεκροταφείο λέξεων».

Τα παιδιά του, και ο ίδιος προσωπικά, μεγάλωσαν νιώθοντας μια απόσταση, ίσως και μια λανθάνουσα περιφρόνηση προς τους γεννήτορες που δεν μπορούσαν να μιλήσουν.

Και λέει αυτός:

«Έφτασα στα 20, να βγάλω ένα πολιτικό τραγούδι που έγινε παγκόσμια επιτυχία, για να μου μιλήσει για πρώτη φορά ο πατέρας μου —όπως νόμιζε ο ίδιος— πολιτικά».

Αλλά στην πραγματικότητα, αυτό που άκουγε δεν ήταν μια πολιτική τοποθέτηση· ήταν ένα τραύμα, ένα τραύμα γενεών, και αισθάνθηκε ακόμα πιο αποξενωμένος.

Και συσχετίζοντας όλα με τη σημερινή κατάσταση είπε το εξής καταπληκτικό:

“Όσο η μία πλευρά έχει όλα τα ρήματα, τα ουσιαστικά, τα επίθετα και τις κλίσεις, και η άλλη πλευρά δεν έχει τίποτα, παραμένει σιωπηλή και πνίγεται — και την ώρα που πνίγεται κάτω από το νερό, αντί να φωνάξει και να χρησιμοποιήσει όλα αυτά τα ρήματα και τα επίθετα, προσπαθεί να μην κάνει θόρυβο μήπως την ξεχάσουν και επιβιώσει, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος που της έχει μείνει για να επιβιώσει, όσο θα υπάρχει αυτό το μονοπώλιο στη χρήση της γλώσσας, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να υπάρξει οποιουδήποτε είδους προσέγγιση και συμβιβασμός”.

Και τα λέει αυτά βέβαια την ώρα που η Γάζα έχει μετατραπεί σε ένα γιγάντιο νεκροταφείο κτιρίων. “Νεκροταφεία λέξεων” και “νεκροταφεία κτρίων και ανθρώπων”. Και το ίδιο πάνε να κάνουν στο νότιο Λίβανο, στο 1/5 του λιβανέζικου εδάφους.

Και καλό είναι να το λέμε ότι το Ισραήλ ήταν πάντα κατοχική δύναμη, είχε πάντα εγκληματικές πολιτικές, έκανε εγκλήματα πολέμου, όμως το πρόσωπο που δείχνει αυτά τα τελευταία χρόνια είναι αποτροπιαίο. Έχει πάει σε άλλο επίπεδο. Με αυτό λοιπόν το “νέο” Ισραήλ είμαστε σύμμαχοι, σε αυτό που οι Αμερικανοί λένε «3+1», δηλαδή Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ.

Θέλετε να σας πω για τη βάση της Σούδας; Θεωρώ ότι δεν είναι τυχαία όλα αυτά που συμβαίνουν τώρα. Γιατί βέβαια, όταν στις 28 Φεβρουαρίου ξέσπασε ο πόλεμος, τον πόλεμο δεν τον αποφάσισαν προφανώς στις 27. Υπήρχε μια προετοιμασία από πολύ καιρό, που μπορεί να οδηγούσε σε πόλεμο, μπορεί και όχι, και τελικά οδήγησε.

Πριν από ένα χρόνο περίπου, τον Απρίλιο του 2025, μια Ελληνοαμερικανίδα βουλευτής, η Νικόλ Μαλλιωτάκη, έφερε αυτόν τον νόμο. Ο νόμος ακόμα και στον τίτλο του λέει:

«Νόμος συνεργασίας του αμερικανο-ελληνο-ισραηλινού εταιρικού σχήματος».

Αυτή είναι μια καινούργια κατάσταση των τελευταίων χρόνων. Ξεκίνησε δυστυχώς από τις μέρες που μπήκαν οι βάσεις της δεύτερης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και από εκεί και πέρα στηρίχθηκε.

Κοίταξα τα παλιότερα δημοσιεύματά σας και πραγματικά χρειάζεται συγχαρητήρια η δουλειά που κάνετε στην εφημερίδα, γιατί διαχρονικά μπορεί να βρει κανείς ότι στέκεστε απέναντι στα θέματα με έναν τρόπο που δεν στέκονται πολλά μέσα — και δεν εννοώ μόνο στα Χανιά, εννοώ συνολικά στην Ελλάδα.

Εφόσον λοιπόν έχετε γράψει για αυτό, ξέρετε ποια είναι η βάση αυτού του νόμου. Είναι η βάση της Σούδας, την οποία ορίζει ως σταυροδρόμι συνάντησης τριών ηπείρων: Ευρώπης, Αφρικής και Ασίας.

Βάζει επίσημα τη «βούλα» αυτού που ξέραμε, αλλά είναι άλλο πράγμα να το βλέπεις διατυπωμένο σε έναν νόμο των Ηνωμένων Πολιτειών: ότι είναι ο μοναδικός λιμένας βαθέων υδάτων στο σύνολο της Μεσογείου που μπορεί να ελλιμενίσει τα μεγαλύτερα αμερικανικά αεροπλανοφόρα.

Αυτό συμβαίνει επειδή είναι ο μοναδικός τόσο βαθύς λιμένας και, δεύτερον, επειδή αξιοποίησαν αυτό το πλεονέκτημα για να φτιάξουν, στη διάρκεια του πολέμου ενάντια στο Αφγανιστάν, την περίφημη προβλήτα Κ-14, η οποία έχει τεράστιο βάθος και μήκος.

Σε αυτήν ήρθε και έδεσε το USS Gerald R. Ford, το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο στον κόσμο, που δεν μπορεί να δέσει πουθενά αλλού.

Δείτε λοιπόν ότι το Gerald R. Ford απέπλευσε στις 26 του μήνα από τη Σούδα και στις 28 του μήνα ήταν στη Χάιφα, παίρνοντας μέρος στα πρώτα κύματα βομβαρδισμών, όταν έγινε αιφνιδιαστικά —εν μέσω διαπραγματεύσεων— η επίθεση ενάντια στο Ιράν.

Πρέπει να ξεκινήσουμε από το γεγονός ότι αυτό το αεροπλανοφόρο δεν θα μπορούσε να είχε δέσει πουθενά αλλού παρά μόνο στη Σούδα· διαφορετικά, θα ήταν εκτεθειμένο στην ανοιχτή θάλασσα.

Δείτε πώς αλλιώς εξυπηρετεί η Σούδα σε αυτόν τον πόλεμο: μέσω αυτής πηγαινοέρχονται τα γιγάντια μεταγωγικά C-17A Globemaster III, μεταφέροντας προσωπικό, εξοπλισμό και προμήθειες για τις προωθημένες αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή.

Όλες αυτές οι βάσεις που χτυπήθηκαν πρόσφατα εφοδιάζονται από τη Σούδα, από το ανθρώπινο δυναμικό μέχρι ό,τι καταναλώνουν.

Από εδώ ξεκίνησαν αυτά τα βαρέα μεταγωγικά C-17, που μεταφέρουν φορτίο 70 τόνων και μπορούν να πάρουν από στρατεύματα μέχρι ολόκληρα πυραυλική συστήματα και οχήματα.

Η Σούδα, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια βάση· είναι πραγματικά ένα «σύμπλεγμα θανάτου».

Ο Νόμος του 2025 και η Τριμερής Συνεργασία

Λάβετε υπόψη σας ότι και ο περσινός νόμος (του 2025) βαθαίνει αυτή την τριμερή συνεργασία με τους Αμερικανούς σε θέματα εκπαίδευσης, ασφάλειας και καταπολέμησης της τρομοκρατίας.

Εδώ «χωράνε» τα πάντα. Αν αναρωτιέστε γιατί η κυβέρνηση κράτησε τέτοια στάση, για παράδειγμα στη «Φλωτίλα», η απάντηση βρίσκεται εκεί.

Με βάση  των αυτά τα δεδομένα, έχει ήδη συσταθεί μια μόνιμη επιτροπή στην οποία μετέχουν εκπρόσωποι του State Department, του Υπουργείου Πολέμου και του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας ΗΠΑ, όπως αναφέρεται στο νομοσχέδιο.

Έχουν κληθεί οι αντίστοιχες χώρες —Ισραήλ, Κύπρος και Ελλάδα— να ορίσουν εκπροσώπους, οι οποίοι θα συναντιούνται δύο φορές τον χρόνο για να ανταλλάσσουν πληροφορίες και σχέδια κοινής δράσης.