Η εβδομάδα που ξεκίνησε με ένα εντυπωσιακά αληθοφανές βίντεο των Τομ Κρουζ και Μπραντ Πιτ να αναμετρώνται μέσω τεχνολογίας AI, προκαλώντας αναστάτωση στο Χόλιγουντ, έκλεισε με μια σκληρή πραγματικότητα για την οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου. Τα τελευταία στοιχεία για την απασχόληση δείχνουν ότι η ανεργία άγγιξε υψηλό πενταετίας, με τους νέους να αποτελούν τα μεγαλύτερα θύματα μιας αγοράς που μεταβάλλεται ραγδαία. Το ερώτημα που πλέον τίθεται επιτακτικά στους διαδρόμους της εξουσίας και των επιχειρήσεων είναι αν πρόκειται για μια παροδική κάμψη λόγω του κόστους λειτουργίας ή για τα πρώτα σημάδια μιας «θύελλας» που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που αναλύθηκαν στην εκπομπή The Fourcast του Channel 4, ο δείκτης ανεργίας στο Ηνωμένο Βασίλειο σκαρφάλωσε στο 5,2%, ενώ η ανεργία των νέων (ηλικίας 16-24) εκτινάχθηκε στο 16,1%, το υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας.

Η Χέλια Εμπραχίμι, οικονομική συντάκτρια του Channel 4, επισημαίνει ότι οι επιχειρήσεις, υπό το βάρος των αυξημένων φόρων και των εθνικών ασφαλιστικών εισφορών, επιλέγουν να παγώσουν τις προσλήψεις στο εισαγωγικό επίπεδο (entry-level).

Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς κρύβεται μια βαθύτερη δομική αλλαγή: η αντικατάσταση όχι ολόκληρων θέσεων εργασίας, αλλά συγκεκριμένων «καθηκόντων» από αυτοματοποιημένα συστήματα.

Η εξαφάνιση των καθηκόντων και το κενό ηγεσίας

Η συζήτηση στα διοικητικά συμβούλια των μεγάλων τραπεζών και δικηγορικών εταιρειών έχει αλλάξει τροπή. Όπως αναφέρει η Εμπραχίμι, οι διευθύνοντες σύμβουλοι αποφεύγουν να μιλούν για κατάργηση θέσεων, προτιμώντας τον όρο «εξαφάνιση ωρών εργασίας».

Η στρατηγική αυτή, όμως, δημιουργεί ένα υπαρξιακό πρόβλημα για το μέλλον των ίδιων των επιχειρήσεων. Αν οι εταιρείες σταματήσουν να προσλαμβάνουν αποφοίτους σήμερα επειδή η AI μπορεί να εκτελέσει τις βασικές εργασίες ενός βοηθού, τίθεται το ερώτημα: ποιοι θα είναι οι μάνατζερ σε δέκα χρόνια και ποια στελέχη θα απαρτίζουν τα διοικητικά συμβούλια σε είκοσι;

Η τάση αυτή είναι ήδη ορατή σε κολοσσούς του κλάδου των υπηρεσιών. Η PwC, η οποία είχε ανακοινώσει φιλόδοξα σχέδια για 100.000 νέες προσλήψεις παγκοσμίως, υπαναχώρησε πρόσφατα, καταργώντας χιλιάδες θέσεις εργασίας. Η στροφή αυτή υποδηλώνει ότι η τεχνολογία δεν είναι πλέον απλώς ένα εργαλείο στα χέρια του εργαζομένου, αλλά ένας εν δυνάμει αντικαταστάτης του.

Η «Υπερ-νοημοσύνη» και η αναλογία του ίππου

Ο Αντρέα Μιότι, διευθύνων σύμβουλος της ομάδας Control AI, χρησιμοποιεί μια σκληρή ιστορική αναλογία για να περιγράψει την τρέχουσα κατάσταση: «Το αυτοκίνητο οδήγησε στην εξαφάνιση της συντριπτικής πλειονότητας των αλόγων. Σε αυτή την περίπτωση, εμείς είμαστε το άλογο». Σύμφωνα με τον Μιότι, οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας όπως η OpenAI και η Anthropic έχουν ως ρητό στόχο την οικοδόμηση μιας «υπερ-νοημοσύνης» (super intelligence) που θα ξεπερνά τον άνθρωπο σε κάθε τομέα.

Οι τομείς που πλήττονται πρώτοι είναι η ανάπτυξη λογισμικού και οι θέσεις «λευκού κολλάρου» (white-collar jobs). Ο στόχος είναι η AI να μπορεί να χτίζει τον ίδιο της τον εαυτό, επιταχύνοντας τις εξελίξεις με ρυθμούς που η νομοθεσία αδυνατεί να ακολουθήσει. Ο Μιότι προειδοποιεί ότι αν επιτρέψουμε την πλήρη αυτονομία αυτών των συστημάτων, διακυβεύεται όχι μόνο η οικονομία, αλλά και ο έλεγχος του ανθρώπου πάνω στον πολιτισμό του.

Το δίλημμα της ρύθμισης και ο κίνδυνος του «σημείου μη επιστροφής»

Η σύγκριση με την πυρηνική ενέργεια είναι αναπόφευκτη. Όπως η ανθρωπότητα επέλεξε να περιορίσει τη διάδοση των πυρηνικών όπλων για να αποφύγει την αυτοκαταστροφή, έτσι και τώρα υπάρχει η επιλογή της ρύθμισης. Ωστόσο, οι κυβερνήσεις φαίνονται διστακτικές. Ο φόβος να μείνουν πίσω στον τεχνολογικό ανταγωνισμό —ιδιαίτερα έναντι της Κίνας, η οποία ενσωματώνει τη ρομποτική στην οικονομία της με ταχύτερους ρυθμούς— οδηγεί σε μια επικίνδυνη αδράνεια.

Παρά τις προειδοποιήσεις από «πατέρες» της τεχνητής νοημοσύνης, όπως ο νομπελίστας Τζέφρι Χίντον, πολλοί νομοθέτες παραμένουν στο σκοτάδι. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η προσπάθεια της Control AI να ενημερώσει το Κοινοβούλιο απέδωσε καρπούς, με περισσότερους από 100 βουλευτές να αναγνωρίζουν πλέον τον κίνδυνο υπαρξιακής απειλής και να ζητούν δεσμευτικούς κανόνες. Το πρόβλημα παραμένει τεχνικό: στην παρούσα φάση, δεν υπάρχει ένας «κόκκινος διακόπτης» που να μπορεί να απενεργοποιήσει αυτά τα συστήματα αν κάτι πάει στραβά.

Η ανθρώπινη επαφή ως τελευταίο οχυρό

Παρά την τεχνολογική υπεροχή, η ανθρώπινη ποιότητα παραμένει, προς το παρόν, αναντικατάστατη. Οι απόπειρες της AI να δημιουργήσει περιεχόμενο με συναίσθημα ή βάθος συχνά καταλήγουν σε αποτελέσματα που στερούνται της «ανθρώπινης σπίθας». Υπάρχει μια ελπίδα ότι η επιθυμία μας για επικοινωνία και η ανάγκη για ανθρώπινη κρίση θα διατηρήσουν ζωντανά ορισμένα επαγγέλματα.

Ωστόσο, η πρόκληση για τη νέα γενιά είναι τεράστια. Σε έναν κόσμο όπου ο σκοπός της εργασίας και η πνευματική βελτίωση τίθενται υπό αμφισβήτηση, η ψυχική υγεία και η αυτοπεποίθηση των νέων δοκιμάζονται. Η περίπτωση μιας νέας γυναίκας στο Μπέρμιγχαμ, που μετά από τέσσερα χρόνια ανεργίας κατάφερε να επιστρέψει στην αγορά εργασίας επιδεικνύοντας σθένος και προσωπικότητα, υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος αναζητά πάντα νόημα μέσα από τη δημιουργία.

Η μετάβαση σε μια οικονομία «μετα-σπάνης» (post-scarcity), όπου η AI θα παράγει τα πάντα, μπορεί να ακούγεται ως ουτοπία στα αυτιά των ευαγγελιστών της τεχνολογίας. Για την πλειονότητα, όμως, η προοπτική να γίνουμε οι «κατοικίδιοι ίπποι» μιας ανώτερης νοημοσύνης είναι βαθιά απωθητική. Η επιλογή για το πώς θα χρησιμοποιηθεί αυτό το εργαλείο παραμένει, προς το παρόν, στα χέρια μας — αρκεί να αποφασίσουμε να τη διεκδικήσουμε πριν η τεχνολογία καταστήσει την επιλογή αυτή περιττή.