Του Λευτέρη Χαραλαμπόπουλου

Καθώς τα χρόνια περνούν επέρχεται και μια ορισμένη πολιτική αμνησία. Δηλαδή, κόμματα και πολιτικοί χώροι αρχίζουν να ξεχνούν την ιστορία τους. Αυτή είναι πάντα μια επικίνδυνη εξέλιξη. Όχι γιατί γενικά τα κόμματα πρέπει να είναι προσκολλημένα στο παρελθόν τους χωρίς να εξελίσσονται, αλλά γιατί τα κόμματα δεν πρέπει να ξεχνάνε ποιος είναι ο σκοπός ύπαρξή τους και ποια κοινωνική συμμαχία εκπροσωπούν.

Φοβάμαι ότι κάποιοι στο ΠΑΣΟΚ έχουν ξεχάσει τι ακριβώς ήταν και είναι το ΠΑΣΟΚ, όταν σήμερα προτείνουν ενδεχόμενη συγκυβέρνηση με τη Νέα Δημοκρατία. Πιο σωστά όταν προτείνουν να γίνει το ΠΑΣΟΚ το δεκανίκι, ώστε να αποκτήσει αυτοδυναμία μια Νέα Δημοκρατία που σαφώς ο λαός θα έχει αποδοκιμάσει στις επόμενες εκλογές. Μια Νέα Δημοκρατία ο απολογισμός της οποίας περιλαμβάνει την έκρηξη της ακρίβειας, την ένδημική διαφθορά, την ένταση του αυταρχισμού και τη χειραγώγηση των θεσμών.

Γιατί το ΠΑΣΟΚ δεν κατάφερε να αλλάξει τη χώρα επειδή ήταν απλώς ένα ακόμη κόμμα διακυβέρνησης. Ήταν ένα ριζοσπαστικό κίνημα, που πατούσε πάνω σε συμπαγή κοινωνική συμμαχία ανάμεσα στη μεσαία τάξη και τα υπόλοιπα λαϊκά στρώματα, που είχε σαφές μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα και που μπορούσε να είναι ταυτόχρονα κίνημα αλλαγής και κόμμα διακυβέρνησης. Προφανώς και αντιμετώπισε τη φθορά της εξουσίας που του φόρτωσε διάφορες λανθασμένες νοοτροπίες, όμως κατάφερε για διατηρήσει μέχρι την εποχή την Μνημονίων σημαντικά στοιχεία της ταυτότητάς του.

Τα Μνημόνια ήταν μια τραυματική περίοδος για το ΠΑΣΟΚ. Χρεώθηκε την είσοδο στα Μνημόνια, παρότι ήταν σαφές ότι ο εκτραχηλισμός του χρέους δεν έγινε επί των ημερών του και πλήρωσε ακριβό τίμημα για τη διαχείρισή τους.

Όμως, το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετώπισε τότε το ΠΑΣΟΚ ήταν η αντίληψη ότι δεν έπρεπε απλώς να διαχειριστεί μνημόνια. Έπρεπε να μεταλλαχθεί σε ένα μνημονιακό κόμμα, ένα κόμμα που να στρατεύεται ενάντια σε μια κοινωνία που δικαιολογημένα κατέβαινε στους δρόμους και διεκδικούσε δικαιοσύνη. Ήταν αυτή η λογική ότι έπρεπε και το ΠΑΣΟΚ να γίνει ένα «Βάστα Σόιμπλε» κόμμα, ένα κόμμα του «ΝΑΙ σε όλα» που διέλυσε την εκλογική του βάση και εμπέδωσε την εσφαλμένη και καταστροφική νοοτροπία ότι φυσικός σύμμαχος του ΠΑΣΟΚ είναι η Νέα Δημοκρατία σε ένα μέτωπο εναντίον πρωτίστως του ΣΥΡΙΖΑ, την ώρα που ο τελευταίος καταλαμβάνανε σημαντικό μέρος του πολιτικού χώρου που ιστορικά εκπροσωπούσε το ΠΑΣΟΚ.

Το αποτέλεσμα ήταν η εκλογική συρρίκνωση του ΠΑΣΟΚ και βεβαίως το ίδιο το γεγονός ότι σήμερα έχουμε μια κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, όπου πρωταγωνιστούν πολιτικοί προερχόμενοι από το ΠΑΣΟΚ και όπου ακόμη και ο επίσημα χρισμένος «δελφίνος» του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, είναι ένα πρώην ανερχόμενο «αστέρι» του ΠΑΣΟΚ.

Γι’ αυτό και χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια από τον Νίκο Ανδρουλάκη και τη σημερινή ηγετική ομάδα του ΠΑΣΟΚ ώστε το κόμμα να ανακτήσει ένα μέρος από την ιστορική του ταυτότητα και να ξαναγίνει μια δύναμη μαχητικής αντιπολίτευσης, συχνά με υποδειγματικές παρεμβάσεις ιδίως στη Βουλή, απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη και τη Νέα Δημοκρατία.

Το γιατί κάποιοι παρ’ όλα αυτά επιμένουν να προτείνουν και να ανακυκλώνουν την ιδέα ότι το ΠΑΣΟΚ πρέπει να γίνει δεκανίκι της ΝΔ, δεν είναι δύσκολο να το κατανοήσουμε. Γύρω από τη διακυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, έχει διαμορφωθεί ένα οικοσύστημα συμφερόντων που προφανώς και δεν βλέπει με καλό μάτι το ενδεχόμενο η Νέα Δημοκρατία να χάσει τις εκλογές. Και επειδή καταλαβαίνουν ότι η αυτοδυναμία είναι άπιαστο όνειρο – ιδίως όταν συγκροτηθεί και το κόμμα του Αντώνη Σαμαρά – αναζητούν «προθύμους» για μια προοπτική συγκυβέρνησης που στην πράξη θα είναι μια συνέχεια της σημερινής κατάστασης.

Αντίστοιχα, παρότι το ΠΑΣΟΚ έχει κάνει βήματα στην ανασυγκρότησή του, εξακολουθεί να μην έχει πλήρως αντιμετωπίσει μια νοοτροπία του εσωτερικό του που δεν ενδιαφέρεται για οποιοδήποτε στρατηγικό σχέδιο για την προοδευτική παράταξη, αλλά απλώς θέλει «εδώ και τώρα» μερίδιο από την εξουσία από την οποία έχει μείνει μακριά μετά το 2015. Για αυτά τα στελέχη η συγκυβέρνηση θα σημαίνει μια επιστροφή σε αυτό που νομίζουν ότι ξέρουν να κάνουν καλύτερα. Μόνο που δεν καταλαβαίνουν ότι μια τέτοια επιλογή θα ήταν μεσοπρόθεσμα η πολιτική ταφόπλακα για το ΠΑΣΟΚ, ενώ βραχυπρόθεσμα ακόμη και η διατύπωση τέτοιων προτάσεων έχει εκλογικό κόστος για το ΠΑΣΟΚ σε μια συγκυρία που αυτό που αναζητά η κοινωνία είναι η πολιτική αλλαγή και όχι η συνέχεια της σημερινής κατάστασης, την οποία άλλωστε αποδοκιμάζουν μαζικά οι πολίτες στις δημοσκοπήσεις.

Αυτό που πρέπει να καταλάβουν στο ΠΑΣΟΚ είναι ότι πάμε σε μια εκλογική αντιπαράθεση με μεγάλα πραγματικά διλήμματα που αφορούν όχι απλώς το ποια θα είναι η επόμενη διακυβέρνηση, αλλά το ποια θα είναι η πορεία της χώρας από εδώ και πέρα. Τα διλήμματα αυτά διαπερνούν την κοινωνία με τα κοινωνικά στρώματα που ιστορικά κατεξοχήν εκπροσώπησε το ΠΑΣΟΚ να πρωτοστατούν στην απαίτηση να αλλάξουν τα πράγματα και να εφαρμοστεί μια άλλη πολιτική. Σε ένα τέτοιο τοπίο η ξεκάθαρη τοποθέτηση ότι δεν πρόκειται να γίνει συνένοχο στην παράταση της σημερινής κατάστασης είναι η ελάχιστη πολιτική αφετηρία για το ΠΑΣΟΚ. Και όσοι δεν τους αρέσει κάτι τέτοιο, ας κατέβουν την Πειραιώς και στο ύψος του Μοσχάτου θα δουν ποια πόρτα πρέπει να χτυπήσουν.