Τον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος προσλαμβάνει και επεξεργάζεται την πραγματικότητα σε ένα περιβάλλον κυριαρχούμενο από την ψηφιακή εικόνα και την καταιγιστική ροή πληροφοριών επιχειρεί να διερευνήσει η έκθεση «BASIRAH» του Εμμανουήλ Παπαδάκη, η οποία φιλοξενείται στο ιστορικό Γιαλί Τζαμί στα Χανιά.

Η έκθεση, που διαρκεί από τις 7 έως τις 13 Σεπτεμβρίου 2026 σε κείμενο και επιμέλεια του Θεόφιλου Σγουρόπουλου, αξιοποιεί τον μνημειακό χώρο του ενετικού λιμένα για να διατυπώσει έναν κριτικό στοχασμό γύρω από τη διάβρωση της βιωμένης εμπειρίας.

Στο επίκεντρο του εγχειρήματος τίθεται η μετάβαση στη νέα ανθρωπόκαινο περίοδο, όπου τα όρια μεταξύ φυσικού γεγονότος και χαλκευμένης κατασκευής καθίστανται δυσδιάκριτα, προτάσσοντας την ανάγκη ενεργοποίησης μιας βαθύτερης, εσωτερικής αντίληψης απέναντι στην επιφανειακή πρόσληψη του κόσμου.

Το ιστορικό Γιαλί Τζαμί και τα στοιχεία της διοργάνωσης

Ο διάλογος των έργων του Εμμανουήλ Παπαδάκη με τον χώρο αποκτά πρόσθετο βάρος λόγω της ιστορικότητας του κτιρίου. Το Γιαλί Τζαμί (Τζαμί Κιουτσούκ Χασάν Πασά), ένα λατρευτικό τέμενος ανεγερμένο κατά το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα στο λιμάνι των Χανίων, λειτουργεί ως το φυσικό και αρχιτεκτονικό κέλυφος αυτού του στοχασμού.

Τα στοιχεία της διοργάνωσης διαμορφώνονται ως εξής:

  • Χώρος διεξαγωγής: Γιαλί Τζαμί, Ενετικό Λιμάνι Χανίων.

  • Διάρκεια: 7 έως 13 Σεπτεμβρίου 2026.

  • Ώρες επίσκεψης: Καθημερινά, 10:00–14:00 και 18:00–21:00.

  • Συντελεστές: Καλλιτέχνης: Εμμανουήλ Παπαδάκης | Κείμενο & επιμέλεια: Θεόφιλος Σγουρόπουλος.

Στο κείμενο του επιμελητή της έκθεσης Θεόφιλου Σγουρόπουλου αναφέρονται τα εξής:

Η τεχνολογική επανάσταση της σύγχρονης ψηφιακής εποχής έχει αναδιαµορφώσει το ανθρωπολογικό τοπίο, επιβάλλοντας έναν ρυθµό εννοιολογικών µεταλλάξεων, αναθε ωρήσεων και συγκρούσεων. Ʃτο περιβάλ λον του διαδικτύου, του οποίου η σύλληψη ενσάρκωνε τα όνειρα και ιδανικά του ουµα νισµού, λέξεις και ορισµοί γεννιούνται και πεθαίνουν µε ασύλληπτες ταχύτητες, πριν αφοµοιωθούν ή αναλυθούν.

Ωστόσο, προκύπτει το εξής οξύµωρο: την ίδια στιγµή που ένας πακτωλός πληροφορι ών και θεωριών επεµβαίνει στο µεταβαλλό µενο πολιτισµικό σώµα της ανθρωπότητας, προς υπεράσπιση των ιδανικών και αξιών του Διαφωτισµού, θεµελιώδη ανθρώπινα δικαιώµατα καταπατούνται, άνθρωποι εκτο πίζονται και σύνορα εξαφανίζονται και επα ναχαράσσονται, πριν στεγνώσει το µελάνι στους καινούριους χάρτες και συµφωνίες που καταρτίζονται για την προστασία τους. Εύλογα τίθεται το ερώτηµα αν, στη νέα αν θρωπόκαινο περίοδο, η ψηφιακή κοινωνία έχει αντικαταστήσει τη βιωµένη εµπειρία µε την κατασκευασµένη εικόνα και αν υπο φέρει από εσωτερική τύφλωση, αποτέλεσµα της οποίας είναι η ασυνέπεια λόγων, ιδεών και πράξεων, καθιστώντας επίκαιρη τη ρήση του Guy Debord: «Ό,τι φαινόταν άµεσα, έχει αποµακρυνθεί πλέον σε µια αναπαράσταση». Ʃε µια τέτοια οπτική δυστοπία, όπου τα όρια µεταξύ πραγµατικού και χαλκευµένου γίνο νται ολοένα πιο δυσδιάκριτα, τι θα µπορούσε να αποτελέσει µια ρεαλιστική πρόταση για το φιλτράρισµα, την επιλογή και την ερµηνεία των αισθητηριακών ερεθισµάτων της όρα σης;

Απροσδόκητα, η απάντηση ίσως να µπορούσε να βρεθεί µέσα σε ένα υπερρεαλιστικό πλαίσιο: ένα νοητικό και φυσικό οικοδόµη µα, ανεγερµένο από τα ιδανικά και την ανα- ζήτηση για την αλήθεια και την υπέρτατη αγάπη, όπως κάποτε ήταν οι διδαχές των θρησκειών, πριν εκπέσουν.

Ʃε ένα τέτοιο οικοδόµηµα, όπως το «Γιαλί Τζαµί», ένα λατρευτικό τέµενος, χτισµένο το δεύτερο µισό του 17ου αιώνα, στοχαζόµαστε στην αραβική λέξη Basīrah: την ικανότητα να βλέπεις µε εσωτερική όραση, σε αντιδιαστολή µε τη λέξη basar, που περιγράφει τη φυσική όραση. Η διαφοροποίηση αυτή δεν εξαντλείται στο ορατό, αλλά προϋποθέτει έναν βαθύτερο τρόπο αντίληψης, θυµίζοντας τον René Magritte, ο οποίος αµφισβήτησε τη βεβαιότητα της εικόνας, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη δεν αναπαράγει απλώς αυτό που βλέπει το µάτι, αλλά αποκαλύπτει εκείνο που ο νους αντιλαµβάνεται πέρα από την οπτική επιφάνεια: µια βαθύτερη εσωτερική όραση που υπερβαίνει την απατηλή επιφάνεια του κόσµου µας.

Κείµενο & επιµέλεια: Θεόφιλος Ʃγουρόπουλος

-Σκηνογραφική και χωρική επιμέλεια: Αντώνης Φυλλαδιτάκης