Οι επιχειρήσεις της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) στη Μινεσότα έχουν πυροδοτήσει μια πρωτοφανή αντιπαράθεση μεταξύ πολιτειακών και ομοσπονδιακών αρχών, θέτοντας ερωτήματα για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες βαδίζουν προς εσωτερική ένοπλη σύρραξη. Ο κυβερνήτης Τιμ Γουόλζ έχει θέσει σε ετοιμότητα την Εθνοφρουρά της Μινεσότα, ενώ το Πεντάγωνο έχει διατάξει ομοσπονδιακά στρατεύματα να παραμείνουν σε επιφυλακή. Μια προσομοίωση που διεξήχθη το 2024 από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια είχε προειδοποιήσει ότι παρόμοιες αντιπαραθέσεις θα μπορούσαν να κλιμακωθούν σε ευρύτερη ένοπλη σύγκρουση.

Δύο νεκροί από ομοσπονδιακούς πράκτορες

Η ένταση στη Μινεάπολη κορυφώθηκε μετά από δύο θανατηφόρα περιστατικά που αφορούν ομοσπονδιακές δυνάμεις επιβολής του νόμου. Στις 7 Ιανουαρίου, η 37χρονη Ρενέ Γκουντ έχασε τη ζωή της από πυρά πράκτορα της ICE. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ένας δεύτερος άνθρωπος, ο Άλεξ Πρέι, σκοτώθηκε υπό παρόμοιες συνθήκες. Σύμφωνα με αξιωματούχους της πόλης, ο Πρέι ήταν 37 ετών, λευκός, κάτοικος Μινεάπολης, Αμερικανός πολίτης και νόμιμος κάτοχος όπλου με άδεια οπλοφορίας.

Τα περιστατικά αυτά πυροδότησαν διαδηλώσεις και ευρεία αναταραχή σε ολόκληρη την πόλη, με αγρυπνίες να πραγματοποιούνται σε πολλά σημεία της μητροπολιτικής περιοχής.

Η προσομοίωση που προέβλεψε την κρίση

Η Κλερ Φίνκελστιν, καθηγήτρια Νομικής και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και διευθύντρια του Κέντρου Ηθικής και Κράτους Δικαίου, είχε διεξαγάγει τον Οκτώβριο του 2024 μια προσομοίωση με στόχο να προβλέψει πιθανές απειλές για το κράτος δικαίου μετά τις προεδρικές εκλογές.

Στην άσκηση αυτή συμμετείχαν πρώην δημόσιοι λειτουργοί, αποστρατευμένοι στρατιωτικοί υψηλών θέσεων και αξιωματούχοι της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το σενάριο που εξελίχθηκε περιέγραφε μια σύγκρουση μεταξύ στρατευμάτων της Εθνοφρουράς και ομοσπονδιακών δυνάμεων, με την Εθνοφρουρά να παραμένει πιστή στον κυβερνήτη αντί στον πρόεδρο.

«Είναι μια τέλεια προϋπόθεση για σύγκρουση μεταξύ της Εθνοφρουράς και ομοσπονδιακών δυνάμεων», δήλωσε η Φίνκελστιν, αναφερόμενη στην τρέχουσα κατάσταση στη Μινεσότα.

Το καθήκον απειθαρχίας σε παράνομες διαταγές

Ένα κρίσιμο νομικό ζήτημα που ανακύπτει αφορά το καθήκον των στρατιωτικών να αρνούνται παράνομες διαταγές. Αμερικανοί γερουσιαστές και μέλη του Κογκρέσου με στρατιωτικό παρελθόν ή εμπειρία στις υπηρεσίες πληροφοριών έχουν απευθυνθεί δημόσια προς τα εν ενεργεία μέλη των ενόπλων δυνάμεων, υπενθυμίζοντας: «Μπορείτε να αρνηθείτε παράνομες διαταγές. Πρέπει να αρνηθείτε παράνομες διαταγές».

Η Φίνκελστιν εξήγησε ότι πρόκειται για θεμελιώδη αρχή που διδάσκεται σε κάθε στρατιωτική ακαδημία. «Εάν ομοσπονδιακές δυνάμεις, όπως η 11η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία, κληθούν στη Μινεσότα για να υποστηρίξουν πράκτορες της ICE που συμπεριφέρονται παράνομα, τότε αυτή είναι μια παράνομη διαταγή», τόνισε. «Ως μέλος του στρατού, δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις βία για να διασφαλίσεις ότι ένας ομοσπονδιακός πράκτορας θα διαπράξει μια παράνομη πράξη».

Ο ρόλος των δικαστηρίων

Η καθηγήτρια επεσήμανε ότι ο όρκος κατάταξης στο αμερικανικό στρατό περιλαμβάνει υπακοή τόσο στον πρόεδρο όσο και στο Σύνταγμα. «Εάν τα δύο συγκρούονται, τα στρατεύματα έχουν καθήκον να ακολουθήσουν το Σύνταγμα», διευκρίνισε. «Και είναι τα ομοσπονδιακά δικαστήρια που ερμηνεύουν το Σύνταγμα για τα ομοσπονδιακά στρατεύματα».

Σημαντική εξέλιξη αποτέλεσε η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Trump v. Illinois, η οποία απαγόρευσε στην κυβέρνηση Τραμπ να αναπτύξει την Εθνοφρουρά στο Ιλινόι. Η Φίνκελστιν εκτιμά ότι αυτή η απόφαση οδήγησε στην αυξημένη χρήση πρακτόρων της ICE, οι οποίοι χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο της Εθνοφρουράς και λειτουργούν ως μια «παραστρατιωτική δύναμη».

Η προεδρική ασυλία και οι επιπτώσεις της

Ένας παράγοντας που δεν είχε προβλεφθεί πλήρως στην προσομοίωση ήταν η επίδραση της προεδρικής ασυλίας. Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Trump v. United States καθόρισε ότι ο πρόεδρος δεν μπορεί να διωχθεί ποινικά για πράξεις που τελεί υπό την επίσημη ιδιότητά του. «Οτιδήποτε κάνει ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων θα θεωρηθεί πράξη επίσημης ιδιότητας», εξήγησε η Φίνκελστιν. «Επομένως, γνωρίζει ότι εάν αναπτύξει ομοσπονδιακά στρατεύματα στη Μινεσότα, ακόμη και για να υποστηρίξει πράκτορες της ICE που συμπεριφέρονται παράνομα, θα είναι απρόσβλητος από ποινική δίωξη».

Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν απάντησε στο ερώτημα αν η ασυλία αυτή επεκτείνεται και στην αλυσίδα διοίκησης, αφήνοντας ένα σημαντικό νομικό κενό.

Τι χρειάζεται για την αποφυγή της κλιμάκωσης

Η Φίνκελστιν εξέφρασε την άποψη ότι η βέλτιστη διέξοδος βρίσκεται στην παρέμβαση των δικαστηρίων. «Χρειαζόμαστε δικαστικές αποφάσεις», τόνισε. «Με κάποιες εξαιρέσεις, γενικά αυτή η κυβέρνηση έχει τηρήσει τις δικαστικές αποφάσεις, και αυτό είναι ένα θετικό σημείο».

Ωστόσο, εξέφρασε ανησυχία για το γεγονός ότι τέτοια σενάρια μπορούν να εξελιχθούν τόσο γρήγορα ώστε οι δικαστές να μην προλάβουν να παρέμβουν, ή να αποφύγουν να παρέμβουν λόγω νομικών δογμάτων περί δικαιοδοσίας. «Εάν τα ομοσπονδιακά δικαστήρια δεν μπορούν να επέμβουν για να επιλύσουν αυτές τις διαφορές, τότε νομίζω ότι βρισκόμαστε σε πραγματικό κίνδυνο», κατέληξε.

Η κατάσταση στη Μινεσότα παραμένει ρευστή, με τις εξελίξεις να παρακολουθούνται στενά τόσο από τα αμερικανικά όσο και από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Το ερώτημα που απασχολεί πλέον αναλυτές και πολίτες είναι αν οι θεσμοί της αμερικανικής δημοκρατίας θα αντέξουν την πίεση ή αν η χώρα οδεύει προς μια πρωτοφανή εσωτερική κρίση.