Σε καθεστώς έντονου δημοσιονομικού συναγερμού βρίσκεται η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη, καθώς η ραγδαία επιδείνωση των δεικτών της την αναδεικνύει πλέον στον «μεγάλο ασθενή» του παγκόσμιου συστήματος. Όπως αποκαλύπτουν τα δεδομένα που δημοσιοποίησε την Τετάρτη το υπουργείο Οικονομικών, το ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ έσπασε για πρώτη φορά στην ιστορία το ψυχολογικό φράγμα των 40 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Η εξέλιξη αυτή πυροδοτεί νέες προειδοποιήσεις για την εκδήλωση μιας σοβαρής κρίσης, την ώρα που το ετήσιο έλλειμμα διαμορφώνεται σε δυσθεώρητα επίπεδα.

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ημερήσια αναφορά ταμειακών διαθεσίμων, μετά και την τελευταία έκδοση αξιόγραφων της Τρίτης, το συνολικό δημόσιο χρέος διαμορφώθηκε στα 40,047 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το αστρονομικό αυτό ποσό περιλαμβάνει ομόλογα του Δημοσίου που βρίσκονται στην κατοχή του επενδυτικού κοινού ύψους 32,266 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, καθώς και ενδοκυβερνητικό χρέος ύψους 7,782 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η συγκεκριμένη αύξηση σημειώθηκε με ρυθμό πολύ ταχύτερο του αναμενόμενου, καθώς η Υπηρεσία Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO) προέβλεπε ότι το χρέος θα έφτανε τα 39,4 τρισεκατομμύρια έως το τέλος του τρέχοντος έτους.

«Δεν είναι βιώσιμος ο αριθμός της αύξησης του χρέους»

Η εκτόξευση αυτή οφείλεται κυρίως στον αυξημένο δανεισμό για την κάλυψη των δαπανών υγείας και κοινωνικής ασφάλισης, αλλά και στην κατακόρυφη άνοδο του κόστους εξυπηρέτησης. Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο στην περαιτέρω βάθυνση του ελλείμματος έπαιξε η επιστροφή χρημάτων που είχαν εισπραχθεί από τελωνειακούς δασμούς σε εταιρείες, μια εξέλιξη που ακολούθησε την ακυρωτική απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου τον περασμένο Φεβρουάριο.

Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ο λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ να αγγίζει πλέον το 125%, συνεχίζοντας να μεγεθύνεται ασταμάτητα παρά τη συνεχιζόμενη οικονομική ανάπτυξη. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει να παρουσιάσει ισοσκελισμένο προϋπολογισμό από τις αρχές του αιώνα, με το έλλειμμα να κυμαίνεται μεταξύ 5,2% και 6,2% του ΑΕΠ την τελευταία τετραετία, έχοντας αγγίξει ακόμα και το 15% το 2020 εν μέσω της πανδημίας.

Αυτός ο ρυθμός αύξησης «δεν είναι βιώσιμος», σύμφωνα με την Τζέσικα Ριντλ, ειδική σε ζητήματα προϋπολογισμού στο Brookings Institution, η οποία υπολογίζει ότι το ετήσιο έλλειμμα κινείται σταθερά στα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια τα τελευταία χρόνια.

Προειδοποιήσεις για την οικονομία

Το αμερικανικό χρέος έχει υπερδιπλασιαστεί σε λιγότερο από μία δεκαετία, από τα 19,95 τρισ. δολάρια τον Ιανουάριο του 2017. Το ορόσημο των 40 τρισεκατομμυρίων ξεπεράστηκε μόλις πέντε μήνες μετά την κατάρριψη του φράγματος των 39 τρισ., τη στιγμή που το 1981 είχε χρειαστεί αρκετός χρόνος για να καταγραφεί το πρώτο 1 τρισεκατομμύριο.

«Τα σαράντα τρισεκατομμύρια δολάρια χρέους δεν υπάρχουν μόνο στα βιβλία της κυβέρνησης· γίνονται αισθητά σε ολόκληρη την οικονομία και καταλήγουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στην τσέπη των πολιτών», τόνισε χαρακτηριστικά η πρόεδρος της ανεξάρτητης Επιτροπής για έναν Υπεύθυνο Ομοσπονδιακό Προϋπολογισμό, Μάγια ΜακΓκίνιας.

«Όσο περισσότερο δανειζόμαστε, τόσο επιδεινώνουμε τον πληθωρισμό, περιορίζουμε άλλες προτεραιότητες του προϋπολογισμού και μας αφήνουμε εκτεθειμένους σε έκτακτες ανάγκες στο εσωτερικό και σε αναταραχές στο εξωτερικό», υπογράμμισε η ίδια. Σχολιάζοντας την πορεία της χώρας, πρόσθεσε: «Είναι εντυπωσιακό πόσο προβλέψιμη μπορεί να γίνει η δημοσιονομική παρακμή μιας παγκόσμιας δύναμης».

Η πίεση στις αγορές ομολόγων και τα επιτόκια

Η διόγκωση του δημοσίου χρέους συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία το κόστος δανεισμού έχει φτάσει σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από την περίοδο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η ζήτηση από τους ξένους επενδυτές, οι οποίοι κατέχουν σχεδόν το ένα τρίτο των ομολόγων των ΗΠΑ, καταγράφει πτώση.

Πρόσφατα, η δημοπρασία 30ετών ομολόγων ύψους 25 δισ. δολαρίων «έκλεισε» με την υψηλότερη απόδοση από το 2021, γεγονός που ανάγκασε τον υπουργό Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, να ανακοινώσει διπλασιασμό των επαναγορών ομολόγων 10 έως 30 ετών, σε τουλάχιστον 4 δισεκατομμύρια δολάρια ανά επιχείρηση, προκειμένου να συγκρατήσει τις αποδόσεις.

Οι αυξημένες αποδόσεις των ομολόγων ανεβάζουν τα επιτόκια των στεγαστικών, εμπορικών και καταναλωτικών δανείων, ασκώντας ασφυκτική πίεση στους πολίτες. Απαντώντας σε ερώτηση για τις αναταράξεις στην αγορά ομολόγων, ο Ντόναλντ Τραμπ σημείωσε: «Δεν το πιστεύω καθόλου αυτό. Πιστεύω ότι έχουμε μια πολύ ισχυρή χώρα και ξεπερνάμε αυτά τα γελοία επιτόκια είναι γελοία. Κοιτάξτε, όταν η χώρα μας είναι ισχυρή, τα επιτόκια πρέπει να πέφτουν».

Η αύξηση του χρέους φέρει τη σφραγίδα των επιλογών και των δύο τελευταίων προέδρων. Κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, το χρέος αυξήθηκε κατά 7,8 τρισεκατομμύρια δολάρια (μεγάλο μέρος λόγω της πανδημίας), ενώ από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο προστέθηκαν ήδη 3,8 τρισεκατομμύρια. Αντίστοιχα, επί προεδρίας Μπάιντεν το δημόσιο χρέος ενισχύθηκε κατά 8,4 τρισεκατομμύρια δολάρια, μέσα από πακέτα ανάκαμψης, επιδοτήσεις και επενδύσεις σε υποδομές.

Την ίδια στιγμή, νομοθετικές πρωτοβουλίες όπως το «One Big Beautiful Bill Act» της τρέχουσας θητείας Τραμπ εκτιμάται από το CBO ότι θα επιβαρύνουν το χρέος κατά επιπλέον 4,7 τρισ. δολάρια. Παρά τις εξαγγελίες για συγκράτηση των δαπανών, οι περικοπές που προωθεί το Τμήμα Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (DOGE) στοχεύουν κυρίως στα «διακριτικά» προγράμματα, αγνοώντας πως το 60% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού των 7 τρισ. κατευθύνεται σε «υποχρεωτικά» προγράμματα (Medicare, Medicaid, κοινωνική ασφάλιση).

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι πως περισσότερα από 1,1 τρισεκατομμύρια δολάρια απαιτούνται πλέον αποκλειστικά για την αποπληρωμή των τόκων. Το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους έχει ήδη υπερβεί τη χρηματοδότηση του αμερικανικού Πενταγώνου και τις δαπάνες υγείας του Medicare, αποτελώντας τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών μετά την κοινωνική ασφάλιση. Η πίεση εντείνεται διαρκώς, καθώς το κράτος καλείται να καλύψει τις αυξημένες συνταξιοδοτικές και υγειονομικές ανάγκες των «baby boomers», σε μια εξίσωση που, προσθέτοντας τις μειώσεις φόρων και τα περιορισμένα έσοδα, φαίνεται αδύνατον να επιλυθεί.