Μνημόσυνο για τον πρώην διοικητή του στρατού των Σέρβων της Βοσνίας και καταδικασμένο για εγκλήματα πολέμου Ράτκο Μλάντιτς ξεκίνησε το Σάββατο στο «Σπίτι του Σερβικού Στρατού» στο Βελιγράδι, την ώρα που η Σερβία βρίσκεται υπό ολοένα αυξανόμενη ευρωπαϊκή πίεση για όσα οι Βρυξέλλες περιγράφουν ως εξύμνησή του, κατηγορία την οποία το Βελιγράδι απορρίπτει.

Ο Ράτκο Μλάντιτς πέθανε την περασμένη εβδομάδα ενώ εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία την περίοδο 1992-1995. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στη Σερβία από τη Χάγη με κυβερνητικό αεροσκάφος την Πέμπτη.

Στρατιώτες του σερβικού στρατού μετέφεραν το φέρετρο με τη σορό του Μλάντιτς, σκεπασμένο με τη σημαία της χώρας, από το αεροπλάνο σε ένα μπορντό βαν χωρίς διακριτικά, το οποίο στη συνέχεια συνοδεύτηκε από την αστυνομία στον κεντρικό αυτοκινητόδρομο του Βελιγραδίου.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Σερβίας, Νενάντ Βούιτς – που αρχικά είχε ανακοινώσει ότι η Σερβία θα απονείμει στον Μλάντιτς «όλες τις στρατιωτικές και κρατικές τιμές» – επέβαινε στο αεροσκάφος μαζί με τον γιο του Μλάντιτς, Ντάρκο, και δύο από τους πρώην επιτελείς του στρατού του.

Η σορός μεταφέρθηκε στο στρατιωτικό νοσοκομείο του Βελιγραδίου για νεκροψία, προτού το φέρετρο εκτεθεί σε εκκλησία κοντά στο κοιμητήριο Κοσούτνιακ το πρωί της Δευτέρας, όπου αργότερα μέσα στην ημέρα θα ταφεί, όπως ανακοίνωσε η οικογένειά του την Παρασκευή.

Θα ταφεί χωρίς κρατικές ή στρατιωτικές τιμές, χωρίς την παρουσία εν ενεργεία αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο πρωθυπουργός και ο πρόεδρος της Βουλής, όπως πληροφορήθηκε το Euronews.

Δεν θα υπάρξουν κανονιοβολισμοί ή τελετουργική στρατιωτική παρουσία και δεν θα ταφεί στη Λεωφόρο των Μεγάλων ή στη Λεωφόρο των Διακεκριμένων Πολιτών, παρά τα σχετικά αιτήματα.

Οι σερβικές αρχές διευκρίνισαν νωρίτερα ότι το μνημόσυνο του Σαββάτου – στο οποίο επίσης δεν παρέστησαν αξιωματούχοι του Βελιγραδίου – δεν οργανώθηκε από το κράτος, αλλά από ένωση απόστρατων στρατηγών. Η οικογένεια του Μλάντιτς ανέφερε ότι θα ταφεί δίπλα στην κόρη του, η οποία αυτοκτόνησε τη δεκαετία του 1990, σύμφωνα με εγχώρια μέσα ενημέρωσης.

Το Βελιγράδι συνέβαλε στην κάλυψη των προσωπικών εξόδων του Μλάντιτς και των επισκέψεων της οικογένειάς του όσο βρισκόταν στο δικαστήριο της Χάγης και είχε επανειλημμένα ζητήσει την πρόωρη αποφυλάκισή του για ανθρωπιστικούς λόγους, λόγω της επιδεινούμενης υγείας του τα τελευταία χρόνια.

Αναμένεται κοσμοσυρροή στην κηδεία

Αφού η Βοσνία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της από τη Γιουγκοσλαβία στις αρχές του 1992, ακολουθώντας τα βήματα της Σλοβενίας και της Κροατίας, οι ηγέτες των Σέρβων της Βοσνίας, με την υποστήριξη της κυβέρνησης του Βελιγραδίου υπό τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, δημιούργησαν τη δική τους παράλληλη κρατική οντότητα.

Η στρατιωτική επίθεση που ακολούθησε υπό την ηγεσία του Μλάντιτς – ενός καριερίστα αξιωματικού του γιουγκοσλαβικού στρατού που συμμετείχε επίσης στις μάχες στη γειτονική Κροατία – είχε στόχο, σύμφωνα με τους επικριτές του, στην εθνοκάθαρση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους της επικράτειας της χώρας από τις άλλες δύο εθνοτικές ομάδες, τους Βόσνιους Μουσουλμάνους και τους Κροάτες.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) καταδίκασε τον Μλάντιτς για γενοκτονία επειδή οργάνωσε τις συνοπτικές εκτελέσεις περισσότερων από 8.000 Βόσνιων ανδρών και αγοριών στη Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995 – γεγονός που θεωρείται η χειρότερη σφαγή σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.

Κρίθηκε επίσης ένοχος για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά την πολιορκία του Σαράγεβο, της μακροβιότερης πολιορκίας πρωτεύουσας στη σύγχρονη πολεμική ιστορία.

Τα στρατεύματά του στους γύρω λόφους τρομοκρατούσαν τους κατοίκους της βοσνιακής πρωτεύουσας με καθημερινούς βομβαρδισμούς και πυρά ελεύθερων σκοπευτών για σχεδόν τέσσερα χρόνια, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στις αρχές του 1992.

Γνωστός ως «Χασάπης της Βοσνίας», έγινε η πιο διαβόητη μορφή του πολέμου στην πρώην γιουγκοσλαβική δημοκρατία των 3,5 εκατομμυρίων κατοίκων, ο οποίος άφησε πίσω του πάνω από 100.000 νεκρούς και περισσότερους από 2 εκατομμύρια εκτοπισμένους ή πρόσφυγες στο εξωτερικό, προτού λήξει το 1995 με ειρηνευτική συμφωνία υπό την αιγίδα των ΗΠΑ.

Ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς προέβλεψε ότι οι θαυμαστές του Μλάντιτς – που τον θεωρούν ήρωα παρά την καταδίκη του – ενδέχεται να προσέλθουν στην κηδεία σε πολύ μεγάλο αριθμό.

«Θα είναι δύσκολο να διασφαλίσουμε και να εγγυηθούμε την ασφάλεια όλων», δήλωσε ο Βούτσιτς. Πρόσθεσε ότι η αστυνομία της Σερβίας και η κρατική υπηρεσία ασφαλείας προβλέπουν ότι «δεκάδες χιλιάδες» άνθρωποι θα μπορούσαν να παραστούν. «Θα είναι μια απαιτητική αποστολή για τις υπηρεσίες μας και θα χρησιμοποιήσουμε όλα τα μέσα που διαθέτουμε για να εξασφαλίσουμε την ασφάλεια».

«Μίλησα με την οικογένεια Μλάντιτς και εύχομαι όλα να εξελιχθούν με αξιοπρέπεια», πρόσθεσε ο Βούτσιτς.

Ο Σέρβος πρόεδρος δήλωσε αργότερα ότι δεν θα παραστεί στην κηδεία του Μλάντιτς λόγω προγραμματισμένης εδώ και καιρό επίσκεψης υψηλού επιπέδου.

«Έχω επίσημη επίσκεψη τη Δευτέρα και όλη την Τρίτη από τον πρόεδρο του Ουζμπεκιστάν (Σαβκάτ Μιρζιγιογέφ), η οποία είχε προγραμματιστεί πριν από τέσσερις μήνες», είπε ο Βούτσιτς, ο οποίος περιοδεύει στη χώρα για να παρουσιάσει τα έργα υποδομής, την Παρασκευή.

«Έχω κάνει ό,τι ήταν αναγκαίο και ό,τι ήταν δυνατόν, ώστε αυτό να προχωρήσει με αξιοπρέπεια, με σοβαρό και υπεύθυνο τρόπο και το κράτος να συμπεριφερθεί όπως πρέπει; Ακριβώς αυτό έχω κάνει», πρόσθεσε.

Αντιδράσεις για τις κατηγορίες περί εξύμνησης

Μετά τον θάνατο του Μλάντιτς την περασμένη Πέμπτη, χιλιάδες Σέρβοι πραγματοποίησαν αγρυπνίες και πορείες προς τιμήν του, προκαλώντας καταδίκες από τις Βρυξέλλες και αλλού.

Η επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, ακύρωσε την Παρασκευή μια προσεχή επίσκεψη στη Σερβία, η οποία είναι εδώ και χρόνια υποψήφια για ένταξη στο μπλοκ των 27.

«Η εξύμνηση που συνοδεύει τον θάνατό του είναι ασύμβατη με τις αξίες πάνω στις οποίες στηρίζεται η ευρωπαϊκή πορεία», έγραψε η Κος στην πλατφόρμα Χ.

«Ο Ράτκο Μλάντιτς καταδικάστηκε για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου», δήλωσε η Κος. «Η επιστροφή των λειψάνων του στο Βελιγράδι θυμίζει στην Ευρώπη τις σκοτεινότερες σελίδες της πρόσφατης ιστορίας μας».

Ο Βούτσιτς απάντησε λέγοντας ότι η εξήγηση της Κος ήταν «πολύ σύντομη αλλά ανόητη, όπως συνήθως».

«Υποθέτω ότι θα πρέπει να απαγορεύσουμε στους ανθρώπους να εμφανιστούν, να απαγορεύσουμε την κηδεία, να φτιάξουμε νεκροταφεία για σκύλους», πρόσθεσε.

Νωρίτερα την Παρασκευή, η Κος είχε δηλώσει ότι οι επόμενες ημέρες «θα αποτελέσουν ένα πολύ σημαντικό τεστ» για το Βελιγράδι ενόψει της ταφής, η οποία ενδέχεται να προσελκύσει μεγάλα πλήθη.

Ο επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μάικλ Ο’Φλέαρτι, κάλεσε την Παρασκευή τις αρχές στη Σερβία και στην οντότητα των Βόσνιων Σέρβων στη Βοσνία να «αντιμετωπίσουν την εξύμνηση καταδικασμένων εγκληματιών πολέμου», κάτι που είναι παράνομο στη Βοσνία και «δεν αποτελεί προστατευόμενη μορφή λόγου στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου».

«Απεχθάνομαι τη δημόσια εξύμνηση του Ράτκο Μλάντιτς, ενός νεκρού εγκληματία πολέμου που καταδικάστηκε για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», ανέφερε ο Ο’Φλέαρτι σε δήλωσή του.