Του Απόστολου Λουλουδάκη
Το φθινόπωρο του 1973, οι δύο όχθες της Ευρασίας έμοιαζαν να συντονίζονται σε έναν υπόκωφο παλμό που διέψευδε τις επίσημες χαρτογραφήσεις του Ψυχρού Πολέμου. Τον Οκτώβριο, στην Μπανγκόκ, έξω από τις πύλες του Πανεπιστημίου Θαμασάτ, και έναν μήνα αργότερα στην Αθήνα, πίσω από τα κάγκελα του Πολυτεχνείου, η νεολαία δύο φαινομενικά ασύνδετων χωρών έθετε το ίδιο, αμείλικτο ερώτημα: ποιο είναι το πραγματικό τίμημα της «γεωπολιτικής σταθερότητας»;
Τόσο η Ταϊλάνδη του στρατάρχη Θάνομ Κιτικατσόρν όσο και η Ελλάδα των συνταγματαρχών αποτελούσαν τους ακρογωνιαίους λίθους της αμερικανικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Η πρώτη λειτουργούσε ως αβύθιστο αεροπλανοφόρο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο του Βιετνάμ· η δεύτερη ως το αδιαπέραστο ανάχωμα του ΝΑΤΟ στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Και στις δύο περιπτώσεις, η Ουάσινγκτον εξόπλιζε, χρηματοδοτούσε και νομιμοποιούσε αυταρχικά καθεστώτα στο όνομα της ανάσχεσης του κομμουνισμού, μετατρέποντας τις κοινωνίες τους σε προτεκτοράτα στρατιωτικής σκοπιμότητας.
Όταν οι φοιτητές της Αθήνας φώναζαν «Έξω οι ΗΠΑ, έξω το ΝΑΤΟ» και οι συνομήλικοί τους στην Μπανγκόκ απαιτούσαν σύνταγμα και τέλος στη στρατιωτική διαφθορά εν μέσω της παγκόσμιας πετρελαϊκής κρίσης, δεν εξεγείρονταν απλώς εναντίον εγχώριων τυράννων· ράγιζαν τη βιτρίνα του δυτικού «ελεύθερου κόσμου», αποκαλύπτοντας ότι η ελευθερία ήταν ένα αγαθό προς εξαγωγή μόνο όταν εξυπηρετούσε τους στρατηγικούς σχεδιασμούς του Πενταγώνου.
Ωστόσο, το πλέον αποκαλυπτικό στοιχείο εκείνης της εποχής δεν ήταν η ωμή, προβλέψιμη κυνικότητα της αμερικανικής Realpolitik, αλλά η εκκωφαντική συνενοχή των υποτιθέμενων ιδεολογικών αντιπάλων της. Η Αθήνα της 21ης Απριλίου, ένα καθεστώς που οικοδόμησε την ύπαρξή του πάνω στον πρωτόγονο αντικομμουνισμό, στις εξορίες και στα βασανιστήρια των αριστερών πολιτών της, ανέπτυξε στην εξωτερική της πολιτική έναν εντυπωσιακό πραγματισμό, ο οποίος βρήκε πρόθυμους συνομιλητές στις πρωτεύουσες του υπαρκτού σοσιαλισμού.
Ενώ ο ραδιοφωνικός σταθμός «Φωνή της Αλήθειας» εξέπεμπε φλογερές καταγγελίες εναντίον της φασιστικής Χούντας για εσωτερική κατανάλωση, η Σοβιετική Ένωση και οι δορυφόροι της διατηρούσαν άψογες διπλωματικές και εμπορικές σχέσεις με τους συνταγματάρχες. Τα σοβιετικά πλοία έδεναν κανονικά στα ελληνικά λιμάνια, οι εμπορικές συμφωνίες πολλαπλασιάζονταν, η Βουλγαρία και η Ρουμανία του Τσαουσέσκου υπέγραφαν πρωτόκολλα συνεργασίας, και η αλβανική απομόνωση έσπαγε το 1971 με την αποκατάσταση πλήρων διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στον Ενβέρ Χότζα και τον Γεώργιο Παπαδόπουλο — μια σύμπλευση τόσο κυνική, ώστε όταν την ίδια χρονιά ο αντιστασιακός Σήφης Βαλυράκης δραπέτευσε κολυμπώντας από τις φυλακές της Κέρκυρας στην Αλβανία, το καθεστώς των Τιράνων τον συνέλαβε ως κατάσκοπο και τον έστειλε στα καταναγκαστικά έργα. Ακόμη και στα στάδια, η παρουσία των σοσιαλιστικών αποστολών στους Πανευρωπαϊκούς Αγώνες Στίβου του 1969 στην Αθήνα προσέφερε στο καθεστώς την πολύτιμη διεθνή νομιμοποίηση που του στερούσε η δημοκρατική Ευρώπη του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Οι εξεγερμένοι βρέθηκαν αντιμέτωποι όχι μόνο με τα αμερικανικά τεθωρακισμένα της Χούντας, αλλά και με την κυνική αδιαφορία του σοσιαλιστικού μπλοκ, το οποίο προτίμησε να συναλλάσσεται οικονομικά και διπλωματικά με το καθεστώς των συνταγματαρχών παρά να στηρίξει έμπρακτα τον αντιδικτατορικό αγώνα. Ακριβώς αυτή η απουσία εξωτερικού προστάτη κατέστησε την εξέγερση μια αυθεντική πράξη λαϊκής κυριαρχίας.
Όπως ακριβώς οι φοιτητές της Μπανγκόκ ανέτρεψαν τον μύθο της αμερικανικής προστασίας στη Νοτιοανατολική Ασία, έτσι και οι έγκλειστοι της Πατησίων κατέστησαν σαφές ότι η δημοκρατία και η εθνική αξιοπρέπεια δεν είναι διαπραγματεύσιμα νομίσματα στα χρηματιστήρια των υπερδυνάμεων. Το Πολυτεχνείο υπήρξε η στιγμή που η κοινωνία εισέβαλε απρόσκλητη στο διπλωματικό σαλόνι του Ψυχρού Πολέμου, υπενθυμίζοντας ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο στα επιτελεία της Ουάσινγκτον, της Μόσχας και του Πεκίνου, αλλά και στους δρόμους όπου οι άνθρωποι αρνούνται να γίνουν οι παράπλευρες απώλειες των ξένων ισορροπιών.



