Σε μία συντονισμένη παρέμβαση προς τις ελληνικές δικαστικές αρχές και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα προχώρησαν ελληνικές και διεθνείς φεμινιστικές συλλογικότητες, ζητώντας την απαρέγκλιτη έναρξη της δίκης για τη δράση του Μεσογειακού Ινστιτούτου Γονιμότητας (MFI) στα Χανιά, η οποία έχει προσδιοριστεί για τις 14 Οκτωβρίου 2026 ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Κρήτης.

Με κοινό κείμενο θέσης που συνυπογράφουν η οργάνωση «Το Μωβ», η Διεθνής Συμμαχία για την Κατάργηση της Παρένθετης Μητρότητας (CIAMS) —εκπροσωπώντας 60 οργανώσεις από 20 χώρες—, το δίκτυο «FEMINA» και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γυναικών, οι οργανώσεις κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το ενδεχόμενο διαδοχικών αναβολών. Υπογραμμίζουν ότι τυχόν δικονομικές καθυστερήσεις σε μία υπόθεση που περιλαμβάνει 26 παραπεμφθέντες, 17 βαρύτατες κατηγορίες και παραπομπή 1.600 σελίδων, απειλούν να οδηγήσουν σε αποδυνάμωση των αποδεικτικών στοιχείων και σε de facto ατιμωρησία για ένα δίκτυο που κατηγορείται για συστηματική εκμετάλλευση δεκάδων ευάλωτων αλλοδαπών γυναικών.

Το χρονικό της υπόθεσης: Η έφοδος του 2023, οι 14 ελεγχόμενες κατοικίες και η εμπλοκή της ΕΑΙΥΑ

Η υπόθεση εκκίνησε τον Δεκέμβριο του 2022 με έρευνα του Τμήματος Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας, η οποία κορυφώθηκε στις 10 Αυγούστου 2023 με αιφνιδιαστική έφοδο στις εγκαταστάσεις του Μεσογειακού Ινστιτούτου Γονιμότητας στα Χανιά. Κατά την επιχείρηση συνελήφθησαν οκτώ μέλη του προσωπικού, μεταξύ των οποίων ο ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του κέντρου, γιατρός Ιωάννης Γιακουμάκης, ο εμβρυολόγος της μονάδας και έξι εργαζόμενοι. Ο γιατρός-ιδιοκτήτης και ο εμβρυολόγος παρέμειναν προσωρινά κρατούμενοι για διάστημα δύο ετών, προτού αφεθούν ελεύθεροι με τη συμπλήρωση του ανώτατου ορίου προφυλάκισης.

Το κατηγορητήριο περιλαμβάνει αδικήματα όπως εμπορία ανθρώπων, παραβιάσεις της νομοθεσίας για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, αγοραπωλησία γενετικού υλικού, παραποίηση ιατρικών δεδομένων, πλαστογραφία, έκδοση ψευδών ιατρικών πιστοποιητικών, τέλεση εικονικών γάμων, παράνομη υιοθεσία και απάτη. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας:

• 98 γυναίκες έπεσαν θύματα εμπορίας ως παρένθετες μητέρες, ενώ άλλες 71 αποτέλεσαν αντικείμενο εκμετάλλευσης ως δότριες ωαρίων, προερχόμενες κυρίως από χώρες χαμηλού εισοδήματος της Ανατολικής Ευρώπης.

• Τα θύματα στεγάζονταν υπό καθεστώς επιτήρησης σε 14 κατοικίες που διαχειριζόταν και έλεγχε το MFI στην περιοχή των Χανίων.

• Οι υπάλληλοι του ινστιτούτου λάμβαναν προμήθειες ύψους 2.800 έως 4.700 ευρώ για κάθε στρατολογούμενη γυναίκα, ενώ στις παρένθετες μητέρες καταβάλλονταν μόλις 290 έως 570 ευρώ μηνιαίως κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

• Τα ενδιαφερόμενα ζευγάρια και οι πελάτες χρεώνονταν με ποσά που κυμαίνονταν από 67.000 έως 115.000 ευρώ ανά γέννηση.

Η υπόθεση έλαβε ευρύτερες θεσμικές διαστάσεις όταν αποκαλύφθηκε η εμπλοκή του τότε προέδρου της Εθνικής Αρχής Ιατρικά Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ/NAMAR), καθηγητή Νικολάου Βραχνή, ο οποίος παύθηκε από τα καθήκοντά του με απόφαση του Υπουργού Υγείας και αντιμετωπίζει αυτόνομες κατηγορίες για παράβαση καθήκοντος και δωροδοκία.

Όπως είχε τονιστεί από τις εισαγγελικές αρχές κατά την εξάρθρωση, δεν επρόκειτο για απλή μη συμμόρφωση σε κανονισμούς, αλλά για μια δομή εμπορίας ανθρώπων βιομηχανικής κλίμακας που εκμεταλλευόταν το νόμιμο πλαίσιο.

Η παραπομπή των 26 κατηγορουμένων και ο κίνδυνος των διαδοχικών αναβολών

Η διαδικασία πέρασε από το ανακριτικό στάδιο στο ακροατήριο έπειτα από πρόταση παραπομπής 1.600 σελίδων του Εισαγγελέα Χανίων, βάσει της οποίας το Δικαστικό Συμβούλιο παρέπεμψε 26 κατηγορούμενους για 17 επιμέρους κατηγορίες, με πρωτεύουσα τη σύσταση και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση και την κατ’ επάγγελμα και κατ’ εξακολούθηση τέλεση εμπορίας ανθρώπων.

Εντούτοις, οι υπογράφουσες οργανώσεις εκφράζουν έντονο σκεπτικισμό για την εξέλιξη της διαδικασίας, επισημαίνοντας τον κίνδυνο η ημερομηνία της 14ης Οκτωβρίου 2026 να αποτελέσει την αρχή ενός κύκλου αναβολών:

«Μια δίκη που αναβάλλεται επ’ αόριστον δεν αποτελεί καθυστέρηση της δικαιοσύνης. Είναι μια αθώωση που εκδίδεται με κάθε αναβολή. Δεν θα δεχτούμε άλλη καθυστέρηση».

Στην ανάλυσή τους, επισημαίνουν ότι η καθυστέρηση λειτουργεί δομικά υπέρ των κατηγορουμένων, οι οποίοι μετά την αποφυλάκισή τους έχουν επιστρέψει στην κοινωνική τους καθημερινότητα, και εις βάρος των θυμάτων. Τα περισσότερα θύματα είναι αλλοδαπές μετανάστριες που έχουν ήδη επιστρέψει στις πατρίδες τους, γεγονός που καθιστά τη συμμετοχή τους εξαιρετικά δυσχερή όσο περνά ο χρόνος:

«Κάθε αναβολή επιμηκύνει το χρονικό διάστημα κατά το οποίο μειώνεται η δυνατότητά τους να συμμετάσχουν στη διαδικασία: οι μάρτυρες διασκορπίζονται, τα στοιχεία επικοινωνίας παύουν να ισχύουν, τα αποδεικτικά στοιχεία παλαιώνουν και η θεσμική μνήμη της υπόθεσης εξασθενεί. […] Στις υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων, η καθυστέρηση δεν αποτελεί ένα ουδέτερο κόστος που επιβαρύνει εξίσου όλους· αποτελεί ένα μέσο που λειτουργεί υπέρ της υπεράσπισης».

Προς επίρρωση των ανησυχιών τους, επικαλούνται την Έκθεση του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ για την Εμπορία Ανθρώπων (έως και την έκδοση του 2025), όπου καταγράφεται ότι οι σχετικές δίκες στην Ελλάδα διαρκούν συνήθως από δύο έως έξι έτη χωρίς επαρκή μέριμνα διατήρησης των καταθέσεων αλλοδαπών θυμάτων, οδηγώντας συχνά σε αθωώσεις ή υποβάθμιση των ποινών.

Παράλληλα, υπενθυμίζουν τις δεσμεύσεις της χώρας βάσει του άρθρου 6 §1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) περί δίκης εντός εύλογου χρόνου, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα έχει καταδικαστεί επανειλημμένα από το ΕΔΔΑ, με χαρακτηριστικό προηγούμενο την πιλοτική απόφαση Michelioudakis κατά Ελλάδας.

Το νομικό καθεστώς, η Οδηγία 2024/1712 και η αμφισβήτηση της ρύθμισης

Το κείμενο θέσης εντάσσει την υπόθεση των Χανίων σε ένα ευρύτερο πλαίσιο κριτικής του θεσμικού πλαισίου για την παρένθετη μητρότητα. Η Ελλάδα νομιμοποίησε τη διαδικασία το 2002 (Νόμος 3089/2002) και την επέκτεινε σε αλλοδαπούς πολίτες το 2014. Παρά το γεγονός ότι ο πρόσφατος Νόμος 5197/2025 εισήγαγε νέες απαιτήσεις διαμονής για τους εντολείς και τις παρένθετες μητέρες, οι οργανώσεις σημειώνουν ότι η αγορά συνεχίζει να λειτουργεί χωρίς ουσιαστική αναστολή, την ώρα που δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία για την αποτελεσματικότητα των νέων ρυθμίσεων στην αποτροπή φαινομένων εμπορίας.

Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι το ίδιο το μοντέλο ρύθμισης ενέχει εγγενείς αντιφάσεις:

«Η υπόθεση της MFI δεν αποτελεί επιχείρημα υπέρ μιας καλύτερης ρύθμισης. Αποτελεί απόδειξη ότι η ρύθμιση, ως τέτοια, δεν μπορεί να επιλύσει την αντίφαση που βρίσκεται στην καρδιά της παρένθετης μητρότητας: η χρήση του σώματος μιας γυναίκας ως μέσου κύησης για τρίτο πρόσωπο είναι ασυμβίβαστη με τη μη εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου σώματος και με την απαγόρευση της εμπορίας ανθρώπων, ανεξάρτητα από τη συμβατική μορφή που λαμβάνει».

Παράλληλα, γίνεται επίκληση του ενωσιακού δικαίου και ειδικότερα της Οδηγίας της ΕΕ 2024/1712 για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων (σε ισχύ από τις 14 Ιουλίου 2024, με προθεσμία ενσωμάτωσης τη 15η Ιουλίου 2026), η οποία κατατάσσει ρητά την εκμετάλλευση της παρένθετης μητρότητας ως μορφή εμπορίας ανθρώπων όταν συντρέχει εξαναγκασμός ή εξαπάτηση.

Τα αιτήματα προς την ελληνική Πολιτεία και τα ευρωπαϊκά όργανα

Απευθυνόμενες προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης, τον Εισαγγελέα Χανίων και το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Κρήτης, οι οργανώσεις ζητούν:

1. Την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας στις 14 Οκτωβρίου 2026 χωρίς αναβολή, εκτός εάν συντρέχει επιτακτικός λόγος που θα τεκμηριωθεί γραπτώς και θα δημοσιοποιηθεί. Σε αντίθετη περίπτωση, δηλώνουν ότι θα προσφύγουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

2. Τη δημιουργία ειδικού μηχανισμού στήριξης των θυμάτων κατ’ εφαρμογή του άρθρου 12 της Οδηγίας 2024/1712, ο οποίος θα περιλαμβάνει δυνατότητα εξ αποστάσεως κατάθεσης, κάλυψη εξόδων μετακίνησης και νομικής εκπροσώπησης, ή ακόμη και χορήγηση προσωρινής άδειας διαμονής.

3. Από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης) και την Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών του Ευρωκοινοβουλίου (FEMM) να παρακολουθήσουν τη δίκη ως κριτήριο συμμόρφωσης της Ελλάδας με την κοινοτική οδηγία και να διοργανώσουν σχετική ακρόαση.

4. Από τον Επίτροπο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης να απευθύνει επίσημη σύσταση προς την ελληνική κυβέρνηση για τη διασφάλιση της δίκαιης και ταχείας δίκης.

Ολόκληρο το έγγραφο:

ΤΟ ΜΩΒ – Οργάνωση Γυναικείων Δικαιωμάτων ΕΛΛΑΔΑ

ICASM – Διεθνής Συμμαχία για την Κατάργηση της Παρένθετης Μητρότητας

Υπόθεση του Μεσογειακού Ινστιτούτου Γονιμότητας (Χανιά, Κρήτη, 2023): [a]

Απαίτηση [b] Να διεξαχθεί η δίκη στις 14 Οκτωβρίου 2026 όπως έχει ανακοινωθεί-Να μην πάρει αναβολή

Απευθύνεται προς: Ελληνικό Υπουργείο Δικαιοσύνης, Άρειος Πάγος, Εισαγγελέας Χανίων, Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών), Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα Δικαιώματα των Γυναικών και την Ισότητα των Φύλων (FEMM), Επίτροπος του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

Ημερομηνία: Ιούλιος 2026

1. Ιστορικό: Μια τεκμηριωμένη επιχείρηση εμπορίας ανθρώπων

Στις 10 Αυγούστου 2023, η ελληνική ομοσπονδιακή αστυνομία πραγματοποίησε έφοδο στο Μεσογειακό Ινστιτούτο Γονιμότητας (MFI) στα Χανιά της Κρήτης, συλλαμβάνοντας οκτώ μέλη του προσωπικού, κατόπιν έρευνας της μονάδας οργανωμένου εγκλήματος της Ελληνικής Αστυνομίας που είχε ξεκινήσει τον Δεκέμβριο του 2022. Ο ιδρυτής και διευθυντής της κλινικής, Ιωάννης Γιακουμάκης, ήταν μεταξύ των συλληφθέντων, μαζί με τον εμβρυολόγο της κλινικής και έξι ακόμη υπαλλήλους. Ο γιατρός-ιδιοκτήτης και ο εμβρυολόγος τέθηκαν σε προδικαστική κράτηση για δύο χρόνια. Οι κατηγορίες που διατύπωσε η Ελληνική Αστυνομία είναι σοβαρές: εμπορία ανθρώπων, παραβιάσεις της νομοθεσίας για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, αγορά και πώληση γενετικού υλικού, παραποίηση ιατρικών δεδομένων με σκοπό την πώληση γενετικού υλικού, πλαστογραφία, ψευδή ιατρικά πιστοποιητικά, εικονικοί γάμοι, παράνομη υιοθεσία και απάτη.

Η έρευνα κατέγραψε τα ακόλουθα γεγονότα:

98 γυναίκες έπεσαν θύματα εμπορίας ως παρένθετες μητέρες· 71 επιπλέον γυναίκες έγιναν αντικείμενο εκμετάλλευσης ως δότριες ωαρίων. Οι γυναίκες, κυρίως από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης με χαμηλό εισόδημα, στεγάζονταν σε 14 κατοικίες που είχε εξασφαλίσει και έλεγχε η MFI. Οι υπάλληλοι της MFI λάμβαναν αμοιβές ύψους περίπου 2.800 έως 4.700 ευρώ για κάθε γυναίκα που στρατολογείτο. Οι παρένθετες μητέρες λάμβαναν μεταξύ 290 και 570 ευρώ το μήνα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Οι πελάτες που ανέθεταν τη γέννηση χρεώνονταν μεταξύ 67.000 και 115.000 ευρώ ανά γέννηση από παρένθετη μητέρα. Η έρευνα αποκάλυψε επίσης εικονικές μεταφορές εμβρύων, πλαστά νομικά έγγραφα και εικονικούς γάμους που είχαν οργανωθεί για να πληρούν τις ελληνικές δικαστικές απαιτήσεις. Ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικά Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (NAMAR), καθηγητής Νικόλαος Βραχνής, απομακρύνθηκε στη συνέχεια από τη θέση του από τον Υπουργό Υγείας και αντιμετωπίζει ξεχωριστές κατηγορίες για παράβαση καθήκοντος και δωροδοκία.

Η κλίμακα της επιχείρησης, η τεκμηριωμένη χρήση της στέγασης για τον έλεγχο των γυναικών, το σύστημα ανταμοιβών για τους διαμεσολαβητές και η συστηματική πλαστογράφηση των εγγράφων συγκατάθεσης συνιστούν μια δομή εμπορίας ανθρώπων βιομηχανικής κλίμακας. Όπως περιγράφηκε από τους εισαγγελείς την εποχή εκείνη, δεν επρόκειτο για μεμονωμένη περίπτωση μη συμμόρφωσης με τους κανονισμούς, αλλά για ένα οργανωμένο εγκληματικό δίκτυο που λειτουργούσε εντός ενός νόμιμου πλαισίου παρένθετης μητρότητας και το εκμεταλλευόταν.

2026. Η ημερομηνία της δίκης έχει οριστεί για τις 14 Οκτωβρίου 2026. Δεν πρέπει να αναβληθεί.

Μετά από δύο χρόνια έρευνας, ορίστηκε ημερομηνία δίκης. Ο φόβος, που βασίζεται στο τεκμηριωμένο ιστορικό αυτής της χώρας, είναι ότι θα αναβληθεί, και στη συνέχεια θα αναβληθεί ξανά, έως ότου η υπόθεση ξεχαστεί.

Η υπόθεση δεν βρίσκεται πλέον στο στάδιο της έρευνας. Μετά από πρόταση παραπομπής 1.600 σελίδων από τον Εισαγγελέα των Χανίων, το Δικαστικό Συμβούλιο παρέπεμψε την υπόθεση σε δίκη. Είκοσι έξι κατηγορούμενοι παραπέμφθηκαν για δεκαεπτά κατηγορίες, η πρώτη εκ των οποίων είναι η σύσταση και η συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, με την εμπορία ανθρώπων, που διαπράχθηκε επανειλημμένα και επαγγελματικά, να συγκαταλέγεται μεταξύ των κατηγοριών. Η έναρξη της δίκης έχει προγραμματιστεί για τις 14 Οκτωβρίου 2026 ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Κρήτης. Αυτή είναι η διαδικαστική κατάσταση, όπως αναφέρθηκε από τον ελληνικό Τύπο τον Ιούνιο του 2026.

Ο καθορισμός ημερομηνίας είναι απαραίτητος, αλλά από μόνος του δεν εξασφαλίζει τη δικαιοσύνη. Για μια υπόθεση αυτής της κλίμακας, μια ημερομηνία που ορίζεται και στη συνέχεια αναβάλλεται επανειλημμένα θα είχε το ίδιο αποτέλεσμα με την παντελή απουσία δίκης, δημιουργώντας παράλληλα την εντύπωση ότι υπάρχει πρόοδος. Οι ελληνικές φεμινιστικές οργανώσεις που παρακολουθούν την υπόθεση φοβούνται ακριβώς αυτό: ότι η ακροαματική διαδικασία της 14ης Οκτωβρίου 2026 θα αναβληθεί για τυπικούς λόγους και ότι οι διαδοχικές αναβολές θα παρατείνουν τη διαδικασία έως ότου οι μάρτυρες δεν είναι πλέον προσβάσιμοι, τα αποδεικτικά στοιχεία έχουν παλιώσει και η δίωξη καταρρεύσει λόγω της ίδιας της καθυστέρησης. Αυτός ο φόβος δεν είναι υποθετικός, αλλά βασίζεται σε ένα τεκμηριωμένο μοτίβο στη διαχείριση υποθέσεων εμπορίας ανθρώπων στην Ελλάδα.

Ο κίνδυνος των διαδοχικών αναβολών έχει συγκεκριμένες συνέπειες για τις γυναίκες που έπεσαν θύματα εμπορίας ανθρώπων. Τα θύματα είναι μετανάστριες, πολλές από τις οποίες έχουν επιστρέψει στις χώρες καταγωγής τους. Κάθε αναβολή επιμηκύνει το χρονικό διάστημα κατά το οποίο μειώνεται η δυνατότητά τους να συμμετάσχουν στη διαδικασία: οι μάρτυρες διασκορπίζονται, τα στοιχεία επικοινωνίας παύουν να ισχύουν, τα αποδεικτικά στοιχεία παλαιώνουν και η θεσμική μνήμη της υπόθεσης εξασθενεί. Εν τω μεταξύ, οι δύο κατηγορούμενοι που αφέθηκαν ελεύθεροι μετά από δύο χρόνια προδικαστικής κράτησης έχουν επιστρέψει στην ιδιωτική τους ζωή. Δεν πρόκειται για ένα συμμετρικό βάρος αναμονής. Πρόκειται για μια ασυμμετρία που λειτουργεί δομικά υπέρ των κατηγορουμένων και εις βάρος των θυμάτων, και κάθε αναβολή την εντείνει. Στις υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων, η καθυστέρηση δεν αποτελεί ένα ουδέτερο κόστος που επιβαρύνει εξίσου όλους· αποτελεί ένα μέσο που λειτουργεί υπέρ της υπεράσπισης.

Οι επαναλαμβανόμενες αναβολές θέτουν επίσης υπό αμφισβήτηση τις υποχρεώσεις της Ελλάδας βάσει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Το άρθρο 6 §1 εγγυάται το δικαίωμα σε ακρόαση εντός εύλογου χρόνου, μια εγγύηση που παραβιάζεται όχι μόνο από την απουσία δίκης, αλλά και από διαδικασίες που παρατείνονται λόγω διαδοχικών αναβολών. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών που καταδικάζονται συχνότερα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την υπερβολική διάρκεια των ποινικών διαδικασιών, σε σημείο που ο συστημικός χαρακτήρας του προβλήματος αναγνωρίστηκε στην πιλοτική απόφαση Michelioudakis κατά Ελλάδας. Μια ημερομηνία στις 14 Οκτωβρίου 2026, η οποία θα κερματισθεί σε μια σειρά αναβολών, θα τοποθετούσε την υπόθεση MFI ακριβώς μέσα σε αυτό το τεκμηριωμένο πρότυπο παραβίασης της Σύμβασης.

Σύμφωνα με την Έκθεση του Υπουργείου Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών για την Εμπορία Ανθρώπων, η οποία έχει τεκμηριώσει τα ίδια ευρήματα με συνέπεια έως και την έκδοση του 2025, οι δικαστικές διαδικασίες στην Ελλάδα διαρκούν συχνά από δύο έως έξι έτη, διάστημα κατά το οποίο το κράτος δεν διασφαλίζει με συνέπεια τη διατήρηση των καταθέσεων των αλλοδαπών θυμάτων που έχουν επιστρέψει στις χώρες καταγωγής τους. Το Υπουργείο καταγράφει ότι αυτό έχει ως αποτέλεσμα επιεικείς ποινές, εκδίκαση υποθέσεων με βάση αδικήματα που επισύρουν ελαφρύτερες ποινές, καθώς και αθωώσεις υπόπτων διακινητών λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων. Η ίδια πηγή τεκμηριώνει ότι ορισμένοι ύποπτοι διακινητές έχουν αναβάλει σκόπιμα την εμφάνισή τους στο δικαστήριο προκειμένου να αυξήσουν τις πιθανότητες τα θύματα να μην μπορέσουν να καταθέσουν, έχουν απειλήσει τα θύματα και τα μέλη των οικογενειών τους, και ενδέχεται να έχουν πληρώσει τα επαναπατρισμένα θύματα για να τα αποτρέψουν από το να καταθέσουν. Η υπόθεση της MFI ενέχει ταυτόχρονα όλους αυτούς τους παράγοντες κινδύνου: αλλοδαπά θύματα που έχουν πλέον διασκορπιστεί στις χώρες καταγωγής τους, παρατεταμένο διάστημα πριν από τη δίκη και κατηγορούμενους που έχουν αποφυλακιστεί. Έχουν ήδη παρέλθει σχεδόν τρία χρόνια από τις συλλήψεις και,  η δίκη δεν έχει ακόμη διεξαχθεί, αν και έχει πλέον οριστεί ημερομηνία για τις 14 Οκτωβρίου 2026. Το αίτημα να διεξαχθεί η δίκη την εν λόγω ημερομηνία χωρίς αναβολή δεν αποτελεί, επομένως, μια ρητορική προτίμηση· είναι ένα μέτρο για την αποτροπή ενός αποτελέσματος που το ίδιο το τεκμηριωμένο ιστορικό της Ελλάδας καθιστά προβλέψιμο.

Μια δίκη που αναβάλλεται επ’ αόριστον δεν αποτελεί καθυστέρηση της δικαιοσύνης. Είναι μια αθώωση που εκδίδεται με κάθε αναβολή. Δεν θα δεχτούμε άλλη καθυστέρηση.

Η ελληνική βιομηχανία παρένθετης μητρότητας δεν έχει ανασταλεί εν τω μεταξύ. Ο νόμος 5197/2025 εισήγαγε νέες απαιτήσεις διαμονής για τους εντολείς και τις παρένθετες μητέρες, αλλά άφησε ανέπαφο το νομικό πλαίσιο για την παρένθετη μητρότητα. Δεν έχει επιβληθεί καμία αναστολή των συμφωνιών παρένθετης μητρότητας εν αναμονή της έκβασης της υπόθεσης MFI. Το πλαίσιο που οδήγησε στη μεγαλύτερη τεκμηριωμένη επιχείρηση εμπορίας γυναικών για παρένθετη μητρότητα στην ιστορία της Ελλάδας συνεχίζει να λειτουργεί, ενώ η εν λόγω επιχείρηση αναμένει μια δίκη για την οποία δεν έχει οριστεί ημερομηνία. Αναμφίβολα, επρόκειτο για μια τροποποίηση του νόμου με στόχο την πρόληψη της εμπορίας γυναικών στο όνομα των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων και αναμένουμε να δούμε τον αντίκτυπο που θα έχει σχετικά με αυτό το θεμελιώδες ζήτημα όσον αφορά τη συνέχιση της παρένθετης μητρότητας στην Ελλάδα. Μέχρι σήμερα δεν διαθέτουμε στοιχεία.

Η απουσία ημερομηνίας δίκης είναι επίσης αδικαιολόγητη στο πλαίσιο του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η οδηγία της ΕΕ για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων 2024/1712, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 14 Ιουλίου 2024 και πρέπει να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο από τα κράτη μέλη της ΕΕ έως τις 15 Ιουλίου 2026, κατατάσσει ρητά την εκμετάλλευση της παρένθετης μητρότητας ως μορφή εμπορίας ανθρώπων, όταν εμπλέκονται εξαναγκασμός ή εξαπάτηση. Η Ελλάδα δεσμεύεται από την εν λόγω οδηγία. Η παράλειψη να παραπεμφθούν άμεσα σε δίκη οι κατηγορούμενοι της MFI υποδηλώνει ότι η εμπορία ανθρώπων στο πλαίσιο της αναπαραγωγικής ιατρικής δεν αντιμετωπίζεται με την ίδια εισαγγελική επείγουσα αντιμετώπιση που εφαρμόζεται σε άλλες μορφές εμπορίας ανθρώπων.

III. Γιατί η συγκεκριμένη υπόθεση καταδεικνύει τη δομική αποτυχία της ρύθμισης της παρένθετης μητρότητας

Η υπόθεση της MFI δεν αποτελεί μια ανωμαλία που προκλήθηκε από ανεπαρκή ρύθμιση. Είναι άμεσο αποτέλεσμα του ελληνικού ρυθμιστικού πλαισίου. Η Ελλάδα νομιμοποίησε την παρένθετη μητρότητα το 2002 (Νόμος 3089/2002) και την άνοιξε σε διεθνείς εντολείς το 2014. Η MFI ήταν ο μεγαλύτερος πάροχος υπηρεσιών παρένθετης μητρότητας στην Ελλάδα, λειτουργούσε ανοιχτά για πάνω από τριάντα χρόνια και κατείχε δικαστικές άδειες για εκατοντάδες συμφωνίες. Η NAMAR ήταν ο καθορισμένος εποπτικός φορέας. Η ρυθμιστική υποδομή ήταν σε ισχύ. Παρ’ όλα αυτά, η εμπορία ανθρώπων έλαβε χώρα σε βιομηχανική κλίμακα, υπό την εποπτεία της ρυθμιστικής αρχής, της οποίας ο ίδιος ο πρόεδρος αντιμετωπίζει πλέον ποινικές κατηγορίες.

Αυτό το μοτίβο συνάδει με τα εμπειρικά στοιχεία από κάθε δικαιοδοσία που έχει επιχειρήσει να ρυθμίσει την παρένθετη μητρότητα: το νομικό πλαίσιο δεν εξαλείφει την εκμετάλλευση, αλλά παρέχει την υποδομή μέσω της οποίας οργανώνεται και αποκρύπτεται η εκμετάλλευση. Η ακολουθία των ρυθμιστικών αποτυχιών – στην Ινδία, την Ταϊλάνδη, το Νεπάλ, την Καμπότζη, την Ουκρανία, τη Γεωργία, την Κένυα, το Μεξικό, την Κολομβία και τώρα την Ελλάδα – αποδεικνύει ότι κάθε ρυθμιστικό μοντέλο δημιουργεί τις συνθήκες για τις καταχρήσεις που ισχυρίζεται ότι αποτρέπει. Η νομιμότητα προσδίδει νομιμοποίηση στη συναλλαγή, ενώ η πίεση της αγοράς για μείωση της αμοιβής της παρένθετης μητέρας και αύξηση των χρεώσεων προς τους πελάτες δημιουργεί δομικά κίνητρα για την εμπορία ανθρώπων.

Η υπόθεση της MFI δεν αποτελεί επιχείρημα υπέρ μιας καλύτερης ρύθμισης. Αποτελεί απόδειξη ότι η ρύθμιση, ως τέτοια, δεν μπορεί να επιλύσει την αντίφαση που βρίσκεται στην καρδιά της παρένθετης μητρότητας: η χρήση του σώματος μιας γυναίκας ως μέσου κύησης για τρίτο πρόσωπο είναι ασυμβίβαστη με τη μη εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου σώματος και με την απαγόρευση της εμπορίας ανθρώπων, ανεξάρτητα από τη συμβατική μορφή που λαμβάνει.

1. Αιτήματα

Προς το ελληνικό Υπουργείο Δικαιοσύνης και τον Εισαγγελέα των Χανίων, καθώς και το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων της Κρήτης.

Απαιτούμε η δίκη να διεξαχθεί στην προγραμματισμένη ημερομηνία της 14ης Οκτωβρίου 2026 και να μην αναβληθεί, εκτός εάν συντρέχει επιτακτικός λόγος, ο οποίος θα πρέπει να τεκμηριωθεί γραπτώς και να δημοσιοποιηθεί. Δεν θα δεχτούμε άλλη καθυστέρηση. Η συστηματική αναβολή μιας υπόθεσης τέτοιας σοβαρότητας, στην οποία εμπλέκονται 98 γυναίκες θύματα εμπορίας ανθρώπων και 71 εκμεταλλευόμενες δότριες ωαρίων, θα συνιστούσε από μόνη της παραβίαση των δικαιωμάτων των θυμάτων και θα έθετε σε κίνδυνο τις υποχρεώσεις της Ελλάδας βάσει του άρθρου 6 §1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Σε περίπτωση που η ακροαματική διαδικασία της 14ης Οκτωβρίου 2026 αναβληθεί χωρίς επιτακτική και δημόσια τεκμηριωμένη αιτιολόγηση, οι υπογράφουσες θα παραπέμψουν τη διαδικασία της υπόθεσης αυτής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στον Επίτροπο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης ως απόδειξη της μη εκπλήρωσης των υποχρεώσεων της Ελλάδας. Ζητούμε επίσης τη δημιουργία ενός μηχανισμού υποστήριξης των θυμάτων που θα επιτρέπει στις γυναίκες που έχουν πέσει θύματα εμπορίας ανθρώπων να συμμετέχουν στις διαδικασίες ανεξάρτητα από τη χώρα διαμονής τους, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας βάσει του άρθρου 12 της Οδηγίας της ΕΕ 2024/1712 για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένης της πρόβλεψης για εξ αποστάσεως κατάθεση μαρτυρίας και για τη χρηματοδότηση των ταξιδιωτικών εξόδων και της εκπροσώπησης των θυμάτων ή ακόμη και της χορήγησης προσωρινής άδειας παραμονής στη χώρα, σύμφωνα με τους ελληνικούς και ευρωπαϊκούς κανονισμούς κατά της εμπορίας ανθρώπων

Προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Επιτροπή FEMM του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρακολουθεί τη διεξαγωγή της δίκης της MFI, στο πλαίσιο της εποπτείας της για τη μεταφορά της Οδηγίας 2024/1712, ως δοκιμασία της αποτελεσματικής εφαρμογής από την Ελλάδα των υποχρεώσεών της βάσει της Οδηγίας και να αντιμετωπίζει κάθε μορφή αδικαιολόγητης αναβολής ως ζήτημα συμμόρφωσης. Καλούμε την Επιτροπή FEMM να διοργανώσει ακρόαση σχετικά με τη χρήση των κανονιστικών πλαισίων για την παρένθετη μητρότητα ως διαύλων για την εμπορία ανθρώπων, με ειδική αναφορά στην υπόθεση MFI.

Προς τον Επίτροπο του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

Καλούμε τον Επίτροπο να απευθυνθεί επίσημα στην ελληνική κυβέρνηση σχετικά με τη διεξαγωγή της δίκης της MFI, την εφαρμογή του άρθρου 6 §1 της Σύμβασης και τη συνεχιζόμενη λειτουργία ενός νομικού πλαισίου για την παρένθετη μητρότητα, το οποίο έχει αποδειχθεί ακατάλληλο να αποτρέψει την εμπορία γυναικών σε βιομηχανική κλίμακα.

1. Υπογράφοντες

Το παρόν έγγραφο θέσης συνυπογράφουν:

1. Το Μωβ – Οργάνωση Γυναικείων Δικαιωμάτων Ελλάδα. Η κορυφαία ριζοσπαστική φεμινιστική οργάνωση της Ελλάδας. Ιστοσελίδα: tomov.gr
2. CIAMS – Διεθνής Συμμαχία για την Κατάργηση της Παρένθετης Μητρότητας. Συμμαχία 60 οργανώσεων από 20 χώρες (Αυστραλία, Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Ουκρανία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Κροατία, Ελλάδα, Αυστρία, Ιταλία, Βέλγιο, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Γαλλία, Ισπανία, Κολομβία, Νιγηρία, Καναδάς, Ηνωμένες Πολιτείες). Ιστοσελίδα: abolition-ms.org
3. FEMINA – Φεμινιστικό Δίκτυο Διαλόγου και Δράσης – Ελλάδα
4. Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γυναικών [d]
   enowgreece@gmail.com>

Νομικές και θεσμικές αναφορές

Οδηγία (ΕΕ) 2024/1712 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Μαΐου 2024 για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και την προστασία των θυμάτων της (ΕΕ L, 2024/1712, 24.5.2024).

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, άρθρο 6 §1 (δικαίωμα ακρόασης εντός εύλογου χρονικού διαστήματος)· Michelioudakis κατά Ελλάδας (πρωτοποριακή απόφαση σχετικά με την υπερβολική διάρκεια των ποινικών διαδικασιών).

Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Έκθεση για την Εμπορία Προσώπων, κεφάλαια σχετικά με την Ελλάδα, 2025.

Ελληνική Αστυνομία, επίσημη δήλωση σχετικά με τη σύλληψη προσωπικού ΜΚΟ, Χανιά, 10 Αυγούστου 2023.

Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για την εμπορία ανθρώπων, Έκθεση A/80/158, Οκτώβριος 2025 (Reem Alsalem).

Ελληνικός νόμος 3089/2002 περί ιατρικά υποβοηθούμενης ανθρώπινης αναπαραγωγής· νόμος 3305/2005· νόμος 4272/2014· νόμος 5197/2025 (άρθρο 46).

Πρωτόκολλο του Παλέρμο (Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διακρατικού Οργανωμένου Εγκλήματος, Παράρτημα II, 2000), άρθρα 3 και 9.

Γενική Σύσταση αριθ. 38 της CEDAW (2020) σχετικά με την εμπορία γυναικών και κοριτσιών στο πλαίσιο της παγκόσμιας μετανάστευσης· Κοινή Γενική Σύσταση/Γενικό Σχόλιο αριθ. 31/18 της CEDAW/CRC (2019).