Η διαχείριση των φυσικών μνημείων και η εξισορρόπηση ανάμεσα στην ασφάλεια των επισκεπτών και την οικονομική επιβίωση των τοπικών κοινωνιών βρέθηκαν στο επίκεντρο ευρείας σύσκεψης που πραγματοποιήθηκε στην Αντιπεριφέρεια Χανίων.

Αντικείμενο της συνάντησης αποτέλεσαν τα προβλήματα που έχουν ανακύψει το τελευταίο διάστημα από τις επανειλημμένες αποφάσεις του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) για την προληπτική αναστολή της λειτουργίας του Φαραγγιού της Σαμαριάς.

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην ανάγκη αναθεώρησης των κριτηρίων και των μετεωρολογικών προγνώσεων στις οποίες βασίζονται οι σχετικές απαγορεύσεις, καθώς σε πολλές περιπτώσεις τα φαινόμενα δεν επαληθεύονται στην πράξη, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στο τουριστικό προϊόν της Δυτικής Κρήτης και οικονομική ασφυξία στην Αγία Ρουμέλη και τα Σφακιά.

Το ιστορικό μοντέλο διαχείρισης και η ευρωπαϊκή κατεύθυνση

Στο πλαίσιο της σύσκεψης, ο βουλευτής Χανίων του ΣΥΡΙΖΑ, Παύλος Πολάκης, προχώρησε σε μια αναλυτική αναδρομή του τρόπου λειτουργίας του εθνικού δρυμού, αντιπαραβάλλοντας τα τρέχοντα προβλήματα με τη διαχείριση της περιόδου της δημοσιονομικής κρίσης.

Ο κ. Πολάκης υπογράμμισε ότι η τοπική αυτοδιοίκηση, σε συνεργασία με τους κατοίκους, είχε αποδείξει πως μπορεί να κρατήσει όρθιες τις υποδομές ακόμη και υπό τις πλέον αντίξοες οικονομικές συνθήκες.

Στην τοποθέτησή του, ο βουλευτής Χανίων ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Ακόμη και κατά τις πολύ δύσκολες χρονιές της μεγάλης χρεοκοπίας —το ’10, το ’11, το ’12, το ’13— λειτουργούσαμε το Φαράγγι ως Δήμος, μαζί με το Δασαρχείο. Μάλιστα, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα είχαμε όλη την ευθύνη, επειδή το Δασαρχείο δεν είχε προλάβει να κάνει τους διαγωνισμούς. Εμείς τα καλύπταμε όλα με τη βοήθεια των κατοίκων της Αγίας Ρουμέλης, οι οποίοι βγήκαν μπροστά, γιατί από εκεί έβγαινε και το ψωμί τους. Στην Ελλάδα έχουμε επιλέξει να ακολουθήσουμε τον ευρωπαϊκό δρόμο διαχείρισης των φαραγγιών και όχι τον αμερικανικό. Ο αμερικανικός τρόπος θεωρεί τα φαράγγια και τους εθνικούς δρυμούς “μνημεία της φύσης” και περιορίζει αυστηρά την επισκεψιμότητα, προτάσσοντας αποκλειστικά τη βιοποικιλότητα και τη διατήρηση ανέγγιχτων τοπίων. Στην Ελλάδα δεν ακολουθούμε αυτό το μοντέλο. Εμείς προωθούμε την επισκεψιμότητα και στηρίζουμε δραστηριότητες όπως το canyoning, την πεζοπορία και την ορειβασία, τηρώντας βέβαια κάποιους κανόνες σε σχέση με τις περιόδους αναπαραγωγής των πτηνών και των ζωικών πληθυσμών.»

Παράλληλα, ο κ. Πολάκης υπενθύμισε τις προσπάθειες που είχαν γίνει κατά το παρελθόν, παρουσία και του Γιάννη Σερβού, για τη διάνοιξη και τον καθαρισμό και άλλων φαραγγιών της ευρύτερης περιοχής των Σφακίων, όπως της Ίμπρου, της Αράδαινας, του Μανικά, του Ασφένδου και του Καλλικράτη. Τα φαράγγια αυτά, αν και μικρότερα από εκείνο της Σαμαριάς, παραμένουν προσβάσιμα μέχρι σήμερα, συνεισφέροντας σταθερά στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας.

Η μείωση της επισκεψιμότητας και η κριτική στα πρωτόκολλα ασφαλείας

Παρά το γεγονός ότι ο κ. Πολάκης διευκρίνισε πως δεν αντιτίθεται στη διαχείριση του δρυμού από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, καθώς ο οργανισμός διαθέτει τα μέσα για την ταχύτερη υλοποίηση των απαραίτητων διαδικασιών, επεσήμανε ότι από την ανάληψη των καθηκόντων του παρατηρείται μια σαφής υποχώρηση των δεικτών επισκεψιμότητας, η οποία αγγίζει τις 50.000 άτομα. Ε

ξετάζοντας το ιστορικό των ατυχημάτων, ο βουλευτής σημείωσε ότι τα σοβαρά περιστατικά εντός του φαραγγιού είναι εξαιρετικά σπάνια και οφείλονται σε απρόβλεπτους παράγοντες, γεγονός που καθιστά τις συχνές προληπτικές απαγορεύσεις υπερβολικές.

«Παρακολουθώ την πορεία του φαραγγιού εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Εκτός από τα πρόσφατα ατυχήματα, θυμάται κανείς πότε ήταν το προηγούμενο θανατηφόρο; Πάρα πολλά χρόνια πίσω, σίγουρα πριν από το 2000. Αυτό σημαίνει το εξής: το ένα ατύχημα έγινε λόγω σεισμού, που ήταν αδύνατο να προβλεφθεί, και το άλλο έγινε μετά από ένα ξαφνικό μπουρίνι, που επίσης δεν προβλεπόταν. Και τώρα πάμε και κλείνουμε το φαράγγι με το παραμικρό, επειδή απλώς… φυσάει αέρας;»

Το μετεωρολογικό παράδοξο και η πιθανή σύγχυση κόμβων με Μποφόρ

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η κριτική του κ. Πολάκη σχετικά με το σκεπτικό της απαγόρευσης εισόδου λόγω ισχυρών ανέμων.

Όπως εξήγησε, οι κατολισθήσεις και οι πτώσεις λίθων δεν προκαλούνται από την ένταση του αέρα, αλλά από τις θερμοκρασιακές μεταβολές (συστολή-διαστολή) κατά τους ανοιξιάτικους και πρώτους καλοκαιρινούς μήνες, όταν τα τοιχώματα παρουσιάζουν υγρασία τις πρωινές ώρες, ή από τη δραστηριότητα των άγριων ζώων.

Παράλληλα, αμφισβήτησε την εγκυρότητα των μετεωρολογικών δεδομένων που επικαλούνται οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου, κάνοντας λόγο για επιστημονικά παράδοξες καταγραφές:

«Αναφέρεται κάπου: “συνθήκες ανέμου 5 με 6 Μποφόρ, με ριπές 12”. Αυτό δεν υφίσταται μετεωρολογικά! Όποιος το έγραψε αυτό, πάει το πράγμα στο Υπουργείο στα τυφλά. Στα δελτία της ΕΜΥ που κοιτάζω, συνήθως λέει 5-6 Μποφόρ, άντε και ριπές μέχρι ένα όριο. Κατάσταση ανέμου 5-6 Μποφόρ με ριπές 12 δεν υπάρχει —το 12 είναι τυφώνας, είναι χάρικεϊν! Είναι δυνατόν; Λες και είμαστε στο Τρίγωνο των Βερμούδων! Μάλιστα, είχα μια επικοινωνία με την κυρία Παπαδοπούλου, γιατί είχα πάρει τηλέφωνο και τον κύριο Τριάδη, και τους ρώτησα: “Μήπως βλέπουν την ταχύτητα του ανέμου σε knots (κόμβους) και την περνάνε για Μποφόρ;”. Δηλαδή, να λέει 12 knots στο όργανο και να νομίζει ο άλλος ότι είναι 12 Μποφόρ! Αν γίνεται αυτό, μιλάμε για τραγελαφικά πράγματα.»

Ο κ. Πολάκης διευκρίνισε ότι η γεωμορφία της Σαμαριάς δεν ευνοεί την ανάπτυξη καταβατικών ανέμων αντίστοιχης έντασης με εκείνους που καταγράφονται στο Φραγκοκάστελλο, καθώς η στενωπός του φαραγγιού λειτουργεί μεν ως χωνί επιτάχυνσης, αλλά στερείται των ανοιχτών πεδιάδων και του θαλάσσιου μετώπου που επιτρέπουν στον άνεμο να «γκαζώσει» και να αγγίξει τα 11 με 12 Μποφόρ.

Οικονομικός στραγγαλισμός της Αγίας Ρουμέλης και η ανάγκη νέου πλαισίου

Στο κλείσιμο της παρέμβασής του, ο βουλευτής Χανίων απηύθυνε έκκληση προς τον παριστάμενο κ. Τριάδη για την άμεση αναθεώρηση του ισχύοντος πρωτοκόλλου λειτουργίας. Υποστήριξε ότι τα υφιστάμενα όρια —όπως ο αποκλεισμός για βροχόπτωση της τάξεως των 6 χιλιοστών (mm) ή για θερμοκρασίες 36 βαθμών Κελσίου— στερούνται ρεαλιστικής βάσης, καθώς οι συνθήκες εντός του φαραγγιού μετριάζονται από τη φυσική δροσιά και τη σκίαση των δέντρων.

Αντί των οριζόντιων απαγορεύσεων, πρότεινε την αξιοποίηση της εμπειρίας των ντόπιων φυλάκων, οι οποίοι γνωρίζουν τα ελάχιστα συγκεκριμένα επικίνδυνα σημεία κατολισθήσεων και μπορούν να καθοδηγούν τους πεζοπόρους να διέρχονται από αυτά με μεγαλύτερη ταχύτητα.

Η διατήρηση του παρόντος καθεστώτος, σύμφωνα με τους εκπροσώπους της περιοχής, απειλεί με πλήρη απαξίωση το τουριστικό προϊόν των Σφακίων, καθώς οι συνεχείς ακυρώσεις αναγκάζουν τα τουριστικά γραφεία να αποσύρουν την εκδρομή από τα προγράμματά τους.

«Πρέπει επειγόντως να αλλάξει το πρωτόκολλο λειτουργίας. Πρέπει να αλλάξουμε το πλαίσιο. Δεύτερον, πρέπει να υπάρξει μία άλλη προσέγγιση. […] Δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτό, γιατί εδώ αρχίζουν να μπαίνουν μετά κι άλλα πράγματα στη σκέψη των ανθρώπων: ότι με το να κλείνει το φαράγγι κάποιες μέρες, κατευθύνεται το τουριστικό ρεύμα αλλού. Μπορεί να μην το κάνετε εσείς επίτηδες, αλλά μπαίνει μια σειρά από σκέψεις, κύριε Τριάδη. Όταν μια εκδρομή ακυρώνεται για μία ημέρα, και την επόμενη είναι κλειστά και την μεθεπόμενη το ίδιο, τα τουριστικά γραφεία σταματούν να πουλάνε την εκδρομή. Αυτό σημαίνει οικονομική ανέχεια για έναν ολόκληρο κόσμο στην Αγία Ρουμέλη και στα Σφακιά, του οποίου η επαγγελματική δραστηριότητα περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από το Φαράγγι. Σάς θυμίζω ότι κάποτε, χωρίς τέτοιους περιορισμούς, το φαράγγι είχε φτάσει να υποδέχεται 300.000 επισκέπτες ετησίως. Σήμερα η κίνηση έχει μοιραστεί, καθώς τα ξενοδοχεία πουλάνε κι άλλους προορισμούς στην Κρήτη, αλλά η Σαμαριά σίγουρα δεν είναι για να δέχεται μόνο 100.000 επισκέπτες. Πρέπει να το δούμε με πνεύμα συνεργασίας.»