Στο επίκεντρο του κοινοβουλευτικού ελέγχου τίθεται η κατάσταση προστασίας και διαχείρισης των πλέον εμβληματικών παράκτιων οικοσυστημάτων της Δυτικής Κρήτης, καθώς η λήξη των προσωρινών ρυθμίσεων αφήνει ακάλυπτες τις προστατευόμενες περιοχές του Μπάλου, του Ελαφονησίου και της Φαλάσαρνας.

Με επίσημη ερώτηση που κατέθεσε προς τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, Μανώλης Χριστοδουλάκης, αναδεικνύει το παρατεταμένο ρυθμιστικό κενό που καταγράφεται στους Δήμους Κισάμου και Καντάνου – Σελίνου, εξαιτίας της καθυστέρησης στην έκδοση των οριστικών Προεδρικών Διαταγμάτων και των Σχεδίων Διαχείρισης.

Επικαλούμενος τις καταγγελίες τοπικών φορέων για ανεξέλεγκτη εξάπλωση ομπρελοκαθισμάτων και απουσία ελέγχου των επισκεπτών, αλλά και τις αυστηρές καταδικαστικές αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κ. Χριστοδουλάκης ζητά άμεσα μεταβατικά μέτρα προστασίας και εντατικοποίηση των ελέγχων απέναντι στις πιέσεις του υπερτουρισμού.

Το θεσμικό κενό μετά τις προσωρινές ΚΥΑ και η εκκρεμότητα των Προεδρικών Διαταγμάτων

Η ανησυχία για τη φυσιογνωμία των τριών διεθνούς φήμης ακτών της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων κορυφώθηκε μετά τη λήξη ισχύος των προσωρινών Κοινών Υπουργικών Αποφάσεων (ΚΥΑ), οι οποίες όριζαν ειδικούς όρους χρήσης και διαχείρισης. Παρότι οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) έχουν ήδη ολοκληρωθεί, η θεσμοθέτηση των προβλεπόμενων Σχεδίων Διαχείρισης και η έκδοση των αντίστοιχων Προεδρικών Διαταγμάτων παραμένουν σε εκκρεμότητα.

Περιγράφοντας τις επιπτώσεις αυτής της αδράνειας, ο Μανώλης Χριστοδουλάκης επισημαίνει στο κείμενο της παρέμβασής του:

«Έντονη ανησυχία και αντιδράσεις προκαλούν στην τοπική κοινωνία των Χανίων, αλλά και σε περιβαλλοντικούς φορείς, τα δημοσιεύματα του τύπου που φέρνουν στο φως της δημοσιότητας τη σοβαρή θεσμική “γύμνια” και την επακόλουθη υποβάθμιση των τριών κορυφαίων προστατευόμενων ακτών της Κρήτης: του Μπάλου, του Ελαφονησίου και της Φαλάσαρνας. Μετά τη λήξη των προσωρινών Κοινών Υπουργικών Αποφάσεων (ΚΥΑ) που καθόριζαν ειδικούς όρους διαχείρισης, οι εν λόγω περιοχές που είναι ενταγμένες στο δίκτυο Natura 2000 βρίσκονται ουσιαστικά “στον αέρα”. Η καθυστέρηση στην έκδοση των Προεδρικών Διαταγμάτων και των Σχεδίων Διαχείρισης, τα οποία θα έπρεπε να βασίζονται στις ήδη ολοκληρωμένες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ), αφήνει τις ακτές αυτές απροστάτευτες απέναντι στην άναρχη εμπορική δραστηριότητα».

Η φυσική διαμόρφωση της λιμνοθάλασσας του Μπάλου και των παράκτιων οικοσυστημάτων της περιοχής αποτυπώνει την ιδιαίτερη γεωμορφολογία που καθιστά τις συγκεκριμένες ζώνες εξαιρετικά ευάλωτες στην ανθρώπινη πίεση.

Η ευρωπαϊκή νομολογία: Από την καταδίκη του 2020 στην απόφαση του 2026

Στην κοινοβουλευτική ερώτηση υπογραμμίζεται ότι το υφιστάμενο καθεστώς εκθέτει τη χώρα διεθνώς, ερχόμενο σε ευθεία σύγκρουση με τις δεσμεύσεις της έναντι του ενωσιακού δικαίου. Ειδικότερα, υπενθυμίζεται η καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) το 2020 στην Υπόθεση C-849/19 για τη μη θέσπιση των απαραίτητων στόχων διατήρησης, ζήτημα που είχε αναδείξει και το WWF Ελλάς.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην πρόσφατη απόφαση-σταθμό του Ευρωδικαστηρίου, που εκδόθηκε τον Ιούλιο του 2026. Σύμφωνα με τη δικαστική αυτή κρίση, χωρίς συγκεκριμένους και νομικά θεσμοθετημένους στόχους διατήρησης, οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα, παραχώρηση ή έγκριση σχεδίων εντός περιοχών του δικτύου Natura 2000 στερείται έγκυρης περιβαλλοντικής αξιολόγησης και καθίσταται νομικά μετέωρη.

Υπερτουρισμός, ομπρελοκαθίσματα και απειλή για το Androcymbium rechingeri

Στο πεδίο της τοπικής πραγματικότητας, οι καταγγελίες πολιτών και συλλογικών φορέων από τους Δήμους Κισάμου και Καντάνου – Σελίνου περιγράφουν μια εικόνα έντονης πίεσης στις ακτές. Η ανεξέλεγκτη υπερεκμετάλλευση εκδηλώνεται με την άναρχη τοποθέτηση ομπρελοκαθισμάτων πέρα από κάθε νόμιμο όριο, την ώρα που καταγράφεται παντελής απουσία ουσιαστικού ελέγχου στις ροές των χιλιάδων επισκεπτών.

Η διαρκής αυτή επιβάρυνση θέτει σε άμεσο κίνδυνο καταστροφής τα ευαίσθητα στοιχεία των τοπικών βιοτόπων:

• Τις πολύτιμες και ευπαθείς αμμοθίνες των παράκτιων ζωνών.

• Τα απειλούμενα προστατευόμενα είδη της τοπικής χλωρίδας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το σπάνιο ενδημικό φυτό Androcymbium rechingeri, το οποίο απαντάται στο Ελαφονήσι.

Τα πέντε καίρια ερωτήματα προς την ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος

Ενώπιον αυτών των δεδομένων, ο κ. Χριστοδουλάκης καλεί τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας να τοποθετηθεί συγκεκριμένα επί πέντε κρίσιμων αξόνων:

Πρώτον, ζητά σαφή ενημέρωση για το ακριβές στάδιο στο οποίο βρίσκεται η θεσμοθέτηση των Σχεδίων Διαχείρισης και η έκδοση των Προεδρικών Διαταγμάτων για τον Μπάλο, το Ελαφονήσι και τη Φαλάσαρνα.

Δεύτερον, ερωτά ποια άμεσα, μεταβατικά μέτρα προστασίας προτίθεται να λάβει η κυβέρνηση έως την οριστική έκδοση των διαταγμάτων, προκειμένου να ανακοπεί η αυθαιρεσία και η περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Τρίτον, ζητά τον προσδιορισμό συγκεκριμένων μέτρων για την ανάσχεση των αρνητικών συνεπειών του υπερτουρισμού στις προστατευόμενες ακτές.

Τέταρτον, θέτει το ζήτημα της εντατικοποίησης των ελέγχων για την τήρηση της νομιμότητας εντός των ευαίσθητων ζωνών.

Πέμπτον, καλεί το υπουργείο να εξηγήσει πώς συμβαδίζει η παράταση του καθεστώτος άναρχης εκμετάλλευσης και παραχωρήσεων στις συγκεκριμένες ακτές των Χανίων με την πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ του Ιουλίου 2026, η οποία απαγορεύει εγκρίσεις δραστηριοτήτων σε περιοχές Natura που στερούνται επιστημονικά τεκμηριωμένων στόχων διατήρησης.