Της Michelle Goldberg

Το Ισραήλ αντιμετωπίζει το νέο ντοκιμαντέρ «NAZA», των Ισραηλινών κινηματογραφιστών Γιουβάλ Αμπραχάμ (Yuval Abraham) και Ρέιτσελ Σορ (Rachel Szor), λιγότερο ως κακή δημοσιότητα και περισσότερο ως κρίση εθνικής ασφάλειας.

Ο Εγιάλ Ζαμίρ (Eyal Zamir), αρχηγός του γενικού επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων του Ισραήλ (IDF), δεσμεύτηκε να χρησιμοποιήσει «κάθε εργαλείο στη διάθεσή μας» ενάντια στο ντοκιμαντέρ, το οποίο περιλαμβάνει ανώνυμες συνεντεύξεις με 24 αξιωματικούς των υπηρεσιών πληροφοριών και στρατιώτες, οι περισσότεροι από τους οποίους συμμετείχαν σε εξ αποστάσεως πλήγματα στη Γάζα. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ζήτησε νομοθεσία που θα επέτρεπε στο κράτος να στερήσει από τον Αμπραχάμ και τη Σορ την υπηκοότητά τους. Ο υπουργός Πολιτισμού του Ισραήλ ζήτησε από το Υπουργείο Εσωτερικών να τους ερευνήσει για προδοσία. Ακτιβιστές και στελέχη από το ακροδεξιό κόμμα του υπουργού Ασφαλείας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ (Itamar Ben-Gvir) διαδήλωσαν έξω από το σπίτι των γονέων της Σορ, όπου ένας ομιλητής ζήτησε να εκτελεστούν ο Αμπραχάμ και η Σορ και να κατεδαφιστούν τα σπίτια των οικογενειών τους, όπως συμβαίνει συχνά με τα σπίτια των Παλαιστινίων.

Οι επίσημες εκκλήσεις για δίωξη του Αμπραχάμ και της Σορ, οι οποίοι στο παρελθόν γύρισαν το βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ «No Other Land» με δύο Παλαιστίνιους κινηματογραφιστές, μοιάζουν στρατηγικά ασύνετες, καθώς υποδαυλίζουν αυξημένο ενδιαφέρον για το «NAZA». Μια δημοσιογραφική προβολή στην οποία πήγα την Τετάρτη, στο Walter Reade Theater της Νέας Υόρκης, χωρητικότητας 268 θέσεων, ήταν πλήρης, και μου είπαν να φτάσω μισή ώρα νωρίτερα για να βρω θέση. Αυτό είναι, κατά την εμπειρία μου, πολύ ασυνήθιστο για ντοκιμαντέρ οποιουδήποτε είδους, ακόμη και για εκείνα που, όπως το «NAZA», κερδίζουν το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.

Αφού το είδα, μπορώ να καταλάβω γιατί το Ισραήλ το βρίσκει τόσο απειλητικό. Οι συνεντευξιαζόμενοί του περιέγραψαν στοχοποίηση βιομηχανικής κλίμακας, υποβοηθούμενη από τεχνητή νοημοσύνη, στην οποία καταβλήθηκε ελάχιστη προσπάθεια για την αποφυγή τεράστιου αριθμού απωλειών μεταξύ των αμάχων. «Ο στόχος ήταν η ποσότητα, όχι η ποιότητα», είπε ένας από τους ομιλητές. Σύμφωνα με τις πηγές στην ταινία, ο στρατός επέλεξε να στοχοποιεί μέλη της Χαμάς, ορισμένα χαμηλόβαθμα, στο σπίτι τη νύχτα και όχι όταν βρίσκονταν έξω κατά τη διάρκεια της ημέρας επειδή ήταν ευκολότερο, παρόλο που αυτό σήμαινε τη δολοφονία των οικογενειών και των γειτόνων τους. Ένας άνδρας αφηγήθηκε πώς χάκαρε το τηλέφωνο ενός 12χρονου κοριτσιού για να μάθει πότε έφτανε ο πατέρας της στο σπίτι, και στη συνέχεια διέταξε έναν βομβαρδισμό στον οποίο εκείνη σκοτώθηκε.

Το «NAZA» είναι εβραϊκή στρατιωτική συντομογραφία για το nezek agavi, ή παράπλευρες απώλειες. Ένας από τους ομιλητές περιέγραψε μια διεπαφή υπολογιστή που έδειχνε πόσοι άνθρωποι θα σκοτώνονταν εάν βομβαρδιζόταν μια συγκεκριμένη τοποθεσία. Τυπικά, είπε ένας, το «20 NAZA» ήταν ένα μέτρο αναφοράς (benchmark) — που σήμαινε ότι ήταν εντάξει να σκοτωθούν 20 άμαχοι για έναν στόχο της Χαμάς. (Αυτός ο αριθμός είχε αναφερθεί προηγουμένως από τους New York Times.) Ένας συνεντευξιαζόμενος είπε ότι για έναν βομβαρδισμό εγκρίθηκε ένας αριθμός NAZA ίσος με 500, κάτι που ο IDF έχει αρνηθεί.

Εγγραφείτε στο ενημερωτικό δελτίο Opinion Today: Λάβετε εξειδικευμένη ανάλυση των ειδήσεων και έναν οδηγό για τις μεγάλες ιδέες που διαμορφώνουν τον κόσμο κάθε πρωί καθημερινής. Λάβετέ το στα εισερχόμενά σας.

Μέρος αυτού που καθιστά το «NAZA» τόσο συγκλονιστικό είναι ο τρόπος με τον οποίο δείχνει ότι η απλή αδιαφορία για τους θανάτους αμάχων μπορεί να μετατραπεί σε σκόπιμη μαζική δολοφονία. Για τους υπερασπιστές του Ισραήλ, άλλωστε, το γεγονός ότι ο στρατός θέτει όρια στις αποδεκτές παράπλευρες απώλειες δείχνει ότι δεν προσπαθεί να σκοτώσει όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους και συνεπώς δεν μπορεί να διαπράττει γενοκτονία. Ο Ισραηλινός δημοσιογράφος Άριελ Όσεραν (Ariel Oseran) υποστήριξε, για παράδειγμα, ότι η ίδια η λέξη NAZA είναι απαλλακτική, γράφοντας: «Εάν ο συγκεκριμένος στόχος του Ισραήλ ήταν να καταστρέψει τον παλαιστινιακό πληθυσμό, οι θάνατοι των Παλαιστινίων δεν θα κατηγοριοποιούνταν ως παράπλευρες απώλειες· θα ήταν ο επιδιωκόμενος στόχος».

Αλλά το «NAZA» υποδηλώνει ότι το σύστημα που δημιούργησε το Ισραήλ είχε ενσωματωμένο τον μαζικό θάνατο. Τις πυρετώδεις ημέρες μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου από τη Χαμάς, το Ισραήλ ήταν γεμάτο εκκλήσεις για αφανισμό της Γάζας, και η δολοφονική ρητορική συνεχίστηκε. Αφού 50.000 κάτοικοι της Γάζας είχαν ήδη σκοτωθεί, ο πρώην επικεφαλής των ισραηλινών στρατιωτικών πληροφοριών δήλωσε, σε ηχητικό απόσπασμα που διέρρευσε: «Για κάθε ένα άτομο της 7ης Οκτωβρίου, πρέπει να πεθαίνουν 50 Παλαιστίνιοι. Δεν έχει σημασία τώρα αν είναι παιδιά». Σε αυτή την ατμόσφαιρα οργής, πένθους και απόλυτης αυτοδικαίωσης, ο ισραηλινός στρατός έκανε μια σειρά επιλογών που εξασφάλισαν ότι η Γάζα θα γινόταν πεδίο εξόντωσης, ανεξάρτητα από τα συγκεκριμένα κίνητρα του καθενός που εμπλέκεται. «Όταν οι άνθρωποι μιλούν για “ισοπέδωση της Γάζας”, τι εννοείτε αν όχι εκτέλεση ανθρώπων;» ρώτησε ένας από τους συμμετέχοντες στο «NAZA».

Σε ένα σημείο της ταινίας, καθώς ένας συνεντευξιαζόμενος εξηγούσε τους κανόνες εμπλοκής, ο Αμπραχάμ είπε: «Αλλά αν μπορείτε να σκοτώνετε 20 ανθρώπους ανά κατώτερο μέλος, και υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες μέλη…» Στο οποίο ο άνδρας απάντησε: «Καταλήγεις με ολόκληρη τη Γάζα, ναι».

Φυσικά, δεν γνωρίζουμε ποιοι είναι αυτοί οι πληροφοριοδότες. Κινηματογραφήθηκαν σε ταράτσες του Τελ Αβίβ τη νύχτα, τα πρόσωπά τους ήταν σκιασμένα, το προφίλ και οι φωνές τους ψηφιακά αλλοιωμένα. Δημοσιογραφικά, η χρήση ανώνυμων πηγών για εκρηκτικούς ισχυρισμούς δεν είναι ασυνήθιστη, αλλά καθιστά αδύνατο τον έλεγχο ορισμένων από τους ισχυρισμούς του ντοκιμαντέρ. Ο IDF έδωσε έμφαση στην ανωνυμία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος (whistle-blowers) απαξιώνοντας την ταινία. Ταυτόχρονα, ξεκίνησε έρευνα για διαρροή προκειμένου να διαπιστώσει εάν χρησιμοποιήθηκε διαβαθμισμένο υλικό στην παραγωγή, κάτι παράξενο αν οι αποκαλύψεις είναι ψευδείς.

Τελικά, η οργή του Ισραήλ για το «NAZA» —το οποίο κάνει την πρεμιέρα του στις ΗΠΑ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης στις 26 Σεπτεμβρίου— σχεδόν σίγουρα δεν αφορά τη δημοσιογραφική δεοντολογία. Μέρος του σάλου είναι απλώς ο Νετανιάχου και οι σύμμαχοί του που δημαγωγούν ενόψει των βουλευτικών εκλογών του επόμενου μήνα, προσπαθώντας να παρουσιάσουν την ισραηλινή αριστερά ως προδοτικούς εχθρούς του στρατού. (Ένας αρθρογράφος της Haaretz χαρακτήρισε τη διαμάχη δώρο για το «φασιστικό-εθνικιστικό μπλοκ» του Ισραήλ.) Αλλά υπάρχει επίσης μια ευρύτερη αίσθηση ότι ένα ταμπού καταρρίπτεται, ότι το Ισραήλ έρχεται αντιμέτωπο με κάτι που απεγνωσμένα δεν θέλει να δει.

«Το Ισραήλ βρίσκεται σε κατάσταση άρνησης εδώ και σχεδόν τρία χρόνια», δήλωσε ο Ισραηλινοαμερικανός ιστορικός Ομέρ Μπαρτόφ (Omer Bartov), συγγραφέας του πρόσφατου βιβλίου «Israel: What Went Wrong». Μέχρι το «NAZA», είπε, υπήρχε ελάχιστη συζήτηση στη χώρα σχετικά με την ισοπέδωση της Γάζας. Τώρα, είπε, οι άνθρωποι «στην πραγματικότητα μιλούν για το ζήτημα του τι συνέβη στη Γάζα αντί να αρνούνται να μιλήσουν γι’ αυτό».

Αλλά είναι μια συζήτηση που πολλοί δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν. «Στο Ισραήλ μπορεί να ανήκεις στην αριστερά, αλλά τα παιδιά σου πάνε να υπηρετήσουν στον στρατό και συχνά είσαι περήφανος που είναι στρατιώτες», είπε ο Μπαρτόφ. «Και μετά σου λένε ότι ίσως ενεπλάκησαν σε έναν εγκληματικό πόλεμο. Αυτό είναι πολύ δύσκολο να το αποδεχτούν οι άνθρωποι και θα βρουν κάθε είδους τρόπους για να αντισταθούν σε αυτό».

Είναι δύσκολο να πει κανείς αν οι Ισραηλινοί είναι εξοργισμένοι με το «NAZA» επειδή πιστεύουν ότι είναι γεμάτο ψέματα, ή επειδή γνωρίζουν ή φοβούνται ότι είναι αλήθεια.

nytimes.com