Η Νάταλι Πόρτμαν (Natalie Portman), η Ζυστίν Τριέ (Justine Triet, «Ανατομία μιας Πτώσης») και ο Ζακ Οντιάρ (Jacques Audiard, «Emilia Pérez») είναι μεταξύ των 350 προσωπικοτήτων του κλάδου που υπέγραψαν μια ανοιχτή επιστολή καταδικάζοντας το πολιτιστικό μποϊκοτάζ του Ισραηλινού σκηνοθέτη Ναντάβ Λαπίντ (Nadav Lapid). Ο τελευταίος είναι δριμύς επικριτής της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου (Benjamin Netanyahu) και ζει σε αυτοεξορία στη Γαλλία από το 2021. Η τελευταία του ταινία, «Yes», χαρακτηρίστηκε ως μια «σφοδρή επίθεση στον ισραηλινό εθνικισμό» από το Variety.

Η αντιπαράθεση πηγάζεται από την προγραμματισμένη συμμετοχή του Λαπίντ ως μέλους της κριτικής επιτροπής στο διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου FID της Μασσαλίας (FID Marseille), το οποίο διεξάγεται από τις 7 έως τις 12 Ιουλίου. Η διευθύντρια του φεστιβάλ, Τσβέτα Ντομπρέβα (Tsveta Dobreva), δήλωσε ότι ο Λαπίντ προσκλήθηκε αρχικά «αποκλειστικά από σεβασμό προς το σινεμά του», αλλά σύντομα άρχισε να δέχεται τηλεφωνήματα που απαιτούσαν την απόσυρση της πρόσκλησής του. Όταν η πίεση εντάθηκε, το φεστιβάλ πρότεινε έναν περιορισμένο συμβιβασμό — ο Λαπίντ θα παρουσίαζε απλώς την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους του 2011 «Policeman» σε μια δημόσια προβολή και θα υπέγραφε βιβλία. Ωστόσο, περίπου 10 κινηματογραφιστές απέσυραν τελικά τις ταινίες τους από την επιλογή, αναγκάζοντας τον Λαπίντ να αποσυρθεί εντελώς.

Η εφημερίδα Le Monde δημοσίευσε δύο διαφορετικά κείμενα παρέμβασης (tribunes), τη Δευτέρα και την Τρίτη, υπερασπιζόμενη τον Λαπίντ. Αυτό που υπογράφεται από τους Πόρτμαν, Οντιάρ και Τριέ, μαζί με τη Ρεμπέκα Ζλοτόφσκι (Rebecca Zlotowski, «A Secret Life») και τον Μισέλ Χαζαναβίσιους (Michel Hazanavicius, «The Artist»), μεταξύ άλλων, αποκαλεί το μποϊκοτάζ «μια πνευματική αποτυχία» και υποστηρίζει ότι «Ρώσοι, Ισραηλινοί και Ιρανοί κινηματογραφιστές δεν θα έπρεπε να απειλούνται με διαγραφή ως μια μορφή εξιλέωσης για εγκλήματα που διαπράχθηκαν από κυβερνήσεις, των οποίων οι ίδιοι είναι συχνά οι πιο ένθερμοι επικριτές». Υπογραμμίζει την πορεία του Λαπίντ ως «του μεγαλύτερου Ισραηλινού αντικαθεστωτικού καλλιτέχνη, ο οποίος εργάζεται ακούραστα για να καταγγείλει τις φασιστικές και αποικιοκρατικές ακρότητες της κυβέρνησής του, τις εγκληματικές ηθικές αποτυχίες της, σε ταινίες που έχουν βραβευτεί σε όλο τον κόσμο» — και υποστηρίζει ότι η απόσυρσή του από ένα γαλλικό φεστιβάλ «θα έπρεπε να μας αφυπνίσει και να μας κινητοποιήσει πέρα από αυτή την εκτροπή».

Η επιστολή θέτει το ρητορικό ερώτημα: «Σε ποιο επίπεδο δημόσιας χρηματοδότησης αποφασίζει κανείς ότι ένα έργο, ή ο δημιουργός του, όσο επικριτικός και αν είναι, γίνεται το φερέφωνο μιας εγκληματικής κυβέρνησης; Τίποτα δεν δικαιολογεί την ακύρωση της φωνής ενός καλλιτέχνη».

Οι υπογράφοντες υποστηρίζουν επίσης ότι η συνεχής ενασχόληση και επαφή, αντί για τον αποκλεισμό, αποτελεί την πιο αποτελεσματική μορφή πολιτικής πίεσης. «Μέσα από τη συνεχή και αδιάκοπη πρόσκλησή τους διατηρείται αυτός ο μοχλός αμφισβήτησης», γράφουν, αναφερόμενοι στον Ρώσο σκηνοθέτη Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ (Andrei Zvyagintsev), ο οποίος χρησιμοποίησε την αποδοχή του Μεγάλου Βραβείου στις Κάννες τον περασμένο μήνα για την ταινία «Μινώταυρος» (Minotaur) για να καλέσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν (Vladimir Putin) να «τερματίσει το μακελειό» στην Ουκρανία. «Όσοι ζητούν την πλήρη διαγραφή των καλλιτεχνών από τη δημόσια σφαίρα πρέπει να αντιμετωπίσουν αντίσταση», καταλήγει η επιστολή. «Το σινεμά πρέπει να είναι αυτό το καταφύγιο».

«Το Σινεμά δεν είναι Πρεσβεία»

Ένα δεύτερο κείμενο, με τίτλο «Το Σινεμά δεν είναι Πρεσβεία» και δημοσιευμένο τη Δευτέρα στη Le Monde, υπογράφηκε από την Άλις Ντιόπ (Alice Diop, «Saint Omer»), τον Αρτούρ Χαραρί (Arthur Harari, «The Unknown»), καθώς και από τους παραγωγούς Σαΐντ Μπεν Σαΐντ (Saïd Ben Saïd) και Ζουντίθ Λου Λεβί (Judith Lou Lévy), οι οποίοι εργάστηκαν με τον Λαπίντ στα «Συνώνυμα» (Synonyms) και το «Yes» αντίστοιχα.

Καταγγέλλει μια «εκστρατεία εκφοβισμού» που στοχεύει τον σκηνοθέτη και «μια σκόπιμη προσπάθεια αποκλεισμού ενός κινηματογραφιστή από έναν χώρο συζήτησης και δημιουργίας», ενώ αμφισβητεί τη λογική πίσω από το μποϊκοτάζ. «Με ποιον τρόπο η παρουσία ενός κινηματογραφιστή σε μια κριτική επιτροπή ή η προβολή μιας από τις ταινίες του τον καθιστά εκπρόσωπο ενός κράτους; Η πρόσκληση ενός καλλιτέχνη σε ένα φεστιβάλ δεν αποσκοπεί στην ανύψωσή του στο καθεστώς ενός πολιτιστικού πρεσβευτή, αλλά στην αναγνώριση ενός έργου, μιας καριέρας και ενός κινηματογραφικού οράματος».

Το άρθρο γνώμης ρωτά με νόημα: «Πώς θα μπορούσε ο Ναντάβ Λαπίντ —του οποίου το έργο έχει οικοδομηθεί εδώ και πολλά χρόνια πάνω σε μια άμεση κριτική των πολιτικών που ακολουθούν οι διάφορες κυβερνήσεις της χώρας του, με το κόστος της ανάληψης πραγματικών κινδύνων, και ο οποίος έχει καταγγείλει δημόσια, σε πολυάριθμες περιπτώσεις, την καταστροφή της Γάζας— να εξισωθεί με οποιαδήποτε μορφή ισραηλινής πολιτιστικής πρεσβείας;» Αποκαλεί αυτή τη σύγχυση «μια λογική κατάταξης» που υποβιβάζει έναν καλλιτέχνη στην εθνικότητά του.

Η Γαλλοαλγερινή σκηνοθέτιδα Ναριμάν Μαρί (Narimane Mari), μία από τους κινηματογραφιστές που απέσυραν την ταινία τους, απέρριψε την κατηγορία περί λογοκρισίας: «Δεν καταδικάζουμε ένα ανθρώπινο ον — αρνούμαστε ένα πολιτιστικό και πολιτικό μοντέλο που συνεχίζει να συντηρείται», φέρεται να δήλωσε στη Le Monde.

Ζητήματα Χρηματοδότησης

Όσοι αντιτάχθηκαν στη συμμετοχή του Λαπίντ στο φεστιβάλ επισήμαναν ότι αποδέχθηκε μερική χρηματοδότηση για την ταινία του 2025 «Yes» από το Κινηματογραφικό Ταμείο του Ισραήλ (Israel Film Fund), το οποίο θεωρούν ως βραχίονα του ισραηλινού κράτους. Στην πραγματικότητα, το Ταμείο αποτελεί την πρωταρχική πηγή χρηματοδότησης της χώρας για ισραηλινές και παλαιστινιακές ταινίες και λειτουργεί ανεξάρτητα από την κυβέρνηση.

Έχει μακρά παράδοση στην υποστήριξη προοδευτικών φωνών, όπως το «Βαλς με τον Μπασίρ» (Waltz With Bashir) του Άρι Φόλμαν (Ari Folman), το «Λίβανος» (Lebanon) του Σαμουέλ Μαόζ (Samuel Maoz) και πιο πρόσφατα το «Yes». Παρομοίως, τα βραβεία της Ισραηλινής Ακαδημίας Κινηματογράφου συγκρούστηκαν με την κυβέρνηση τον περασμένο Σεπτέμβριο, αφού η αντιπολεμική ταινία «The Sea» κέρδισε το κορυφαίο βραβείο στην τοπική τελετή απονομής και υποβλήθηκε ως η υποψηφιότητα του Ισραήλ για τα Όσκαρ.

Σε συνέντευξη που δημοσιεύθηκε στις 6 Ιουνίου στη Le Monde, ο Λαπίντ δήλωσε ότι συμφώνησε να αποσυρθεί για να μην φέρει σε δύσκολη θέση το φεστιβάλ, αλλά εξέφρασε την απογοήτευσή του για την κλιμακούμενη πίεση.

«Για έναν χρόνο, η ταινία μου “Yes” ήταν εκείνη που δεχόταν επίθεση. Και μετά, ξαφνικά, η απλή παρουσία μου έγινε απαράδεκτη. Αναρωτήθηκα: τι ακριβώς θέλουν; Να σταματήσω να κάνω ταινίες; Να φύγω από τη Γαλλία; Πόσο μακριά θα πάει αυτό;»

Προειδοποίησε επίσης για μια ευρύτερη αποθαρρυντική επίδραση (chilling effect) στα πολιτιστικά ιδρύματα: «Πολλά φεστιβάλ αρχίζουν τώρα να αποφεύγουν ορισμένες ταινίες ή πρόσωπα, απλώς από φόβο για την αντιπαράθεση. Και παραδόξως, εκείνοι που ισχυρίζονται ότι θέλουν να στρέψουν την προσοχή στην Παλαιστίνη μερικές φορές παράγουν το αντίθετο αποτέλεσμα — οι ταινίες εξαφανίζονται, οι συζητήσεις δεν πραγματοποιούνται πλέον και όλοι υποχωρούν στη σιωπή».

Ο Λαπίντ, ο οποίος στο παρελθόν κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο με τα «Συνώνυμα» και το Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στις Κάννες με το «Το Γόνατο της Άχεντ» (Ahed’s Knee), δήλωσε παρόλα αυτά ότι αρνείται να θεωρήσει τους κινηματογραφιστές που κάνουν μποϊκοτάζ ως εχθρούς, υποδεικνύοντας ότι οι ενέργειές τους αντανακλούν «αδυναμία, θυμό και τεράστια απογοήτευση για την πολιτική αδράνεια γύρω από τη Γάζα», ενώ επανέλαβε τη δική του μακροχρόνια υποστήριξη σε πραγματικές πολιτικές κυρώσεις κατά του Ισραήλ. «Το πραγματικό ζήτημα είναι οι ουσιαστικές πολιτικές κυρώσεις κατά του ισραηλινού κράτους — τις οποίες υποστηρίζω εδώ και χρόνια», είπε.