Στη δημοσιοποίηση της επικαιροποιημένης έκθεσης σχετικά με τη βάση δεδομένων των επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δραστηριότητα στους παράνομους ισραηλινούς οικισμούς στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη προχώρησε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR).

Ο κατάλογος περιλαμβάνει συνολικά 214 εταιρείες από 11 χώρες, αποτυπώνοντας το εύρος της οικονομικής και εμπορικής εμπλοκής σε τομείς όπως οι μεταφορές, η ενέργεια, οι τραπεζικές υπηρεσίες, η φιλοξενία και η διαχείριση αποβλήτων.

Η νέα καταγραφή, η οποία αξιολογεί τη σύνδεση των επιχειρηματικών πρακτικών με τις επιπτώσεις στο δικαίωμα των Παλαιστινίων στην αυτοδιάθεση βάσει των Κατευθυντήριων Αρχών του ΟΗΕ για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, προσθέτει 61 νέες οντότητες στον πίνακα και αφαιρεί πέντε που διέκοψαν τη δραστηριότητά τους, συνοδευόμενη από αυστηρή προειδοποίηση του Ύπατου Αρμοστή, Φόλκερ Τουρκ (Volker Türk), προς τις πολυεθνικές για την υποχρέωση άσκησης δέουσας επιμέλειας.

Η διαδικασία αξιολόγησης και τα τρία επίπεδα εμπλοκής στα ανθρώπινα δικαιώματα

Η δημιουργία και συντήρηση της βάσης δεδομένων υλοποιείται κατόπιν σχετικής εντολής του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ (HRC). Ο κατάλογος εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2020 και επικαιροποιήθηκε διαδοχικά το 2023 και το 2025, παρακολουθώντας συγκεκριμένες κατηγορίες εμπορικών δραστηριοτήτων. Μετά από δημόσια πρόσκληση υποβολής στοιχείων το 2024, η Ύπατη Αρμοστεία έλαβε αναφορές για συνολικά 596 επιχειρήσεις. Ενώ στην περσινή έκθεση είχαν εξεταστεί 215 εξ αυτών (συμπεριλαμβανομένων όσων ήταν ήδη καταχωρισμένες), στη φετινή διαδικασία αξιολογήθηκαν 126 από τις υπόλοιπες 381, με τον έλεγχο των υπολοίπων να συνεχίζεται λόγω των περιορισμών σε διαθέσιμους πόρους.

Η φετινή έκθεση εισάγει για πρώτη φορά αναλυτική κατηγοριοποίηση του τύπου εμπλοκής κάθε εταιρείας σε αρνητικές επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα, σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Αρχές του ΟΗΕ:

• Πρόκληση (Causation): Το ανώτατο επίπεδο, όπου οι ενέργειες μιας επιχείρησης επαρκούν από μόνες τους για να επηρεάσουν την άσκηση ενός δικαιώματος (δεν στοιχειοθετήθηκε σε καμία από τις καταγεγραμμένες εταιρείες).

• Συμβολή (Contribution): Όπου οι δραστηριότητες της εταιρείας συνδυάζονται με εκείνες άλλου παράγοντα κατά τρόπο που περιορίζει ένα δικαίωμα (κατεγράφησαν 200 εταιρείες).

• Άμεση σύνδεση (Direct Linkage): Όπου τα προϊόντα, οι υπηρεσίες ή οι λειτουργίες της συνδέονται άμεσα με δυσμενείς επιπτώσεις (κατεγράφησαν 14 εταιρείες).

Η συγκεκριμένη αξιολόγηση επικεντρώθηκε αποκλειστικά στον αντίκτυπο που έχουν οι εμπορικές αυτές δραστηριότητες στο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, καθώς η έλλειψη επαρκών πόρων δεν επέτρεψε την εξέταση συνεπειών σε άλλα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Διεθνείς όμιλοι στον κατάλογο και οι πέντε εταιρείες που αφαιρέθηκαν

Από τις 126 επιχειρήσεις που εξετάστηκαν διεξοδικά στον πρόσφατο κύκλο ελέγχου, οι 61 προστέθηκαν στη λίστα, ανεβάζοντας το σύνολο στις 214.

Μεταξύ των οντοτήτων που καταγράφονται περιλαμβάνονται κορυφαίοι πολυεθνικοί οργανισμοί τουρισμού και ψηφιακών κρατήσεων με έδρα τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, όπως οι Airbnb Inc., Booking Holdings Inc., Booking.com B.V., Expedia Group Inc. και TripAdvisor Inc. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και της τεχνολογίας συγκαταλέγονται οι Motorola Solutions Inc., Bezeq, Cellcom και Partner Communications, ενώ έντονη είναι η παρουσία τραπεζικών ιδρυμάτων του Ισραήλ (Bank Hapoalim, Bank Leumi, Israel Discount Bank, Mizrahi Tefahot, First International Bank of Israel).

Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης διεθνείς κατασκευαστικοί και βιομηχανικοί κολοσσοί, όπως η γερμανική τσιμεντοβιομηχανία Heidelberg Materials AG, η ισπανική σιδηροδρομική κατασκευάστρια CAF (Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles), η ισπανική Ineco, οι γαλλικές Egis και Egis Rail, η βρετανική κατασκευάστρια μηχανημάτων J.C. Bamford Excavators (JCB), καθώς και οι κινεζικές Fosun International και Adama Ltd.

Αντιθέτως, η έρευνα της Ύπατης Αρμοστείας διαπίστωσε ότι πέντε εταιρείες που περιλαμβάνονταν παλαιότερα έπαυσαν κάθε σχετική δραστηριότητα, με αποτέλεσμα τη διαγραφή τους από τον κατάλογο:

1. ACS Actividades de Construcción y Servicios S.A. (Ισπανία)

2. SEMI – Sociedad Española De Montajes Industriales S.A. (Ισπανία)

3. Steconfer (Πορτογαλία)

4. Metrontario Investments Ltd. (Καναδάς)

5. Cim Lustigman Development and Construction Ltd. (Ισραήλ)

Η προειδοποίηση Φόλκερ Τουρκ και το κάλεσμα προς τα κράτη

Τοποθετούμενος επί των ευρημάτων, ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ, απηύθυνε σαφές μήνυμα προς τη διεθνή επιχειρηματική κοινότητα:

«Η έκθεση αυτή αποτελεί μία ακόμη υπενθύμιση προς τις εταιρείες ότι φέρουν ευθύνες για τα ανθρώπινα δικαιώματα και αναμένεται από αυτές να επιδεικνύουν δέουσα επιμέλεια, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι δεν εμπλέκονται σε παραβιάσεις ή καταχρήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Η έκθεση καλεί ρητά τις επιχειρήσεις «να εκπληρώσουν τη δική τους ευθύνη για σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σύμφωνα με τα ευρέως αποδεκτά διεθνή πρότυπα», προσθέτοντας ότι «όπου οι επιχειρήσεις εμπλέκονται σε καταγεγραμμένες δραστηριότητες, θα πρέπει να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για να αντιμετωπίσουν τις δυσμενείς επιπτώσεις στις οποίες συμμετέχουν».

Παράλληλα, η Ύπατη Αρμοστεία υπογραμμίζει τις νομικές υποχρεώσεις των χωρών προέλευσης των επιχειρήσεων, συνδέοντας το ζήτημα με ανάλογες πρόσφατες έρευνες για οικονομικά συμφέροντα σε εμπόλεμες ζώνες όπως το Σουδάν και η Μιανμάρ:

«Τα κράτη οφείλουν να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίσουν, μέσω δικαστικών, διοικητικών, νομοθετικών ή άλλων πρόσφορων μέσων, ότι όταν σημειώνονται παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σχετιζόμενες με επιχειρήσεις εντός της επικράτειάς τους ή της δικαιοδοσίας τους, οι πληγέντες έχουν πρόσβαση σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο».

Κατάλογος Α: Επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε καταγεγραμμένες δραστηριότητες^

A/HRC/63/20

11

A/HRC/63/20

12

A/HRC/63/20

13

A/HRC/63/20

14

A/HRC/63/20

15

A/HRC/63/20

16

A/HRC/63/20

17