Η έξαρση των μεταναστευτικών ροών στην Κεντρική και Ανατολική Μεσόγειο επαναφέρει στο προσκήνιο τις συνθήκες που επικρατούν στα εδάφη της Βόρειας Αφρικής, με επίκεντρο τις καταγγελίες για συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λιβύη.

Η δράση του Ντέιβιντ Γιάμπιο (David Yambio), εξέχοντος υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και συνιδρυτή της οργάνωσης “Refugees in Libya”, αναδεικνύει το εύρος των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες στην περιοχή.

Οι πρόσφατες αποκαλύψεις του κ. Γιάμπιο, μέσω οπτικοακουστικού υλικού που καταγράφει δημοπρασίες ανθρώπων στο Τομπρούκ —την κύρια περιοχή εκκίνησης των σκαφών με προορισμό τις νότιες ακτές της Κρήτης— προκαλούν διεθνείς αντιδράσεις και θέτουν προ των ευθυνών τους τα ευρωπαϊκά και διεθνή θεσμικά όργανα.

Η διαδρομή του Ντέιβιντ Γιάμπιο και η δράση του στην Ευρώπη

Με καταγωγή από το Νότιο Σουδάν, ο Ντέιβιντ Γιάμπιο βίωσε τον εκτοπισμό από τα πρώτα χρόνια της ζωής του, επιβιώνοντας από πολλαπλές συγκρούσεις στην αφρικανική ήπειρο. Η πορεία του τον οδήγησε στη Λιβύη, όπου υπέστη σοβαρή εκμετάλλευση, αυθαίρετη κράτηση και βασανιστήρια, μεταξύ άλλων και στην περιβόητη φυλακή Μιτίγκα κοντά στην Τρίπολη.

Αντιδρώντας στη συστηματική βία και την παραμέληση, συνίδρυσε το 2021 την οργάνωση “Refugees in Libya”, ένα κίνημα διοικούμενο από τους ίδιους τους πρόσφυγες με σκοπό την καταγραφή των καταχρήσεων και την προάσπιση των δικαιωμάτων τους.

Η οργάνωση έλαβε διεθνή ορατότητα όταν πραγματοποίησε μια ιστορική, παρατεταμένη καθιστική διαμαρτυρία έξω από τα γραφεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) στην Τρίπολη, απαιτώντας προστασία, απομάκρυνση από τη χώρα και απόδοση ευθυνών.

Αφού κατάφερε να διαφύγει από τη Λιβύη διασχίζοντας τη Μεσόγειο με σκάφος, ο κ. Γιάμπιο έλαβε πολιτικό άσυλο στην Ιταλία το 2022. Από την Ευρώπη επέκτεινε τη δράση του σε διεθνές επίπεδο, συντονίζοντας εκστρατείες προάσπισης σε μεγάλες πόλεις όπως η Γενεύη, οι Βρυξέλλες και η Ρώμη, ερχόμενος σε επαφή με την Ευρωπαϊκή Ένωση και περιφερειακούς μηχανισμούς για την αμφισβήτηση των ευρωπαϊκών πολιτικών εξωτερίκευσης των συνόρων. Παράλληλα, συνεργάζεται με διεθνή σώματα, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, για την κατάθεση προσφυγών εναντίον οντοτήτων όπως η Frontex, καθώς και μεμονωμένων δραστών εγκλημάτων πολέμου. Είναι επίσης συνδιοργανωτής και συνσυγγραφέας του συλλογικού έργου The Book of Shame, το οποίο τεκμηριώνει το ανθρώπινο κόστος των διεθνών αποτυχιών προστασίας στη Βόρεια Αφρική.

Η δραστηριότητά του τον κατέστησε στόχο ψηφιακών επιθέσεων. Στα τέλη του 2024 και τις αρχές του 2025, αποκαλύφθηκε ότι το κινητό του τηλέφωνο είχε στοχοποιηθεί από εξελιγμένο, στρατιωτικού τύπου λογισμικό κατασκοπείας. Η ψηφιακή ανάλυση από εξειδικευμένους οργανισμούς, όπως το Citizen Lab, επιβεβαίωσε ότι οι απόπειρες χακαρίσματος σημειώθηκαν την περίοδο που ο κ. Γιάμπιο μοιραζόταν εμπιστευτικές καταθέσεις και λεπτομέρειες για θύματα βασανιστηρίων στη Λιβύη με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, γεγονός που τον ώθησε να ενημερώσει δημόσια το ΔΠΔ ζητώντας ενισχυμένα μέτρα ψηφιακής ασφάλειας.

Οι δημοπρασίες ανθρώπων στο Τομπρούκ και η εμπλοκή των πολιτοφυλακών

Η κατάσταση στο πεδίο παραμένει κρίσιμη, όπως καταδεικνύει οπτικοακουστικό υλικό που δημοσιοποίησε ο κ. Γιάμπιο την 1η Ιουνίου. Στο συγκεκριμένο υλικό καταγράφεται η πραγματοποίηση αγοραπωλησίας ανθρώπων στην περιοχή του Τομπρούκ, η οποία αποτελεί το γεωγραφικό σημείο από όπου εκκινούν οι μεταναστευτικές ροές με προορισμό την Κρήτη. Σύμφωνα με την έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) που εκδόθηκε τον Φεβρουάριο, οι δημοπρασίες Μαύρων ανθρώπων στη Λιβύη συνεχίζονται, με το διεθνές όργανο να περιγράφει την κατάσταση ως «συνηθισμένη πρακτική» (business as usual).

Οι αναφορές από το Τομπρούκ, οι οποίες συνοδεύονται από αξιόπιστα βίντεο-τεκμήρια, καταδεικνύουν ότι πραγματοποιήθηκε κοινή επιχείρηση με στόχο τοποθεσίες και συγκεντρώσεις Μαύρων ανθρώπων —κυρίως μεταναστών και προσφύγων— σε οικιστικές γειτονιές και βιομηχανικές περιοχές. Στην επιχείρηση αυτή συμμετείχε μια σειρά πολιτοφυλακών που δρουν υπό τη λεγόμενη Γενική Υπηρεσία Πληροφοριών, την Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας, τη Διεύθυνση Ασφαλείας του Τομπρούκ και άλλες ένοπλες ομάδες.

Ως αποτέλεσμα των συντονισμένων αυτών ενεργειών, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν μαζικά, προκειμένου να ξεκινήσει η διαδικασία της δημοπράτησης. Κατά τη διαδικασία αυτή, ο πλειοδότης αποκτά τον έλεγχο των ανθρώπων με σκοπό την υποδούλωση, τον βιασμό, τον εκβιασμό και την καταναγκαστική εργασία, καθώς και την απόσπαση οικονομικού κέρδους και πολιτικού κεφαλαίου, συνθέτοντας μια σκληρή πραγματικότητα για τους Αφρικανούς Μαύρους πολίτες στη Λιβύη.

Η στάση της διεθνούς κοινότητας και τα ερωτήματα για την αλλαγή πλεύσης

Το δίκτυο του δουλεμπορίου και οι συνακόλουθες παραβιάσεις εξελίσσονται υπό το βλέμμα της διεθνούς κοινότητας, των αφρικανικών κυβερνήσεων, της Αφρικανικής Ένωσης και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Οι επικριτές των υφιστάμενων πολιτικών επισημαίνουν ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί συνεχίζουν να επενδύουν στο ίδιο το σύστημα που καθιστά δυνατές αυτές τις παραβιάσεις, μέσω της χρηματοδότησης και της υποστήριξης των δομών ελέγχου των συνόρων στη Βόρεια Αφρική.

Ο Ντέιβιντ Γιάμπιο, αποτυπώνοντας την ένταση της κατάστασης και την ανάγκη για άμεση παρέμβαση, έθεσε μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα προς τη διεθνή κοινότητα:

«Πόσο ακόμα θα συνεχίσει αυτό να κανονικοποιείται; Πόσο ακόμα οι ζωές των Μαύρων θα παραμένουν εμπόρευμα στη Λιβύη; Πόσο ακόμα οι υπεύθυνοι θα συνεχίσουν να απολαμβάνουν ατιμωρησία, ενώ τα θύματα καταδιώκονται, συλλαμβάνονται, πωλούνται και κακοποιούνται;»

Ντέιβιντ Γιάμπιο: Το δουλεμπόριο υποστηρίζεται από την Ευρώπη

 

View this post on Instagram

 

A post shared by David Yambio (@yambio.david)