Σε μια ιδιαίτερα οξεία και εφ’ όλης της ύλης αποτίμηση της ηγεσίας του Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump), αλλά και της συνολικής κατάστασης του πολιτικού συστήματος των Ηνωμένων Πολιτειών, προχώρησε ο καθηγητής και οικονομολόγος Τζέφρι Σακς (Jeffrey Sachs).

Ο Αμερικανός ακαδημαϊκός υποστηρίζει ότι η άσκηση της εξουσίας από τον πρόεδρο των ΗΠΑ εγείρει βαθύτατες ανησυχίες για τη διεθνή ασφάλεια, χαρακτηρίζοντας τη σημερινή συγκυρία ως την πλέον επικίνδυνη περίοδο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας.

Παράλληλα, ο Σακς τονίζει ότι ο Τραμπ δεν αποτελεί μόνο αιτία αλλά και σύμπτωμα μιας ευρύτερης θεσμικής παρακμής, επισημαίνοντας την πλήρη κατάρρευση των συνταγματικών ελέγχων και ισορροπιών (checks and balances), την παραίτηση του Κογκρέσου από τη δικαιοδοσία κήρυξης πολέμου, την κυριαρχία του μηχανισμού εθνικής ασφάλειας στην εξωτερική πολιτική και την «εξομάλυνση» της πολιτικής αστάθειας από τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης.

Η ψυχολογική αποτίμηση, οι γεωπολιτικές αντιφάσεις και ο παγκόσμιος κίνδυνος

Αναλύοντας τη δημόσια ρητορική και τις αποφάσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο Τζέφρι Σακς υποστηρίζει ότι η αμερικανική και η ισραηλινή κυβέρνηση στερούνται ειλικρίνειας, παράγοντας συνεχή προπαγάνδα, ενώ χαρακτηρίζει τις τοποθετήσεις του Αμερικανού προέδρου ακατανόητες και αυτοαναιρούμενες.

Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά:

«Πρώτα απ’ όλα, τα πράγματα είναι αδιαφανή, καθώς είναι προφανές ότι δεν έχουμε ούτε μία λέξη ειλικρίνειας από την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ή από την κυβέρνηση του Ισραήλ. Τα πάντα είναι προπαγάνδα από το πρωί μέχρι το βράδυ. Επίσης, οποιαδήποτε δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ αναιρεί τον εαυτό της πριν από το τέλος της πρότασης. Επομένως, είναι απολύτως αδύνατο να τον κατανοήσει κανείς με τους δικούς του όρους, πόσο μάλλον με γεωπολιτικούς όρους. Έτσι, η κατάσταση είναι πολύ παράξενη, πολύ επικίνδυνη. Νομίζω ότι είναι πιθανώς η πιο επικίνδυνη στιγμή στον κόσμο από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πιθανώς συμπεριλαμβανομένης ακόμη και της κρίσης των πυραύλων της Κούβας».

Επικαλούμενος εκτιμήσεις ειδικών ψυχικής υγείας, ο καθηγητής προχωρά σε σκληρούς χαρακτηρισμούς σχετικά με την προσωπικότητα και τη νοητική κατάσταση του προέδρου:

«Νομίζω ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι κυριολεκτικά ψυχικά ασθενής σε πολύ σοβαρό βαθμό. Από την άποψη της προσωπικότητας, ο “κακοήθης ναρκισσιστής” νομίζω ότι είναι ο σωστός ορισμός. Ή, αν θέλετε μια πιο κλασική διάγνωση, μια προσωπικότητα “σκοτεινής τριάδας”, που σημαίνει ότι είναι ναρκισσιστής, μακιαβελικός —δηλαδή χειριστικός, αναξιόπιστος, δόλιος— και ψυχοπαθής, με την έννοια ότι δεν υπάρχει καμία ενσυναίσθηση για το πόσους ανθρώπους σκοτώνει ή πόση ζημιά προκαλείται. Ο ορισμός του κακοήθους ναρκισσιστή προσθέτει την παράνοια και τη μυθοπλασία σε αυτή τη λίστα».

Συνεχίζοντας, ο Σακς αναφέρει ότι διαπιστώνονται ενδείξεις μετωποκροταφικής άνοιας μέσα από την ασυναρτησία των φράσεων, τη νοητική παρέκκλιση και τη σύγχυση λέξεων, υποστηρίζοντας ότι τους τελευταίους μήνες παρατηρείται κλιμάκωση της παρορμητικότητας και απώλεια αυτοελέγχου.

Η διάβρωση του πολιτικού συστήματος και η παραίτηση του Κογκρέσου από τον έλεγχο του πολέμου

Στον πυρήνα της ανάλυσής του, ο Τζέφρι Σακς ξεκαθαρίζει ότι το θεμελιώδες πρόβλημα υπερβαίνει το συγκεκριμένο πρόσωπο, αντανακλώντας τη διάβρωση της αμερικανικής δημοκρατίας.

Στο σχετικό απόσπασμα υπογραμμίζει:

«Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα έπρεπε να είναι πρόεδρος. Αυτό είναι το πιο βασικό σημείο. Είναι πρόεδρος εξαιτίας πολύ βαθύτερων προβλημάτων στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα. Άρα είναι σύμπτωμα καθώς και αιτία. Δεν εκλέγεις ένα τέτοιο άτομο σε ένα υγιές πολιτικό σύστημα. Το αμερικανικό πολιτικό σύστημα είναι βαθιά διεφθαρμένο. Η ικανότητα ενός τέτοιου ανθρώπου να έχει τη δύναμη που διαθέτει για να διατάξει έναν πόλεμο αποτελεί μια βαθιά διαλυμένη πολιτική τάξη πραγμάτων».

Εστιάζοντας στο Σύνταγμα των ΗΠΑ, ο Σακς καταγγέλλει ότι η νομοθετική εξουσία έχει εκχωρήσει πλήρως τις αρμοδιότητές της:

«Δεν έχει καμία σχέση με το συνταγματικό μας σύστημα, όπου μόνο το Κογκρέσο έχει τη δυνατότητα να κηρύσσει πόλεμο. Είμαστε τόσο αξιοθρήνητοι αυτή τη στιγμή στην πολιτική μας, που το μόνο πράγμα που κάνει το Κογκρέσο είναι να ψηφίζει επανειλημμένα ότι δεν θέλει να έχει καμία σχέση με την εποπτεία αυτού του πολέμου. Δεν είναι μια επιλογή που έχουν βάσει του Συντάγματος. Πρόκειται για πλήρη αποποίηση ευθύνης. Πώς μπορεί η Γερουσία να λέει τώρα σε τρεις ψηφοφορίες “μη ρωτάτε εμάς, δεν είναι δική μας δουλειά, είναι απλώς δουλειά του κ. Τραμπ”; Αυτό ακριβώς έχει πει η Γερουσία των ΗΠΑ».

Η σύγκριση με τη διοίκηση Μπάιντεν και η κυριαρχία του «κράτους ασφαλείας»

Προσεγγίζοντας το ζήτημα διακομματικά, ο καθηγητής σημειώνει ότι η απουσία σχεδιασμού και ελέγχου χαρακτήριζε και την προηγούμενη διακυβέρνηση υπό τον Τζο Μπάιντεν (Joe Biden), υποστηρίζοντας ότι η ηγεσία στις ΗΠΑ έχει μετατραπεί σε ένα επικοινωνιακό θέαμα δημοσίων σχέσεων.

Όπως αναφέρει:

«Η χώρα μου είναι αξιοθρήνητη αυτή τη στιγμή στο πολιτικό της σύστημα. Είναι ένα σόου. Είναι δημόσιες σχέσεις (PR). Οτιδήποτε μπορεί να ειπωθεί. Δεν υπάρχει σχεδιασμός. Δεν υπάρχει συστηματικός έλεγχος. Δεν υπάρχουν θεσμικά αντίβαρα. Δεν υπάρχει τίποτα. Και αυτό ίσχυε με τον Μπάιντεν, αλλά είναι πολύ χειρότερο με τον Τραμπ. […] Αυτή είναι η δεύτερη συνεχόμενη φορά που έχουμε έναν πρόεδρο που πάσχει από άνοια».

Παράλληλα, ο Σακς αναλύει τη δομή λήψης αποφάσεων στην Ουάσιγκτον, επισημαίνοντας ότι η εξωτερική πολιτική έχει απομακρυνθεί από τους δημοκρατικούς θεσμούς και έχει περάσει στον έλεγχο των υπηρεσιών πληροφοριών:

«Δεν υπάρχουν έλεγχοι στην προεδρική εξουσία για την έναρξη πολέμων. Και δεν υπάρχουν εδώ και δεκαετίες. Στην πραγματικότητα, το Κογκρέσο ουσιαστικά δεν υπάρχει όταν πρόκειται για την εξωτερική πολιτική. Δεν υπάρχει επειδή ζούμε σε ένα κράτος ασφαλείας. Η εξωτερική πολιτική ασκείται από τη CIA, την Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA), το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (NSC). Δεν ασκείται από οτιδήποτε μοιάζει καθόλου με δημοκρατικούς θεσμούς. […] Βρισκόμαστε σε αδιάκοπους πολέμους. Δεν είναι μόνο ο πόλεμος στο Ιράκ από το 2003».

Η κριτική στα ΜΜΕ για την «εξομάλυνση του αφύσικου» και η αναφορά στους New York Times

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίζεται ο Τζέφρι Σακς απέναντι στη στάση των μεγάλων ειδησεογραφικών οργανισμών, υποστηρίζοντας ότι τα μέσα ενημέρωσης αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές και κατασκευασμένες δηλώσεις ως συνήθη πολιτική τακτική.

Περιγράφοντας τις μεταπτώσεις των επίσημων δηλώσεων, σημειώνει:

«Πάρτε αυτό που συνέβη τις τελευταίες τρεις ημέρες. Πρώτα, ο πρόεδρος είπε: “Θα ανατινάξω τα πάντα. Θα σας σκοτώσω όλους”. Αυτό θεωρείται φυσιολογικό. Στη συνέχεια έχετε τους σχολιαστές: “Α, θα τους σκοτώσει όλους; Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον ερώτημα”. Όχι “βρισκόμαστε στα χέρια ενός τρελού;”. Τίποτα τέτοιο. […] Στη συνέχεια, δύο ημέρες αργότερα, όταν αποφασίζει ότι δεν θα σκοτώσει τους πάντες, λέει: “Είμαστε κοντά σε μια συμφωνία”. Και φυσικά, δεν υπήρξε καμία διαπραγμάτευση. Τελεία και παύλα. Αλλά τι λέει ο Τύπος; “Θα καταφέρει ο Ντόναλντ Τραμπ να πετύχει μια συμφωνία;”. Όχι “τι παλαβός, τι ψεύτης”, τίποτα. Είναι μια πλήρης εξομάλυνση (normalization) κάτι εντελώς αφύσικου».

Στο πλαίσιο αυτό, ο Σακς αναφέρεται ονομαστικά σε ρεπορτάζ της εφημερίδας The New York Times και στον δημοσιογράφο Ντέιβιντ Σάνγκερ (David Sanger), υποστηρίζοντας ότι ο Τύπος αποφεύγει να θέσει ουσιαστικά ερωτήματα για την ύπαρξη ή μη πραγματικών διαπραγματεύσεων, μετατρέποντας την πολιτική πραγματικότητα σε «θέαμα παρατηρητών» αντί για ζήτημα που αφορά άμεσα τις ζωές των πολιτών.