Τα στοιχεία της UNHCR, της ΕΛΣΤΑΤ, του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, του Υπουργείου Εσωτερικών, της Eurostat και του OECD επιτρέπουν να σχηματιστεί αρκετά καθαρή εικόνα τόσο για τις αφίξεις όσο και για τον πληθυσμό μεταναστευτικής προέλευσης που ζει στην Ελλάδα.

Χρειάζεται όμως να διαχωρίζονται έννοιες που συχνά συγχέονται: άλλο οι ετήσιες αφίξεις, άλλο οι πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο, άλλο οι αλλοδαποί υπήκοοι και άλλο οι άνθρωποι μεταναστευτικής προέλευσης που έχουν πλέον ελληνική ιθαγένεια.

Οι αφίξεις στην Ελλάδα: από τον Έβρο του 2010-2012 στην κορύφωση του 2015 και τη νέα άνοδο του 2023-2024

Στις αρχές της δεκαετίας η βασική πίεση βρισκόταν στον Έβρο.

Η UNHCR αναφέρει περίπου 55.000 παράτυπες διελεύσεις από τα ελληνοτουρκικά χερσαία σύνορα μόνο το 2011, ενώ ιστορική καταγραφή της δείχνει 30.438 χερσαίες και 3.646 θαλάσσιες αφίξεις το 2012.

Στη συνέχεια υπήρξε έντονη μετατόπιση προς τη θαλάσσια διαδρομή: το 2013 καταγράφονταν περίπου 11.447 θαλάσσιες αφίξεις έναντι λίγο περισσότερων από 1.100 μέσω ξηράς.

Από το 2014 και μετά η σημερινή συγκρίσιμη σειρά της UNHCR δίνει την ακόλουθη εικόνα:

Πηγή των επιμέρους μεγεθών είναι η UNHCR· το «σύνολο» προκύπτει από την πρόσθεση των θαλάσσιων και χερσαίων αφίξεων.

Το 2015 παραμένει, επομένως, μια εντελώς εξαιρετική χρονιά: περίπου 861.600 συνολικές αφίξεις.

Το 2016 ακολούθησε απότομη πτώση σε περίπου 177.200. Το 2019 οι αφίξεις είχαν ανέλθει ξανά στις 74.600, πριν υποχωρήσουν δραματικά την περίοδο 2020-2022.

Το 2023 και το 2024 σημειώθηκε νέα σημαντική αύξηση, μέχρι τις 62.119 συνολικές αφίξεις του 2024, ενώ το 2025 υπήρξε υποχώρηση στις 48.771, δηλαδή περίπου 21,5% χαμηλότερα από το 2024 και 94% χαμηλότερα από το 2015.

Για το 2026 δεν είναι ακόμη ορθό να διατυπωθεί ετήσιο συμπέρασμα, καθώς το έτος βρίσκεται σε εξέλιξη.

Τα πρώτα διαθέσιμα συγκρίσιμα δεδομένα έδειχναν πάντως πολύ χαμηλότερες θαλάσσιες αφίξεις: 2.156 στο πρώτο δίμηνο, 61% λιγότερες από το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Αυτό που άλλαξε είναι οι μεταναστευτικές ροές που πλέον σημείο διέλευσης είναι η Κρήτη.

Πόσοι από όσους φτάνουν μένουν στην Ελλάδα και πόσοι αναχωρούν

Για το 2015 και τις αρχές του 2016, η Ελλάδα λειτουργούσε πράγματι σε πολύ μεγάλο βαθμό ως χώρα διέλευσης. Η UNHCR κατέγραφε ειδικά τις «sea arrivals and onward movements» προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Εν τέλει το 90% των μεταναστών που ήρθαν κατέληξαν σε άλλες χώρες. Μετά όμως τη μεταβολή των συνθηκών στη βαλκανική διαδρομή, σημαντικός αριθμός ανθρώπων παρέμεινε στην Ελλάδα όχι όμως η πλειοψηφία.

Η UNHCR κατέγραφε στα μέσα του 2025 126.401 αναγνωρισμένους πρόσφυγες και 30.171 αιτούντες άσυλο, δηλαδή 156.572 πρόσωπα στις δύο κατηγορίες. Η ίδια η UNHCR διευκρινίζει όμως ρητά ότι ο αριθμός των αναγνωρισμένων προσφύγων περιλαμβάνει όσους έχουν αναγνωριστεί από την Ελλάδα, περιλαμβανομένων προσώπων υπό προσωρινή προστασία, και ότι ο αριθμός όσων βρίσκονται πράγματι σήμερα στη χώρα εκτιμάται πολύ χαμηλότερος. Άρα το 156.572 είναι στατιστικό απόθεμα καθεστώτος προστασίας, όχι φυσική απογραφή 156.572 ανθρώπων που αποδεδειγμένα βρίσκονται στο ελληνικό έδαφος την ίδια ημέρα.

Οι αναχωρήσεις επίσης δεν πρέπει να περιγράφονται όλες ως «απελάσεις». Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου κατέγραψε το 2025 συνολικά 7.207 επιστροφές ή άλλες αναχωρήσεις: 2.464 αναγκαστικές, 1.240 εθελοντικές, 2.032 μέσω ΔΟΜ, 1.212 μεταφορές βάσει Δουβλίνου και 259 μετεγκαταστάσεις αιτούντων άσυλο.

Πόσοι μετανάστες ζουν πραγματικά στην Ελλάδα; Τρεις διαφορετικοί αριθμοί για τρία διαφορετικά πράγματα

Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός αριθμός «μεταναστών», γιατί το αποτέλεσμα αλλάζει ανάλογα με το αν εξετάζουμε ιθαγένεια, χώρα γέννησης ή μεταναστευτική καταγωγή.

Η ακριβέστερη πλήρης απογραφή είναι η Απογραφή Πληθυσμού του 2021. Σε συνολικό μόνιμο πληθυσμό 10.482.487 ανθρώπων, οι 9.320.029 είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα και οι 1.162.458 στο εξωτερικό. Με βάση αποκλειστικά τον τόπο γέννησης, λοιπόν, το 11,1% του πληθυσμού ήταν γεννημένο εκτός Ελλάδας και το 88,9% εντός Ελλάδας.

Αυτό όμως δεν είναι ακριβώς το ποσοστό “μεταναστών έναντι γηγενών”. Ανάμεσα στους 1,162 εκατ. γεννημένους στο εξωτερικό υπάρχουν και Έλληνες που γεννήθηκαν σε άλλη χώρα, ενώ μεταξύ των 9,32 εκατ. γεννημένων στην Ελλάδα υπάρχουν παιδιά και εγγόνια μεταναστών. Ο τόπος γέννησης είναι αντικειμενικό και μετρήσιμο χαρακτηριστικό, όχι εθνοτική καταγωγή.

Η ιθαγένεια δίνει ακόμη μικρότερο αριθμό: στην ίδια απογραφή 765.598 άνθρωποι είχαν ιθαγένεια άλλης χώρας, δηλαδή 7,3% του πληθυσμού, ενώ 9.716.889 είχαν ελληνική ιθαγένεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι μόνο το 7,3% έχει μεταναστευτικό υπόβαθρο. Ένας Αλβανός που εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1990 και απέκτησε αργότερα ελληνική ιθαγένεια καταγράφεται πλέον ως Έλληνας υπήκοος. Το ίδιο ισχύει για παιδιά μεταναστών που γεννήθηκαν ή φοίτησαν στην Ελλάδα και ορθώς απέκτησαν ελληνική ιθαγένεια.

Η πλέον πρόσφατη διεθνώς συγκρίσιμη εκτίμηση του OECD ανεβάζει τον γεννημένο στο εξωτερικό πληθυσμό της Ελλάδας το 2024 σε περίπου 1,1 εκατομμύριο ανθρώπους ή 11,3% του συνολικού πληθυσμού. Δηλαδή, με αυτόν τον διεθνώς καθιερωμένο ορισμό, περίπου ένας στους δέκα κατοίκους της Ελλάδας είναι γεννημένος σε άλλη χώρα.

Υπάρχει παράλληλα ένα διαφορετικό, πρόσφατο διοικητικό μέγεθος. Τον Μάρτιο του 2026 το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου κατέγραφε 936.805 πρόσωπα στο σύστημα νόμιμης μετανάστευσης: 269.830 πολίτες ΕΕ και ομογενείς, 38.917 με προσωρινή προστασία, 529.692 πολίτες τρίτων χωρών με ισχύουσες άδειες διαμονής και 98.366 αναγνωρισμένους πρόσφυγες με ενεργά έγγραφα.

Το 936.805 δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως “ο συνολικός αριθμός μεταναστών στην Ελλάδα”. Πρόκειται για διοικητικές κατηγορίες αδειών και καθεστώτων. Δεν περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ανθρώπους μεταναστευτικής προέλευσης που έχουν πλέον ελληνική ιθαγένεια ούτε αποτελεί απογραφή των απογόνων μεταναστών.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η ασφαλέστερη φράση για δημοσιογραφική χρήση είναι:

«Περίπου 1,1 εκατομμύριο κάτοικοι της Ελλάδας —περίπου 11% του πληθυσμού— είναι γεννημένοι στο εξωτερικό. Ο συνολικός πληθυσμός μεταναστευτικής καταγωγής είναι μεγαλύτερος, επειδή περιλαμβάνει και ανθρώπους που γεννήθηκαν στην Ελλάδα από γονείς μετανάστες ή έχουν αποκτήσει ελληνική ιθαγένεια, αλλά δεν υπάρχει πλήρης επίσημη απογραφή που να επιτρέπει έναν ακριβή συνολικό αριθμό για όλες τις γενιές.»

Αλβανοί, Γεωργιανοί και δεύτερη γενιά: γιατί η ελληνική ιθαγένεια κρύβει μέρος της μεταναστευτικής ιστορίας

Τα παλαιότερα μεταναστευτικά ρεύματα είναι απολύτως ορατά στις επίσημες στατιστικές. Στην Απογραφή του 2021 οι άνθρωποι που εξακολουθούσαν να έχουν αλβανική ιθαγένεια ήταν 374.926, σχεδόν το 49% όλων των κατοίκων με ξένη ιθαγένεια. Ακολουθούσαν, μεταξύ άλλων, οι πολίτες Βουλγαρίας με 35.444, Πακιστάν με 35.309, Ρουμανίας με 28.250 και Γεωργίας με 26.083.

Η σημερινή διοικητική εικόνα εξακολουθεί να αποτυπώνει τη μεγάλη παρουσία των παλαιότερων μεταναστευτικών κοινοτήτων. Μεταξύ των 529.692 πολιτών τρίτων χωρών που είχαν ισχύουσα άδεια διαμονής τον Μάρτιο του 2026, 257.523 ήταν Αλβανοί, 51.289 Κινέζοι, 29.722 Πακιστανοί, 20.586 Γεωργιανοί, 17.873 Μπανγκλαντεσιανοί, 15.581 Τούρκοι, 14.447 Ρώσοι, 14.123 Αιγύπτιοι, 13.466 Ουκρανοί και 13.220 Φιλιππινέζοι.

Και αυτοί οι αριθμοί όμως υποεκτιμούν την πραγματική πληθυσμιακή παρουσία ανθρώπων αλβανικής, γεωργιανής ή άλλης μεταναστευτικής καταγωγής, επειδή όσοι αποκτούν ελληνική ιθαγένεια παύουν να εμφανίζονται στις στατιστικές ως αλλοδαποί.

Τα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών το δείχνουν πολύ καθαρά. Μόνο το 2024 αποκτήθηκε η ελληνική ιθαγένεια σε 14.896 περιπτώσεις. Από αυτές, 8.113 αφορούσαν την κατηγορία γέννησης ή φοίτησης στην Ελλάδα, ενώ άλλες 1.092 αφορούσαν ανήλικα ή άγαμα τέκνα προσώπων που απέκτησαν την ελληνική ιθαγένεια. Από το σύνολο των κτήσεων εκείνης της χρονιάς, 10.903 —73,18%— αφορούσαν πρόσωπα με προηγούμενη αλβανική ιθαγένεια.

Επομένως, η χρήση μόνο της σημερινής ιθαγένειας οδηγεί αναπόφευκτα σε υποεκτίμηση της δεύτερης γενιάς και των πολιτογραφημένων μεταναστών.

Υπάρχει μία επίσημη ευρωπαϊκή έρευνα που πλησιάζει περισσότερο σε αυτό που ζητάμε.

Η Eurostat, για το 2023 και μόνο για τον πληθυσμό ηλικίας 15-74 ετών που ζει σε ιδιωτικά νοικοκυριά, εκτίμησε ότι στην Ελλάδα το 89,6% ήταν γεννημένο στην Ελλάδα με δύο γονείς επίσης γεννημένους στην Ελλάδα, το 1,7% ήταν γεννημένο στην Ελλάδα με έναν γονέα γεννημένο στο εξωτερικό, το 1,4% γεννημένο στην Ελλάδα με δύο γονείς γεννημένους στο εξωτερικό και το 7,3% γεννημένο το ίδιο στο εξωτερικό. Με αυτόν τον συγκεκριμένο ορισμό και μόνο σε αυτή την ηλικιακή/δειγματοληπτική βάση, το 10,4% είχε άμεσο μεταναστευτικό υπόβαθρο είτε προσωπικά είτε μέσω τουλάχιστον ενός γονέα.

Αυτό είναι σημαντικό στοιχείο, αλλά δεν μπορεί να μετατραπεί σε ακριβή αριθμό για ολόκληρο τον ελληνικό πληθυσμό: δεν περιλαμβάνει παιδιά κάτω των 15 ετών, άτομα άνω των 74 ούτε όσους ζουν σε συλλογικά νοικοκυριά και προέρχεται από δειγματοληπτική έρευνα και όχι από καθολική απογραφή.

Τέλος αξίζει να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat από αυτό το περίπου 11% οι οποίοι έχουν ρίζες σε άλλες χώρες, περίπου 1 στους 5 έως 1 στους 4 έχει γεννηθεί σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Από τα αναλυτικά στοιχεία της Απογραφής 2021, οι δύο μεγαλύτερες ομάδες πολιτών της ΕΕ είναι με μεγάλη διαφορά:

• Βούλγαροι: 35.444
• Ρουμάνοι: 28.250

Μόνο αυτές οι δύο εθνικότητες αριθμούν 63.694 ανθρώπους, δηλαδή περίπου 54,6% όλων των κατοίκων με υπηκοότητα άλλου κράτους της ΕΕ.

Στους υπόλοιπους περίπου 53.000 περιλαμβάνονται πολίτες από Κύπρο, Γερμανία, Πολωνία, Ιταλία, Ολλανδία, Γαλλία και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη.

Για παράδειγμα, στα Ιόνια Νησιά μεταξύ των μεγαλύτερων αλλοδαπών ομάδων καταγράφονται Γερμανοί, Ιταλοί και Ολλανδοί, ενώ στην Κρήτη υπάρχουν σημαντικοί αριθμοί Γερμανών μαζί με Βούλγαρους και Ρουμάνους.