Σ’ ένα μήνα ακριβώς, στις 15 Αυγούστου στην όμορφη Τήνο μας θα εορτασθεί η Παναγιά Μαρία της Τήνου. Και κόσμος πολύς θα πάει προσκυνητής στην χάρη Της.

Όμως πόσοι από μας γνωρίζουν την ιστορία του Μοναστηριού;

Ποιος το ‘χτισε;

Μια ιστορία απ’ τις χιλιάδες ιστορίες μας!

Ιστορία μας κι αυτή, όχι μύθος, αληθινή!

Συγκινητική, ρομαντική, τρυφερή, σπαρακτική, αγωνιστική, επαναστατική, μια ιστορία απ’ τις χιλιάδες ιστορίες μας, αληθινή!

Η Μαρία Δασκαλογιάννη, η πεντάμορφη κόρη του άγρια δολοφονημένου απ’ τους Τούρκους, ήρωα, επαναστάτη, άντρα σπουδαίου Δασκαλογιάννη, απ’ την Ανώπολη Σφακίων.

Τεργέστη Ιταλίας, αρχές του 1770. Σε μια αίθουσα έχουν μαζευτεί μερικοί Έλληνες και ακούν μαγεμένοι να τους μιλάει κάποιος και να χειρονομεί ζωηρά. Τον βλέπουν οι Έλληνες με θαυμασμό, σαν να βλέπουν ένα θεόσταλτο όραμα. Είναι ο Ορλώφ. Και τους μιλά για το όνειρό τους, για τη Λευτεριά της Ελλάδας από τους Οθωμανούς.

Ο ναύαρχος Αλεξέι Γρηγόροβιτς Ορλώφ, με ελληνική ρίζα που γεννήθηκε στα 1737 και πέθανε το 1808. Ο Τσεσμένκοϊ της Αυτοκράτειρας Αικατερίνη, ο γενναίος, που βούλιαξε τα τούρκικα καράβια στις 5 Ιουλίου του 1770 στον κόλπο του Τσεσμέ.

Ο μεγάλος εραστής, ο αγαπημένος της έξυπνης, ραδιούργας, όμορφης, Μεγάλης Αικατερίνης της Ρωσίας.
Αυτός με πάθος, ξεσήκωνε στην Τεργέστη τους Έλληνες σε επανάσταση. Ανάμεσα σε αυτούς που άκουγαν με θαυμασμό τον Ορλώφ ήταν και ένας Κρητικός. Μέτριος στο ανάστημα, όμορφος στην εμφάνιση. Γλυκός στο ύφος. Μορφωμένος, σπούδαζε ιατρική στην Ιταλία. Μιλούσε τρεις γλώσσες, πλούσιος σε περιουσία. Με τα τέσσερα μεγάλα τρικάταρτα καράβια του όργωνε τις θάλασσες αφού εγκατέλειψε τις σπουδές του και δόθηκε στην επανάσταση. Είχε μεγάλη ευφράδεια και μεγάλη πειθώ και οι Κρήτες τον ακολουθούσαν στις διάφορες επαναστάσεις εναντίον των Τούρκων. Έτσι ήρθε σε επαφή με τον επίσης φλογερό Ορλώφ. Ο Ορλώφ υποσχέθηκε τον στόλο του να ενωθεί με τους Κρήτες να επαναστατήσουν κατά των Τούρκων. Οι Τούρκοι μεταχειρίζονταν τους Έλληνες σαν να ήταν ζώα. Σκοπός τους ήταν να τους ταπεινώνουν, να τους εξευτελίζουν για να μην έχουν αυτοεκτίμηση και να επαναστατούν. Οι φόροι ήταν δυσβάσταχτοι. Πλήρωναν ακόμα και κεφαλικό φόρο τον ‘’τζιζιγιέ’’ για να έχουν το κεφάλι στην θέση του.

Μόνο στα Σφακιά δεν δεχόταν αυτές τις ταπεινώσεις. Δεν πλήρωναν φόρους και δεν τολμούσε να πατήσει Τούρκος. Αλλά οι Σφακιανοί με τον Δασκαλογιάννη δεν νοιαζόταν μόνο για την επαρχία τους. Νοιαζόταν για όλη την Κρήτη, για όλη την Ελλάδα. Και πολεμούσαν συνέχεια. Έκαναν ελεύθερες συγκεντρώσεις. Είχαν αρχηγούς δικούς τους. Αυτοκυβερνώνταν.

Η λαϊκή μούσα τραγουδά για τους Σφακιανούς της περιόδου εκείνης:

‘’Αυτοί δεν είχαν αφορμή, μονάχοι των εζιούσα
στα χώματά των – ε ποτέ Τούρκοι δεν επατούσα.
Δοσίματα δεν έδιναν, μουϊδ’ αγγαρείες κάνα
τα δυο των πόδια των Τουρκώ, σ’ ένα παπούτσι βάνα.
Είχαν και τα καράβια των που των εκουβαλούσα
σαν μπέηδες και πρίνζηπες εις τα Σφακιά περνούσα’’.

Ο Δασκαλογιάννης επονομαζόταν Γιάννης Βλάχος, προερχόταν από τις οικογένειες που επαναπατρίσθηκαν στην Κρήτη από την Βλαχιά. Ήταν μορφωμένος όπως προ είπαμε, τον αποκαλούσαν ο Δάσκαλος ο Γιάννης, εξ ’ου και Δασκαλογιάννης. Και με αυτό το όνομα έμεινε στην ιστορία αθάνατος.

‘’Φουντωμένος’’ ο Δασκαλογιάννης απ’ τον Ορλώφ και την βοήθεια της Ρωσίας προς την Ελλάδα, γύρισε στα Σφακιά για να προετοιμάσει την επανάσταση. Ο Ρώσικος στόλος που θα βοηθούσε την εξέγερση ήταν 28 γαλόνια των 60 τηλεβόλων το καθένα, 22 φρεγάδες και 4 πλοία ‘’Μπόμπα’’. Οι Τούρκοι ονόμασαν αυτόν τον στόλο ‘’τρομακτική δύναμη’’.
Και έτσι ο Ρώσικος αυτός στόλος με ναύαρχο τον Ορλώφ, ελληνικής καταγωγής ξεκίνησε για να ενωθεί με τα καράβια και τους επαναστάτες του Δασκαλογιάννη.

Όταν ο στόλος έφτασε στον Πειραιά ο Δασκαλογιάννης σίγουρος πια για την βοήθεια, ξεκινά την επανάσταση. Η οπτασία του Αγαθάγγελου που προέβλεπε ότι ‘’ήρθε η ώρα να ελευθερωθούν οι Έλληνες από τους Αγαρηνούς με την βοήθεια του ξανθού γένους των Ρώσων’’, έφθασε. Πίστεψαν λοιπόν οι Κρήτες που ξεκίνησαν με ορμή την επανάσταση. Είναι η επανάσταση του 1770.

Όμως… Όμως, η Μεγάλη Αικατερίνη, η ωραία Αικατερίνη, η ερωτιάρα Αικατερίνη, η γυναίκα Αικατερίνη άλλαξε ξαφνικά εραστή. Μέχρι τότε ο Ορλώφ ήταν ο εραστής της. Ξετρελάθηκε μ’ έναν Ρώσο αξιωματικό, και ενώ ο Ορλώφ με τον στόλο βρισκόταν σε απόσταση αναπνοής να ενωθεί με τους Κρήτες η Αικατερίνη τον έπαυσε από ναύαρχο και τον διέταξε να επιστρέψει. Διόρισε ναύαρχο τον Ρώσο αξιωματικό εραστή της που ‘’άδειασε’’ τον Ορλώφ. Έτσι η επανάσταση του Δασκαλογιάννη το 1770 έμεινε μόνο ‘’του Δασκαλογιάννη’’. Βέβαια ο νέος εραστής ίσως είχε έρθει σε επαφή με τους Τούρκους. Πολέμησαν ηρωικά, δεν παραδόθηκαν, δεν λύγισαν, είχαν πολλές νίκες όμως δεν ήταν δυνατόν να πολεμούν μόνοι τους μια αυτοκρατορία. Πολέμησαν ακόμα και οι γυναίκες, ομάδα Σφακιανών που τους αποκαλούσαν οι Τούρκοι ‘’Δαίμονες’’ πρόλαβαν και έσωσαν απ’ την σφαγή πολλές γυναίκες. Οι υπόλοιπες αντιστάθηκαν μόνες τους.
Τον Δασκαλογιάννη τον συνέλαβαν με δόλο. Να παραδοθεί στο Ηράκλειο και θα φύγουν οι Τούρκοι απ’ τα Σφακιά. Ψέματα είπαν βέβαια. Δεν έφυγαν τότε, τους διώξανε σε άλλη επανάσταση. Και τον Δασκαλογιάννη που παραδόθηκε για να σώσει την επαρχία Σφακίων τον έγδαραν ζωντανό. Πολλοί τούρκοι λιποθύμησαν και έγκυες γυναίκες απέβαλλαν βλέποντας την φοβερή πράξη.

Από τις τρεις κόρες του η μόνη που έμεινε στην Κρήτη ήταν η τρίχρονη Χρυσή Δασκαλογιάννη μετέπειτα προγιαγιά των Βαρδινογιάννηδων. Εξου και το όνομα ‘’Χρυσή’’ διατηρείται στην οικογένεια μέχρι σήμερα. Έγινε και αυτή μια ξανθή καλλονή. Όπως ήταν και οι άλλες δύο αδελφές της.

Η κόρη του η 18χρονη Μαρία έμεινε φυλακισμένη μαζί με τον πατέρα της.

Μετά τον θάνατό του η πεντάμορφη Μαρία δόθηκε απ’ τους Τούρκους σαν γυναίκα στον διευθυντή των Οικονομικών υποθέσεων της Κρήτης Αμπλού Αχμέτ Πασά, ο οποίος την αγάπησε τόσο, ώστε της επέτρεψε να διατηρήσει την Χριστιανική της πίστη. Είναι απορίας άξιον πως αυτοί οι σκληροί άντρες ήταν τόσο τρυφεροί με τις γυναίκες τους. Και όταν αργότερα έγινε υπασπιστής του σουλτάνου και το ανδρόγυνο εγκαταστάθηκε στην Κων/πολη, η Μαρία έζησε ‘’σαν μεγάλη κυρία’’ μεταξύ των ανωτέρων μελών της κοινωνίας. Έφτιαξε και Χριστιανικό ναό μετατρέποντας ένα μεγάλο δωμάτιο του παλατιού της. Όμως 10 χρόνια αργότερα ο άνδρας της πέθανε. Και μετά από δύο χρόνια πέθανε και ο δωδεκάχρονος γυιός της. Η Μαρία πούλησε όλη την περιουσία του άνδρα της και επέστρεψε στην Ελλάδα. Ποτέ, στην Κρήτη, που τόσο αγάπησε και που τόσο την πόνεσε. Δεν παντρεύτηκε ποτέ άλλον άνδρα, παρά την μεγάλη περιουσία που είχε. Δεν αγάπησε αυτή, άλλον άνδρα και δεν άφησε άλλον άνδρα να την αγγίξει. Να τον αγάπησε την Τούρκο άνδρα της; Να την συγκίνησε η αφοσίωσή του; Η τρυφεράδα του; Ο πρώτος και ο μοναδικός που την αγκάλιασε, που την χάιδεψε; Ίσως! Ίσως να τον αγάπησε. Αλλά συγχρόνως τον μισούσε. Πως να ξεχάσει την σκηνή μπροστά στα μάτια της; Να γδέρνουν ζωντανό τον πατέρα της;

Πέθανε και ο μονάκριβος γυιός της. Τουρκάκι γέννησα, θα σκεφτόταν. Και όμως, το αγαπούσε! Άλλο παιδί στη μήτρα της, στο στήθος της, στην αγκαλιά της, δεν κράτησε η Μαρία Δασκαλογιάννη. Μόνο το άτυχο Τουρκάκι της. Πέρναγε τα χεράκια του στο λαιμό της. και αυτή το φιλούσε και το ‘σφιγγε δυνατά στην αγκαλιά της. Σαν να φοβόταν πως θα το ‘χανε. Και έπειτα έτρεχε και κλεινόταν στον ναό όπου έκλαιγε γοερά.
(Αφήγηση Ζερβονικόλα) Ο Ζερβονικόλας ήταν ο σωματοφύλακάς της. Έλληνας, από τα Κούντουρα Μεγαρίδας, πιστά την υπηρέτησε. Τον έστειλε στην Κρήτη με δικά της έξοδα να ενισχύσει οικονομικά την εξέγερση και να πολεμήσει και ο ίδιος μαζί με τους επαναστάτες. Όπου και σκοτώθηκε. Ήταν ανδρείος και πολέμησε αψηφώντας τη ζωή του. Την πρόσφερε στην Κρήτη. Γι’ αυτό ονομάζεται ‘’Ο ήρωας Ζερβονικόλας’’.

Η Μαρία Δασκαλογιάννη πούλησε όλη την περιουσία του άνδρα της με την οποία ενίσχυε τους επαναστάτες στην Κρήτη. Επέστρεψε στην Ελλάδα. Ποτέ, στην Κρήτη. Έγινε καλόγρια και εγκαταστάθηκε στην Τήνο, στο μοναστήρι της Παναγιάς της Τήνου το οποίο έχτισε. Το όνομά της ως μοναχή ήταν ΠΕΛΑΓΙΑ. Να της θυμίζει το πέλαγος της Κρήτης των Σφακιών, τον πατέρα της, τις αδελφές της, τη μάννα της, τα όσα έχασε μ’ αυτόν τον φρικτό τρόπο. Και ίσως, ίσως ακόμα τον Τούρκο που την αγάπησε με πάθος απροφύλακτα και το μονάκριβο παιδί της. Το Τουρκάκι της.

Άννα Κωνσταντουδάκη – Αγγελάκη