H αντιπαράθεση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δεν διεξάγεται πλέον αποκλειστικά στους αιθέρες ή στα Στενά του Ορμούζ. Την ώρα που τα πυραυλικά πλήγματα και οι επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών κυριαρχούν στην ειδησεογραφία, μια εξίσου κρίσιμη μάχη εκτυλίσσεται στο πεδίο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου κατασκευασμένοι ισχυρισμοί και ψηφιακή παραπληροφόρηση διαμορφώνουν σε πραγματικό χρόνο τις εξελίξεις, επηρεάζοντας άμεσα τις βαλτωμένες διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός.

Σχετική αποκάλυψη των New York Times, βασισμένη σε ρεπορτάζ του Ισραηλινού δημοσιογράφου Ρονέν Μπέργκμαν (Ronen Bergman) – θέμα που είχε αναδείξει ήδη από τις 10 Αυγούστου ο «Αγώνας της Κρήτης»-, αποτυπώνει με λεπτομέρεια τον τρόπο με τον οποίο ένα ψευδές ψηφιακό μήνυμα για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης διείσδυσε στην επίσημη ρητορική του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και κορυφαίων Αμερικανών αξιωματούχων.

Η γέννηση της ψευδούς είδησης και ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Το χρονικό της υπόθεσης εκκινεί το πρωί της 5ης Αυγούστου, όταν ένας ανώνυμος λογαριασμός στην πλατφόρμα X, με έδρα την Ινδία και ινδουιστικό εθνικιστικό προσανατολισμό, δημοσίευσε έναν εντυπωσιοθηρικό ισχυρισμό. Σύμφωνα με την ανάρτηση, η οποία συνοδευόταν από φωτογραφία του ταξίαρχου Αχμάντ Βαχιντί (Ahmad Vahidi), διοικητή των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), και μια εικόνα πυρηνικού μανιταριού παραγόμενη από τεχνητή νοημοσύνη, ο Ιρανός αξιωματούχος φερόταν να δηλώνει ότι η χώρα του δεν θα εγκαταλείψει ποτέ την επιδίωξη απόκτησης πυρηνικών όπλων όσο το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν τα δικά τους.

Ο ίδιος λογαριασμός είχε επιχειρήσει νωρίτερα να διακινήσει παλαιότερη κατασκευασμένη δήλωση περί πυρηνικής «αναγκαιότητας» χωρίς απήχηση, ωστόσο η νέα εκδοχή, στερούμενη οποιασδήποτε πηγής ή απόδειξης ότι ο Βαχιντί προέβη σε τέτοια τοποθέτηση ή ότι το Ιράν έχει κατασκευάσει πυρηνική βόμβα, άρχισε να εξαπλώνεται ραγδαία.

Το έδαφος είχε προετοιμαστεί συστηματικά στο Ισραήλ από το τηλεοπτικό δίκτυο Channel 14, προσκείμενο στον Μπενιαμίν Νετανιάχου, το οποίο επί μήνες παρουσίαζε τον Βαχιντί ως «τον ισχυρότερο άνδρα στο Ιράν», παρότι αποτελεί απλώς έναν από τους πολλούς παράγοντες ισχύος στην Τεχεράνη. Τη σκυτάλη πήρε ο λογαριασμός «Mossad Commentary» —μεγάλης εμβέλειας προφίλ που δεν διατηρεί καμία οργανική σχέση με τις πραγματικές μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ— μεταφράζοντας τον ισχυρισμό στα αγγλικά.

Από το Channel 14 στην επίσημη ομιλία Νετανιάχου και τις ΗΠΑ

Η αλληλουχία που ακολούθησε κατέδειξε την ταχύτητα με την οποία η ανεπιβεβαίωτη πληροφορία μετατράπηκε σε πολιτικό επιχείρημα πρώτης γραμμής:

• Μέσα σε 33 λεπτά: Το ισραηλινό Channel 14 μετέδωσε την είδηση, υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο για «την πρώτη φορά» που Ιρανός αξιωματούχος παραδέχεται ευθέως την κατασκευή πυρηνικής βόμβας.

• Τρία λεπτά αργότερα: Ο γιος του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Γιαΐρ Νετανιάχου (Yair Netanyahu), αναδημοσίευσε την ανάρτηση του Mossad Commentary και λίγο μετά την αγγλόφωνη ανάρτηση του Channel 14, ενώ ακολούθησε και ο λογαριασμός Israel War Room.

• Δύο ώρες μετά: Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ενέταξε την κατασκευασμένη δήλωση σε επίσημη ομιλία του στο Όρος Χερτζλ, προσδίδοντας στο ψευδές tweet χαρακτήρα επίσημης κρατικής θέσης.

Η διάδοση πέρασε αμέσως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Ο Μάικ Ουόλτς (Mike Waltz), πρέσβης της κυβέρνησης Τραμπ στα Ηνωμένα Έθνη, κοινοποίησε τον ισχυρισμό δηλώνοντας ότι το Ιράν «τελικά παραδέχεται αυτό που ήταν σαφές για χρόνια», προτού διαγράψει αργότερα την ανάρτησή του χωρίς καμία εξήγηση. Το θέμα αναπαρήγαγε ο συντηρητικός σχολιαστής Μαρκ Λεβίν (Mark Levin), ενώ το αμερικανικό δίκτυο Fox News το παρουσίασε ως πραγματικό γεγονός με έκτακτο τίτλο στην οθόνη.

Ο φαύλος κύκλος της παραπληροφόρησης και οι διεθνείς επιπτώσεις

Ο μηχανισμός ανακύκλωσης ολοκληρώθηκε με έναν πλήρη κύκλο αλληλοαναφορών: Το Channel 14 επανέφερε το θέμα επικαλούμενο πλέον το Fox News και τον Νετανιάχου, ο λογαριασμός Mossad Commentary ανέφερε ως αρχική πηγή το Channel 14, το Υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ διέδωσε τις δηλώσεις Νετανιάχου σε περσόφωνο ακροατήριο, ενώ το ινδικό πρακτορείο ειδήσεων ANI αναμετέδωσε την είδηση στην Ινδία αποδίδοντάς την σε «ισραηλινά μέσα ενημέρωσης».

Η συγκεκριμένη πρακτική παραπέμπει σε προηγούμενες μεθόδους διοχέτευσης κατασκευασμένων ειδήσεων στον Τύπο, όπως η υπόθεση του Jewish Chronicle και της Bild, όπου πλαστές αναφορές χρησιμοποιήθηκαν για να τορπιλίσουν τις συνομιλίες για την απελευθέρωση των ομήρων με τη Χαμάς. Στη σημερινή συγκυρία, ωστόσο, η παραγωγή ψευδών αφηγημάτων γύρω από το πυρηνικό οπλοστάσιο της Τεχεράνης επιβαρύνει άμεσα το κλίμα των διαπραγματεύσεων και εντείνει τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης γενίκευσης του πολέμου.