Το Πάσχα του καλοκαιριού, η Παναγιά προστάτιδα, ο σεβασμός στις εκκλησιές της Θεομήτωρος και τα ξωκκλήσια που ζωντανεύουν από κατοίκους της ενδοχώρας των Χανίων, επισκέπτες και τουρίστες. Αυτή είναι η «πανοραμική» εικόνα του Δεκαπενταύγουστου στη Δυτική Κρήτη, στον νομό Χανίων, όπου κάθε τι που εγείρει το άγχος του χρόνου καταλαγιάζει μέσα στις άγιες, όπως οι περισσότεροι χαρακτηρίζουν, αυτές ημέρες.

Τα ιστορικά μοναστήρια αποκτούν κίνηση που σηματοδοτεί αφενός την ανάγκη έκφρασης της πίστης για τον καθένα αφετέρου την κορύφωση της τουριστικής κίνησης. Την ίδια ώρα, πολιτιστικοί σύλλογοι χωριών και δήμων πραγματοποιούν τα καλοκαιρινά πανηγύρια τους, τα οποία αυτές τις ημέρες λίγο πριν και λίγο μετά τη 15η Αυγούστου χαρακτηρίζονται ως τα κορυφαία σε όγκο και γλέντι.

Από το Ακρωτήρι μέχρι την Κίσσαμο και από την πόλη των Χανίων μέχρι τα Σφακιά, ηχούν οι καμπάνες των μοναστηριών. Αγία Τριάδα Τζαγκαρόλων και Ιερά Μονή Κυρίας των Αγγέλων Γουβερνέτου στο Ακρωτήρι, Ιερά Μονή Γωνιάς της Οδηγήτριας στο Κολυμπάρι και η Μονή Χρυσοσκαλίτισας στο Ελαφονήσι στο Λιβυκό πέλαγος, η Μητρόπολη των Χανίων γνωστή ως η Τριμάρτυρη και η Παναγιά στην Ίμπρο στα Σφακιά, είναι από τις πλέον πνευματικές γωνιές που την παραμονή της εορτής της Παναγίας και ανήμερα συγκεντρώνουν πλήθος πιστών και όχι μόνο.

Από την αρχή της εβδομάδας, ο ασβέστης στα σοκάκια, τις πλατείες και τους τοίχους των σπιτιών στην ενδοχώρα του νομού κάνει τα πάντα να αποκτούν φως και όπως αναφέρουν στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων κάτοικοι χωριών, από τα Πεμόνια, το Νίππος, το Θέρισσο, ο Ντερές, η Ανώπολη, ο Κουρνάς, η Ίμπρος, η Σούγια και τα Ρούματα, «είναι ο Αύγουστος ο μήνας που το λευκό γίνεται πιο έντονο και το φως πιο ζωηρό». Στα Χανιά, οι παλιές νοικοκυρές και οι γιαγιάδες το έχουν πείσμα να μεταλαμπαδεύουν στις νεότερες κοπελιές, αυτό το διάστημα, συνταγές και μυστικά της κρητικής κουζίνας που μπορούν να συνταιριάζουν τα νηστήσιμα εδέσματα και φαγητά με τα μη νηστήσιμα. «Και λες και το κάνει η Παναγιά τα κοπέλια και οι κοπελιές, αυτές τις μέρες, να είναι υπάκουα και προσηλωμένα στα ήθη, τα έθιμα και τις γνώσεις που τους κατατίθενται», μας λέει ο Σφακιανός Νικόλαος Κουριδάκης.

Αν ρωτήσουν έναν Χανιώτη, μία Χανιώτισσα, μικρότερο ή μεγαλύτερο ηλικιακά για το ποιες είναι οι λέξεις που ακούγονται περισσότερο μέσα στον Δεκαπενταύγουστο, σχεδόν όλοι θα πουν: «Παναγιά, λύρα, λαούτο, κρεατότουρτα, πανηγύρι, παρεάκια, ξωκκλήσι, εκκλησά, χωριό, παππούς και γιαγιά». Είναι όλα όσα ορίζουν την κρητική φιλοξενία, το συναίσθημα, την αλήθεια του τόπου που πολλές φορές -όπως μας είπαν πολλοί- «παρεξηγείτε», μα και το διάλλειμα σε έναν σύγχρονο κόσμο με ρυθμούς ξέφρενους που ζαλίζουν ενίοτε όπως και η κρητική ρακή ή η τσικουδιά.

Πάνω από 30 είναι τα μεγάλα πανηγύρια που πραγματοποιούνται τέτοιες μέρες στα Χανιά με χιλιάδες κόσμου, σε κάθε ένα ξεχωριστά, να τσουγκρίζει τα ποτήρια και να σμίγει στον κύκλο του χορού με συρτό, πεντοζάλι, σούστα και σιγανό. Εκατοντάδες όμως είναι και τα μικρότερα γλέντια και οι εκδηλώσεις που αφορούν, κυρίως, σε τραπεζώματα γνωστών και φίλων με συγγενείς, κουμπάρους και σύντεκνους. «Είναι κάτι που μοιάζει με ευλογία που μας ξεσηκώνει και μας ενεργοποιεί, μας ξυπνάει και μας δείχνει την αλήθεια της ζωής, που δεν είναι άλλη από τη συντροφιά και τη συμπόρευση», αναφέρει ο Ιωσήφ Χιωτάκης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Οι Κρητικοί στα Χανιά και σε κάθε χωριό ξεχωριστά τιμούν την Παναγιά, την Κοίμησή της και τον ρόλο της, ο οποίος είναι παρηγορητικός, προστατευτικός, και όπως λέει και η μαντινάδα, Χρόνια Πολλά και υγιή κι η Παναγιά μαζί σας / κι απίκρατη… μόνο χαρές, γεμάτη η ζωή σας», σημειώνει ο κ. Χιωτάκης.

Επισκεπτόμενο χωριά και οικισμούς των Χανίων, το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνομίλησε με παλιούς, γέροντες και θειάδες, όπως λένε στα Χανιά τις ηλικιωμένες γυναίκες. Μάθαμε ότι η γιορτή του Δεκαπενταύγουστου, η Κοίμηση της Παναγίας, δεν αντιμετωπίζεται ως μία γιορτή λύπης. Απεναντίας, οι περισσότεροι την χαρακτηρίζουν ως γιορτή ελπιδοφόρα, με την εξήγηση ότι αναμένεται η αντάμωση του Χριστού με τη μητέρα του. «Αυτός είναι και ο λόγος που αμέσως μετά τον Μεγάλο Εσπερινό της παραμονής και τη λειτουργία ανήμερα της Παναγίας τα γλέντια και τα πανηγύρια μοιάζουν με λαϊκό ξεσηκωμό. Είναι τα τραπεζώματα παράλληλα εκείνες τις δύο μέρες, 14 και 15 του Αυγούστου, που μαλωμένοι ανθρώποι μεταξύ τους τα ξαναβρίσκουν, παρεξηγημένοι άνθρωποι μονιάζουν και το φαγητό στο τραπέζι γίνεται αντίδωρο της αγάπης και της συγχώρεσης», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο αγρότης από τον Ομαλό, Μανόλης ο οποίος μας καλεί όλους στη Γιορτή Τσικουδιάς, στη Λίμνη Κυδωνίας.

Κάθε Αύγουστο, τα Χανιά δεν «σηκώνουν ανάστημα» λόγω του τουρισμού. Είναι αυτή η ημέρα του Δεκαπενταύγουστου, που όλο το προηγούμενο και όλο το επόμενο διάστημα από την ημέρα της θρησκευτικής γιορτής, προσδίδει σε ολόκληρο τον νομό την αυθεντικότητα και την αξία της παράδοσης και της γνήσιας ταυτότητας ενός τόπου που δύσκολα αποκόπτεται από τις ρίζες του.

«Το αντάμωμα των γενεών, η επανένωση φίλων και συγγενών που φτάνουν στα Χανιά για να ανάψουν ένα κερί στην Παναγιά του χωριού τους και να πιούν ένα κρασί με τους δικούς τους, η αναζωογόνηση της ενδοχώρας, το ξύπνημα της πίστης που τελικά τόσο ανάγκη έχουμε όλοι μας κι ας μην το μαρτυράμε και η υπόσχεση, πως, και πάλι του χρόνου εδώ θα είμαστε, είναι η ανεκτίμητη αξία του τόπου αυτού και των ανθρώπων του», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου Κρήτης, Σοφία Μαλανδράκη, από τον Πλατανιά Χανίων.

Μιχαήλ Λαμπαθάκης / ΑΠΕ-ΜΠΕ