Τα chatbots και άλλα εργαλεία παραγωγικής ΤΝ (genAI) καταναλώνουν τόσο πολλή ενέργεια που ανατρέπουν δεκαετίες κλιματικής προόδου, στρεφόμενα στα ορυκτά καύσιμα για να συμβαδίσουν με τη (μετοχικά καθοδηγούμενη) ζήτηση.

Σε αυτό το απόσπασμα από τη σειρά μας Reframing Impact, η Ναόμι Κλάιν αναλύει το τοξικό ερωτικό τρίγωνο ανάμεσα στις εταιρείες ΤΝ, τον Τραμπ και τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων.

Ο μύθος της εξωτερικής ανάθεσης της σκέψης

Η υπόσχεση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης είναι ότι μπορεί να σκέφτεται για εμάς, σωστά; Και αυτό είναι μια πραγματικά φασιστική ιδέα — η ιδέα της εξωτερικής ανάθεσης της σκέψης (outsourcing thinking). Η δύναμή μας έγκειται στην ικανότητά μας να σκεφτόμαστε ο ένας με τον άλλον και να παράγουμε πραγματικά νέες ιδέες. Αν αυτές οι εταιρείες πετύχουν αυτό που θέλουν —αν επικαλεστούν τον ψηφιακό τους Θεό και επιτύχουν την Ισχυρή Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial General Intelligence – AGI)— θα εξαλείψει όλες τις θέσεις εργασίας. Τι κάνουμε τότε;

Στο μεταξύ, το μόνο που κάνει στην πραγματικότητα όλη αυτή η τεχνολογία είναι να παράγει ελαττωματική σαβούρα (glitchy slop) και να αυξάνει τους λογαριασμούς ρεύματος των ανθρώπων.

Το είδαμε αυτό με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο με τον Ίλον Μασκ (Elon Musk). Οι περισσότεροι άνθρωποι τον θεωρούσαν μάλλον ως τον πιο προβεβλημένο επιχειρηματία πράσινης τεχνολογίας στον πλανήτη. Κι όμως, αυτός είναι ο τύπος που αποφάσισε ότι θα τροφοδοτούσε το Grok με 35 στροβίλους μεθανίου συνδεδεμένους μεταξύ τους, δηλητηριάζοντας μια πόλη στην πορεία. Πραγματικά δεν θα έπρεπε να συμβιβαζόμαστε με την ιδέα ότι αυτή η βιομηχανία μπορεί να είναι πράσινη. Δεν υπάρχει τρόπος να γίνει «πράσινο ξέπλυμα» (greenwash) σε αυτό. Ισχυρίζονται ότι θα λύσει την κλιματική αλλαγή, αλλά αυτό είναι απλώς ανόητο.

Είτε θα μεταβούμε σε μια οικονομία χωρίς ορυκτά καύσιμα και θα μειώσουμε τις εκπομπές μας εγκαίρως για να αποφύγουμε το όριο θέρμανσης των δύο βαθμών, είτε θα χτίσουμε έναν κόσμο καλυμμένο με κέντρα δεδομένων (data centers) μόνο και μόνο για να επικαλεστούμε έναν ψηφιακό Θεό που δεν πρόκειται να έρθει.

Ακραία διαταραχή πλούτου και AGI

Η ακραία διαταραχή του πλούτου τους συνδέεται άμεσα με αυτό, επειδή είναι αρκετά έξυπνοι για να γνωρίζουν ότι βάζουν φωτιά στον κόσμο. Είμαστε παγιδευμένοι σε έναν βρόχο αρνητικής ανάδρασης: χρειάζονται όλο και περισσότερα χρήματα για να οχυρωθούν απέναντι στο ίδιο το κολασμένο τοπίο που δημιουργούν. Πιστεύουν ότι μόλις τροφοδοτήσουν αρκετά δεδομένα, αποκτήσουν αρκετή ισχύ και εξασφαλίσουν αρκετή υπολογιστική ισχύ (compute), θα επιτύχουν τελικά αυτό το πολύ ασαφώς καθορισμένο ορόσημο που ονομάζεται AGI ή υπερφυής νοημοσύνη — το σημείο στο οποίο η πλειοψηφία της ανθρώμης οικονομικής δραστηριότητας θα μπορεί να αντικατασταθεί από την ΤΝ.

Υπάρχει μια βαθιά τραγωδία εδώ. Μόλις είχαμε αρχίσει να βλέπουμε κάποιους από τους αριθμούς να κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση γύρω από την τιμή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Μεγάλες οικονομίες όπως η Ινδία, το Πακιστάν και η Κίνα έπαιρναν πραγματικά σοβαρά τον εξηλεκτρισμό και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Αυτήν ακριβώς τη στιγμή, ακριβώς τη στιγμή που οι παραδοσιακές αγορές ορυκτών καυσίμων άρχιζαν να καταρρέουν, δόθηκε ένα σωσίβιο στον κλάδο. Το μήνυμα έγινε: απλώς χτίστε όλα αυτά τα κέντρα δεδομένων και τροφοδοτήστε τα με ορυκτά καύσιμα.

Ο Τραμπ και τα «τέρατα που τρώνε ηλεκτρική ενέργεια»

Ο Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) αποκαλεί τα κέντρα δεδομένων ΤΝ «τέρατα που τρώνε ηλεκτρική ενέργεια» (electricity-eating monsters), και το θεωρεί κοπλιμέντο. Αυτός είναι στην πραγματικότητα ο τρόπος με τον οποίο πείστηκε για την ΤΝ, επειδή παλιότερα δεν του άρεσε. Δεν μιλούσε καν για την ΤΝ κατά τους πρώτους μήνες της προεδρικής του εκστρατείας.

Αυτό που του άλλαξε γνώμη ήταν μια συνάντηση με μια ομάδα επενδυτών επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture capitalists) της Silicon Valley λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2024. Του εξήγησαν πόση ακριβώς ηλεκτρική ενέργεια —συγκεκριμένα ενέργεια από ορυκτά καύσιμα— ήθελαν να καταναλώσουν. Ο Τραμπ συμφώνησε αμέσως μαζί τους, επειδή είχε ήδη πει στις εταιρείες ορυκτών καυσίμων: «Αν μου δώσετε ένα δισεκατομμύριο δολάρια, θα κάνω όλα τα όνειρά σας πραγματικότητα».

Αν και μπορεί να ανακαλέσει κάθε είδους κλιματικούς κανονισμούς και να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού, δεν μπορεί στην πραγματικότητα να δημιουργήσει από μόνος του εντελώς νέες αγορές για αυτές τις εταιρείες πόρων. Αυτό ακριβώς έκανε η έκρηξη της ΤΝ: προσέφερε ένα ζωτικής σημασίας οικονομικό σωσίβιο στον τομέα των ορυκτών καυσίμων.

Η εσκεμμένη σύγχυση της έρευνας για την ΤΝ

Δεν βλέπω πώς αυτή η τροχιά μπορεί να γίνει βιώσιμη. Το να το λέω αυτό δεν είναι το ίδιο με το να λέω ότι δεν βλέπω πιθανές θετικές χρήσεις της ΤΝ στον τομέα του κλίματος, αλλά αυτές οι θετικές χρήσεις δεν απαιτούν αυτές τις τεράστιες υποδομές παραγωγικής ΤΝ με μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (large language models). Αυτά είναι ξεχωριστά ζητήματα που συγχέονται σκόπιμα.

Χρησιμοποιούν τις θετικές εφαρμογές που όλοι θέλουμε —όπως η ιατρική έρευνα ή η βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας— ως ασπίδα. Ωστόσο, ειρωνικά, την ίδια στιγμή που αναπτύσσεται αυτή η εταιρική τεχνολογία, βλέπουμε συστημικές επιθέσεις στη δημόσια επιστημονική έρευνα να λαμβάνουν χώρα σε ολόκληρη τη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Αυτή είναι μια ευκαιρία για εμάς να θέσουμε θεμελιώδη ερωτήματα: Σε τι χρησιμεύει η οικονομία μας; Σε τι χρησιμεύει η τεχνολογία; Σε τι χρησιμεύουν οι άνθρωποι και τι εκτιμούμε πραγματικά;

Αυτή η μανία είναι τόσο εκτός ελέγχου που οι πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο μάς λένε ανοιχτά ότι επικαλούνται ψηφιακούς θεούς ή ψηφιακούς δαίμονες. Είτε πρόκειται για τον Ίλον Μασκ είτε για τον Σαμ Άλτμαν (Sam Altman), προβλέπουν κυριολεκτικά ένα μέλλον όπου ολόκληρος ο κόσμος θα είναι καλυμμένος με κέντρα δεδομένων. Στη συνέχεια, η Google παρεμβαίνει και προτείνει ότι ίσως απλώς θα κυκλώσουμε το εξωτερικό διάστημα με κέντρα δεδομένων. Αν αυτό δεν είναι το μέλλον που θέλουμε, πρέπει ξεκάθαρα να ονειρευτούμε ένα διαφορετικό μέλλον και να λάβουμε πολύ διαφορετικές αποφάσεις.

Ο αγώνας για ένα ανεξέλεγκτο μέτωπο της ΤΝ

Μόλις ο Τραμπ μπήκε στη φούσκα της ΤΝ, ευθυγραμμίστηκε πλήρως με αυτά τα στελέχη της Silicon Valley. Όλοι είδαμε τις φωτογραφίες από την ορκωμοσία και ο κόσμος αναρωτιόταν τι συνέβαινε, υποθέτοντας ότι αυτά τα στελέχη τεχνολογίας ήταν προοδευτικοί (liberals). Στην πραγματικότητα, αποφάσισαν ότι ήθελαν μια πλήρη «Άγρια Δύση» για την ΤΝ.

Ο δρόμος για τη μεγιστοποίηση του πλούτου τους βασίζεται στην εξάλειψη ακόμη και των πιο ήπιων κανονισμών, όπως αυτοί που εισήγαγε η κυβέρνηση Μπάιντεν ή η Ευρωπαϊκή Ένωση. Θέλουν ένα άνομο σύνορο, παρόμοιο με αυτό που είχαν οι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων στις πρώτες μέρες του διαδικτύου, όταν έπεισαν τις κυβερνήσεις ότι το διαδικτυακό εμπόριο δεν μπορούσε να φορολογηθεί. Θέλουν το ίδιο ακριβώς σύνορο για την ΤΝ· θέλουν να μην υπάρχουν κανόνες.

Η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε εισαγάγει μετριοπαθείς, λογικούς κανονισμούς —όπως η απαίτηση ότι οποιοδήποτε κέντρο δεδομένων χτίζεται σε ομοσπονδιακή γη πρέπει να τροφοδοτείται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Τα στελέχη της τεχνολογίας επαναστάτησαν εναντίον αυτού και ως αποτέλεσμα υποστήρισαν τον Τραμπ.

Με την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Τραμπ κήρυξε αμέσως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την ενέργεια. Αυτό άνοιξε τη στρόφιγγα για την επαναλειτουργία παροπλισμένων εργοστασίων άνθρακα και πυρηνικής ενέργειας, παράλληλα με μαζικές νέες υποδομές άνθρακα και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Η ανομία επιτρέπει τα πράγματα που κάνει ο Ίλον Μασκ στο Μέμφις, όπου συναρμολογεί πρόχειρα μαζικούς στροβίλους μεθανίου που κινούνται με αέριο για να δημιουργήσει τον δικό του σταθμό ηλεκτροπαραγωγής χωρίς άδεια. Όλα δικαιολογούνται υπό το πρόσχημα μιας έκτακτης ανάγκης, επειδή έχουν ορίσει την «κυριαρχία των ΗΠΑ στην ΤΝ» ως τον εξαναγκασμό ολόκληρου του κόσμου να χρησιμοποιεί αμερικανική τεχνολογία.

Το σκαμνί με τα τρία πόδια: Σαβούρα που τροφοδοτεί σαβούρα

Αυτή η τάση δεν είναι μοναδική για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Βλέπουμε την κυβέρνηση Στάρμερ (Starmer) στο Ηνωμένο Βασίλειο να επιταχύνει τη χωροθέτηση και τον σχεδιασμό κέντρων δεδομένων, σφετεριζόμενη τα τοπικά συμβούλια και δηλώνοντας τη διάθεση να χτίσει αυτές τις εγκαταστάσεις σε πράσινες ζώνες (green belts), με βάση μια ασαφή αντίληψη για μια οικονομική ανάπτυξη που καθοδηγείται από την ΤΝ.

Η ΤΝ ως όργανο λιτότητας: Για κυβερνήσεις όπως του Στάρμερ, η ΤΝ χρησιμεύει ως ένα άλλο πρόσωπο της λιτότητας.

Επειδή αυτές οι εταιρείες τεχνολογίας έχουν δημιουργήσει έναν τεράστιο όγκο υποδομών κατά τη διάρκεια αυτής της φούσκας, χρειάζονται απεγνωσμένα πελάτες. Στην ευρύτερη αγορά στην πραγματικότητα δεν αρέσει το προϊόν τους· οι επιχειρήσεις δεν βλέπουν τις τεράστιες αποδόσεις που τους υποσχέθηκαν. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει πραγματική οργανική αγορά για αυτό που μόλις χτίστηκε.

Για να γεφυρωθεί αυτό το τεράστιο χάσμα, οι κυβερνήσεις —και, προς μεγάλη μου απογοήτευση, τα πανεπιστήμια— ενεργούν ως εύκολοι στόχοι. Μια δημόσια διάσωση του τεχνολογικού τομέα έχει ξεκινήσει μέσω μαζικών συμβατικών προμηθειών, όπου οι κυβερνήσεις αγοράζουν ελαττωματική τεχνολογία και την καταβροχθίζουν.

Αυτή η κατάσταση αντικατοπτρίζει την πλοκή κάθε δυστοπικής ταινίας που έχουμε δει ποτέ. Εμείς ενεργά δεν θέλουμε αυτό το μέλλον· προειδοποιούμε τους εαυτούς μας γι’ αυτό μέσω της επιστημονικής φαντασίας εδώ και πολύ καιρό, κι όμως αυτοί χρησιμοποιούν αυτές τις προειδοποιήσεις ως οδηγό χρήσης.

Τελικά, αυτή η αναδυόμενη οικονομία ορυκτών καυσίμων και τεχνολογίας συμπεριφέρεται σαν ένα σκαμνί με τρία πόδια:

• Ο τομέας των ορυκτών καυσίμων: Αναζητά απεγνωσμένα μια νέα αγορά για εκμετάλλευση.

• Οι τεχνολογικοί κολοσσοί: Χτίζουν μαζικές υποδομές που απαιτούν άπειρη ενέργεια.

• Το κράτος: Ιδιαίτερα ο μηχανισμός του αστυνομικού και στρατιωτικού κράτους, ο οποίος καταβροχθίζει επιθετικά αυτές τις τεχνολογίες επιτήρησης και αυτοματοποίησης.

Αυτές οι δυνάμεις αλληλοενισχύονται ενεργά. Το κοινό αποκλείεται εντελώς από αυτήν την εξίσωση. Ο τομέας των ορυκτών καυσίμων είχε πανικοβληθεί επειδή η ηλιακή ενέργεια είχε γίνει με επιτυχία φθηνότερη από το φυσικό αέριο και τα εργοστάσια άνθρακα παροπλίζονταν συστηματικά. Τώρα, προσπαθούν να δικαιολογήσουν την επιβίωσή τους δείχνοντας προς μελλοντικές, μη αποδεδειγμένες πηγές ενέργειας, όπως η πυρηνική σύντηξη.

Σκεφτείτε πόσες κερδοσκοπικές, θεωρητικές έννοιες συσσωρεύουμε τη μία πάνω στην άλλη: η AGI είναι εντελώς θεωρητική, και υποτίθεται ότι πρόκειται να τροφοδοτηθεί από μια θεωρητική πηγή ενέργειας. Στο μεταξύ, η φυσική πραγματικότητα που μας απομένει είναι η παραγωγή αυτοματοποιημένης σαβούρας ΤΝ από ορυκτά καύσιμα. Έχουμε σαβούρα που τροφοδοτεί σαβούρα, και το ονομάζουν μια φανταστική οικονομία.