Σοβαρές ανατροπές στο ιδιοκτησιακό καθεστώς της Δυτικής Κρήτης φέρνει η έναρξη της ανάρτησης των κτηματολογικών στοιχείων στον νομό Χανίων, προκαλώντας έντονη ανησυχία στην τοπική κοινωνία και τον τεχνικό κόσμο.

Λόγω της μη θέσπισης της αναμενόμενης νομοθετικής τροπολογίας, την οποία είχαν ζητήσει επανειλημμένα το Τμήμα Δυτικής Κρήτης του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ τδΚ) και ο Δικηγορικός Σύλλογος Χανίων, το Ελληνικό Δημόσιο εμφανίζεται πλέον ως de facto ιδιοκτήτης σε όλες τις εκτάσεις που φέρουν δασικό χαρακτηρισμό.

Το μέτρο αυτό επηρεάζει άμεσα τα δύο τρίτα (2/3) της συνολικής έκτασης του νομού, εγκλωβίζοντας χιλιάδες πολίτες, οι οποίοι διαπιστώνουν ότι οι πατρογονικές τους περιουσίες περιέρχονται στο κράτος, εντός μιας στενής προθεσμίας δύο μηνών.

Σε δηλώσεις προς την εφημερίδα, ο πρόεδρος του ΤΕΕ τμήματος Δυτικής Κρήτης, Βασίλης Κοντεζάκης, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τα εκτεταμένα σφάλματα της ανάρτησης, το μη ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και τις οικονομικές επιβαρύνσεις που καλούνται να επωμιστούν οι ιδιοκτήτες.

Το δασικό ζήτημα και το παρασκήνιο της «άκαρπης» σύσκεψης

Πριν λίγους μήνες στα Χανιά είχε πραγματοποιηθεί ευρεία σύσκεψη με τη συμμετοχή όλων των αρμόδιων φορέων της περιοχής και των βουλευτών. Στόχος της συνάντησης εκείνης ήταν η εξεύρεση μιας πολιτικής φόρμουλας που θα απέτρεπε τη δικαστική ταλαιπωρία των Χανιωτών. Παρά το γεγονός ότι υπήρξε πλήρης σύγκλιση απόψεων για την ανάγκη οριοθέτησης του προβλήματος, οι υποσχέσεις για νομοθετική παρέμβαση παρέμειναν μετέωρες.

Περιγράφοντας το αποτέλεσμα εκείνης της συνάντησης, ο κ. Κοντεζάκης αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Υπάρχει μια κατάσταση όπου, ενώ αντιληφθήκαμε το πρόβλημα και το τι πρόκειται να γίνει, και συμφώνησαν όλοι να κάνουν ενέργειες για να “μαζευτεί” λίγο αυτό το θέμα με το τι ορίζεται ως δασικό και τι θα περάσει υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου κ.λπ. —συμφωνήσαμε και καταλάβανε ότι είχαμε δίκιο, ακόμα και αυτοί που είχαν επιφυλάξεις στην αρχή— τελικά δεν κάνανε τίποτα. Τίποτα! Δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα. Δηλαδή, δεν κάνανε τίποτα».

Το γεγονός ότι δεν έγιναν αυτά που είχαν συμφωνηθεί έχει οδηγήσει στο δήμερα όπου χιλιάδες ιδιώτες είναι εκτεθειμένοι, καθώς το Δημόσιο προκρίνεται αυτόματα ως κύριος των δασικών εκτάσεων, ακόμη και για τις περιπτώσεις εκείνες όπου εκκρεμούν επίσημες αντιρρήσεις πολιτών στους δασικούς χάρτες.

Ένα «εκτός πραγματικότητας» χρονοδιάγραμμα και οι τεχνικές αστοχίες

Το δεύτερο μεγάλο σημείο τριβής εστιάζεται στο εξαιρετικά πιεστικό χρονικό πλαίσιο των εξήντα ημερών που δόθηκε στους πολίτες για τον έλεγχο των στοιχείων και την υποβολή ενστάσεων.

Με δεδομένο ότι η ανάρτηση αφορά έναν τεράστιο όγκο ιδιοκτησιών, ο τεχνικός κόσμος θεωρεί τη συγκεκριμένη διορία ως παντελώς μη ρεαλιστική.

Ο πρόεδρος του ΤΕΕ τδΚ υπογραμμίζει με έμφαση την αδυναμία ολοκλήρωσης των ελέγχων εντός του καλοκαιριού:

«Είναι απαράδεκτο να μιλάμε για περίπου 300.000 δικαιώματα στα Χανιά και να έχουμε την απαίτηση μέσα σε δύο μήνες να ελεγχθούν από τους μηχανικούς ή από αυτούς που τα υποβάλλουν, τέλος πάντων, και να τρέχεις να διορθώσεις ό,τι έχει πρόβλημα. Δηλαδή, αυτό το χρονοδιάγραμμα είναι εκτός πραγματικότητας. Όποιος λέει ότι αυτό μπορεί να γίνει σε δύο μήνες, είναι εκτός πραγματικότητας!»

Ήδη από τις πρώτες ημέρες φάνηκε και η τεχνική αδυναμία των ψηφιακών υποδομών αφού κατά την πρώτη ημέρα λειτουργίας της πλατφόρμας, το σύστημα παρουσίασε συνεχή λειτουργικά προβλήματα και πτώσεις των διακομιστών, στερούμενο οποιασδήποτε διασύνδεσης με το Taxisnet, παρά τις διαβεβαιώσεις των αρχών ότι η κατάσταση θα εξομαλυνθεί κατά τις νυχτερινές ώρες.

Πρόχειρη επεξεργασία και η πίεση των χρηματοδοτήσεων

Η εσπευσμένη διαδικασία της ανάρτησης συνδέεται, σύμφωνα με τα στοιχεία, με τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τα χρηματοδοτικά προγράμματα της χώρας.

Η αρχική στρατηγική επέβαλλε την ενεργοποίηση της ανάρτησης στα τέλη Μαΐου, ώστε το τελικό παραδοτέο έργο, μαζί με την εξέταση των ενστάσεων, να είναι έτοιμο μέχρι το τέλος Αυγούστου, προκειμένου να μην χαθούν τα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Ωστόσο, το Κτηματολόγιο έλαβε παράταση στις αρχές Μαΐου έως το τέλος του έτους, μεταθέτοντας το χρονοδιάγραμμα των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης προς τα πίσω.

Παρά τη μεταβολή αυτή, η στενή προθεσμία του διμήνου διατηρήθηκε, γεγονός που, κατά τον κ. Κοντεζάκη, υποδηλώνει μια βιασύνη προκειμένου να πληρωθούν άμεσα οι ανάδοχοι.

Η πίεση χρόνου οδήγησε σε σοβαρές γεωμετρικές και ιδιοκτησιακές αστοχίες στην αποτύπωση των χαρτών, εμφανίζοντας έντονα στοιχεία ανισότητας ανάμεσα σε διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες.

Σχολιάζοντας την ποιότητα των δεδομένων, ο κ. Κοντεζάκης αναφέρει:

«βλέπουμε μία πάρα πολύ πρόχειρη ανάρτηση, και αυτό είναι το σοβαρό. Βλέπουμε, δηλαδή, σε άλλα αγροτεμάχια —γιατί μιλάμε για το Κτηματολόγιο τώρα— να υπάρχουν ενστάσεις και να αναγράφεται ότι, αν είναι μικρότερο του Ελληνικού Δημοσίου, έχουν γίνει αντιρρήσεις στον χάρτη. Σε άλλα πάλι, τη στιγμή που είναι της ίδιας κατηγορίας, βλέπουμε να έχουν περάσει σε ιδιώτες. Έχουμε, λοιπόν, μία πολύ πρόχειρη απονομή ουσιαστικά πολυγώνων· μία πολύ πρόχειρη επεξεργασία».

Η κακή αυτή διαχείριση προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις, με τον πρόεδρο του επιμελητηρίου να προειδοποιεί για τις κοινωνικές προεκτάσεις των σφαλμάτων:

«Το θέμα του Κτηματολογίου δεν είναι μία απλή ιστορία, μια εργολαβία, ένας δρόμος. Εδώ, όταν μιλάμε για το Κτηματολόγιο, μιλάμε για έναν πραγματικό Αρμαγεδδώνα για τον πολίτη. Δεν είναι αστείο. Θα σκοτωθούν άνθρωποι, με τα λάθη αυτά που έχουν γίνει!»

Το «μπούμερανγκ» των πρόχειρων δηλώσεων και το οικονομικό βάρος

Η παρούσα φάση της κτηματογράφησης αναδεικνύει και τις συνέπειες των κατευθύνσεων που είχαν δοθεί στους ιδιοκτήτες κατά τα προηγούμενα έτη.

Προκειμένου να επιτευχθούν οι ποσοτικοί στόχοι των αρχικών δηλώσεων, οι επίσημες προτροπές καλούσαν τους πολίτες να υποβάλουν έστω και πρόχειρες εγγραφές και «ψευδοδηλώσεις», χωρίς την προσκόμιση εξαρτημένων τοπογραφικών διαγραμμάτων.

Αυτή η τακτική στρέφεται πλέον εναντίον των ίδιων των ιδιοκτητών, καθώς τα ψηφιακά πολύγωνα και οι γραμμές (polylines) δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα:

«Τώρα το Κτηματολόγιο, αν είναι να γίνει σωστά, θα έχει πολλαπλάσιο κόστος σε δεύτερη φάση για να διορθώσεις αυτά που πρόχειρα υπέβαλες αρχικά. Και βγαίνανε και λέγανε: “Άντε προχωρήστε, δηλώστε τα, γιατί δεν τα δηλώνετε;”. Θυμάστε τι γινόταν; Ότι “θα λήξει, δηλώστε τα έστω και πρόχειρα”. Ε, λοιπόν, κάποιοι τα δηλώσανε πρόχειρα και έχει γίνει ένας αχταρμάς. Έχει γίνει ένας αχταρμάς!»

Η ανάγκη εκ νέου διόρθωσης αυτών των στοιχείων μετακυλίει ένα τεράστιο οικονομικό βάρος στους πολίτες, οι οποίοι καλούνται να πληρώσουν υψηλά κόστη για τεχνικές και νομικές διαδικασίες, σε μια περίοδο όπου η οικονομία και τα νοικοκυριά πιέζονται έντονα .

Η ανάγκη για αναδρομική παρέμβαση και εξάμηνη παράταση

Η επίλυση του ιδιοκτησιακού αυτού αδιεξόδου εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από την επίδειξη πολιτικής βούλησης εκ μέρους της κεντρικής διοίκησης.

Σύμφωνα με τον τεχνικό κόσμο, η νομική φύση της διαδικασίας επιτρέπει τη διορθωτική παρέμβαση, καθώς η βάση δεδομένων θα παραμείνει σε φάση επεξεργασίας από τις αναδόχους εταιρείες τουλάχιστον για το επόμενο τετράμηνο.

Ο κ. Κοντεζάκης επισημαίνει ότι το Δημόσιο διατηρεί το δικαίωμα να αποσύρει αναδρομικά τις δηλώσεις ιδιοκτησίας που έχει καταθέσει για τις δασικές εκτάσεις της Κρήτης, μεταθέτοντας την ευθύνη στον αρμόδιο Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κωστή Χατζηδάκη. Όμως, έθεσε το ερώτημα: Υπάρχει η πολιτική βούληση;

«Το θέμα με τα δασικά —το να αποσύρει το Ελληνικό Δημόσιο τις δηλώσεις ιδιοκτησίας που έχει κάνει σε εκτάσεις με δασικό ενδιαφέρον στην Κρήτη, αυτό που δίκαια ζητούσαμε— μπορεί να γίνει και τώρα. Δεν λέμε ότι έληξε κάτι, γιατί η βάση δεδομένων θα είναι σε επεξεργασία τουλάχιστον για το επόμενο τετράμηνο. Λοιπόν, μπορεί να γίνει και τώρα. Έχουν όμως την πολιτική βούληση να το κάνουν; Γιατί αν την είχαν, από τις 24 Μαρτίου που κάναμε τη σύσκεψη μέχρι σήμερα —επειδή έχουν περάσει κι άλλες σχετικές τροπολογίες από το πεδίο αρμοδιότητας του Χατζηδάκη, του Υπουργού, γιατί αυτός είναι αρμόδιος για να γίνει αυτό— λοιπόν, θα το είχε κάνει, εγώ πιστεύω. Αλλά δεν έχουν την πολιτική βούληση να το κάνουν».

Παράλληλα με την αντιμετώπιση του δασικού, προβάλλεται το επιτακτικό αίτημα για τη θεσμοθέτηση μιας εξάμηνης παράτασης της προθεσμίας.

Η διόρθωση περίπου 400.000 συνολικών δηλώσεων είναι αδύνατον να επιτευχθεί σε εξήντα ημέρες, καθώς οι καθυστερήσεις στην έκδοση των απαραίτητων πιστοποιητικών από τις υπηρεσίες του Κτηματολογίου, η αναζήτηση συμβολαίων και η προσκόμιση οικοδομικών αδειών απαιτούν χρόνο που ξεπερνά κατά πολύ τα στενά όρια του υφιστάμενου προγραμματισμού.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι εκατοντάδες συμπολίτες μας βρίσκονται σε απόγνωση ενώ πολλοί άλλοι προσπαθούν να βρουν άκρη από ένα απερίγραπτο μπάχαλο για το οποίο η μόνη πραγματική λύση μοιάζει να είναι η πολιτική.