Η νέα κυβέρνηση της Σερβίας, υπό την ηγεσία των φοιτητών, σχεδιάζει να περιορίσει τα ριάλιτι (reality TV) στα 45 λεπτά την ημέρα και να καθιερώσει τετραήμερη εβδομάδα εργασίας.
Τον Οκτώβριο, η Φοιτητική Λίστα (Student List) ανέτρεψε το καθεστώς του Αλεξάνταρ Βούτσιτς (Aleksandar Vučić), του αυταρχικού ηγέτη της χώρας και συμμάχου του Βλαντίμιρ Πούτιν, υποσχόμενη να απαλλάξει τη χώρα από τη διαφθορά.
Η άμορφη συλλογή πολιτικών «αουτσάιντερ» (outsiders) που προτάθηκαν από φοιτητές εξασφάλισε 140 από τις 250 έδρες στο κοινοβούλιο, αλλά δεν έχει ξεκάθαρο υποψήφιο για πρωθυπουργό.
Την Τρίτη, οι βουλευτές της ορκίστηκαν στην εθνοσυνέλευση στο Βελιγράδι, επευφημούμενοι από εκατοντάδες υποστηρικτές.
Τώρα που ο κ. Βούτσιτς είναι εκτός, πρέπει να αναλάβουν το δύσκολο έργο της διακυβέρνησης και της αποδέσμευσης της χώρας από τη Ρωσία – και όλα αυτά χωρίς ηγέτη.
Ο καθηγητής Βουκ Βουκσάνοβιτς (Vuk Vuksanović), λέκτορας εξωτερικής πολιτικής με εξειδίκευση στη Σερβία στο King’s College του Λονδίνου, δήλωσε στην Telegraph: «Το να κερδίζεις τις εκλογές και το να διοικείς τη χώρα είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα».
Ένας τρόπος με τον οποίο το κίνημα σχεδιάζει να μεταμορφώσει τη χώρα είναι να την απογαλακτίσει από την τηλεόραση ριάλιτι, απαγορεύοντας τα προγράμματα αυτά στα ελεύθερα εθνικά κανάλια πριν από τις 11 μ.μ. και περιορίζοντάς τα στα 45 λεπτά την ημέρα.
Δημοφιλή ριάλιτι σόου όπως το Elita, μια σερβική σειρά ριάλιτι στα πρότυπα του Big Brother, θα παραμείνουν διαθέσιμα μέσω συνδρομητικών υπηρεσιών, υπό την προϋπόθεση περιορισμών ηλικίας και γονικού ελέγχου.
Οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς θα υποχρεούνται επίσης να προβαίνουν σε άμεση διακοπή του προγράμματος σε περίπτωση βίας, απειλών ή ρητορικής μίσους.
Η πολιτική αυτή αντανακλά την πεποίθηση του κινήματος ότι η τηλεόραση ριάλιτι έχει γίνει σύμβολο της βίαιης κουλτούρας που καλλιεργήθηκε υπό την προηγούμενη κυβέρνηση.
Ο καθηγητής Βουκσάνοβιτς δήλωσε: «Οι εκπομπές είναι τόσο γεμάτες χυδαιότητα και βία, και αυτές είναι τόσο εύκολα προσβάσιμες. Για πολλούς από αυτούς, είναι κατά κάποιον τρόπο αντιπροσωπευτικές του κοινωνικού και πολιτιστικού κλίματος που αναδύθηκε κατά τη διάρκεια του παλαιού καθεστώτος».
Τα σχέδια αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας μεταρρύθμισης του τοπίου των μέσων ενημέρωσης της Σερβίας, το οποίο οι επικριτές κατηγορούν ότι είχε μετατραπεί σε προπαγανδιστική μηχανή για την κυβέρνηση Βούτσιτς.
Μετά την εκλογική νίκη της Φοιτητικής Λίστας, ένας σερβικός τηλεοπτικός σταθμός ζήτησε συγγνώμη από τους τηλεθεατές του για τη μεροληπτική ενημέρωση και την αποτυχία του να αμφισβητήσει το καθεστώς Βούτσιτς.
Ο Γκόραν Έρορ (Goran Eror), παρουσιαστής ειδήσεων σε κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο σε μια βόρεια επαρχία της χώρας, δήλωσε: «Επί χρόνια, αποτύχαμε να εκπληρώσουμε το καθήκον μας».
Τα σχέδια του κινήματος επεκτείνονται επίσης πέρα από την τηλεοπτική οθόνη και στον χώρο εργασίας.
Θέλει να ενθαρρύνει τις εταιρείες να καθιερώσουν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας, μειώνοντας τις ώρες των εργαζομένων στις 32 την εβδομάδα χωρίς να μειωθούν οι μισθοί τους.
Άλλα μέτρα που αποσκοπούν στη βελτίωση των δικαιωμάτων των εργαζομένων περιλαμβάνουν τον περιορισμό των υπερωριών στις οκτώ ώρες την εβδομάδα, τον περιορισμό των συμβάσεων ορισμένου χρόνου και την απαγόρευση επικοινωνίας των εργοδοτών με τους εργαζομένους εκτός ωραρίου εργασίας.
Οι προτάσεις σηματοδοτούν μια απομάκρυνση από το οικονομικό μοντέλο που ακολουθήθηκε επί κ. Βούτσιτς, το οποίο βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην προσέλκυση ξένων επενδυτών με την υπόσχεση σχετικά φθηνού εργατικού δυναμικού.
Ωστόσο, αναλυτές λένε ότι το νέο μοντέλο ίσως ταιριάζει καλύτερα σε πλούσιες σκανδιναβικές οικονομίες παρά σε μια χώρα μεσαίου εισοδήματος όπως η Σερβία.
Ο καθηγητής Βουκσάνοβιτς δήλωσε: «Εξακολουθεί να είναι ένα σκανδιναβικό πεδίο, όχι πεδίο μιας χώρας μεσαίου εισοδήματος. Πρέπει να ευθυγραμμιστούν τα οικονομικά δεδομένα πριν από μια τόσο φιλόδοξη υπόσχεση».
Η εξωτερική πολιτική είναι το πεδίο όπου οι αντικρουόμενες προτεραιότητες του κινήματος θα μπορούσαν να αποδειχθούν πιο δύσκολο να συμβιβαστούν.
Η Σερβία, μια βαλκανική χώρα περίπου 6,6 εκατομμυρίων κατοίκων, βρίσκεται εδώ και καιρό παγιδευμένη ανάμεσα στις φιλοδοξίες της να ενταχθεί στην ΕΕ και τη στενή της σχέση με τη Μόσχα.
Μέλη της Φοιτητικής Λίστας έχουν προτείνει ένα ενδεχόμενο δημοψήφισμα για την ένταξη της χώρας στην ΕΕ, αν και αυτό δεν αποτελούσε μέρος της επίσημης προεκλογικής δέσμευσης της ομάδας.
Ο Αλεξάνταρ Μπάουτσαλ (Aleksandar Baucal), νεοεκλεγείς βουλευτής, μίλησε στο φόρουμ διεύρυνσης της ΕΕ στις Βρυξέλλες, στην πρώτη εμφάνιση του κινήματος ενώπιον διεθνούς ακροατηρίου.
Δήλωσε ότι η Φοιτητική Λίστα θα επιταχύνει τις εργασίες για την εκπλήρωση των ενδιάμεσων κριτηρίων αναφοράς για την ένταξη στην ΕΕ.
«Ο ευρωπαϊκός δρόμος είναι δρόμος μεταρρυθμίσεων: ενίσχυση των ευρωπαϊκών αξιών, οικοδόμηση λειτουργικών θεσμών και ενός γνήσιου συστήματος κράτους δικαίου, ανάπτυξη μιας βιώσιμης οικονομίας ενσωματωμένης στην ευρωπαϊκή αγορά», πρόσθεσε.
Ο κ. Μπάουτσαλ και άλλοι εκπρόσωποι της Φοιτητικής Λίστας συναντήθηκαν επίσης με τη Μάρτα Κος (Marta Kos), την επίτροπο διεύρυνσης της ΕΕ, για να συζητήσουν το ευρωπαϊκό μέλλον της Σερβίας.
Όμως οι στενότεροι δεσμοί με τις Βρυξέλλες δεν σημαίνουν απαραίτητα οριστική ρήξη με τη Μόσχα, και η ομάδα αντιμετωπίζει το περίπλοκο έργο να αποδεσμευτεί από τη Ρωσία διατηρώντας παράλληλα τους οικονομικούς δεσμούς.
Το κίνημα αντιτίθεται στις κυρώσεις κατά της Μόσχας και σκοπεύει να διατηρήσει τη διμερή συνεργασία, ακόμη κι ενώ σηματοδοτεί την επιθυμία να μειώσει τη ρωσική επιρροή στους σερβικούς θεσμούς.
Ο καθηγητής Βουκσάνοβιτς δήλωσε: «Όσον αφορά τη Ρωσία, αναμένω υποβάθμιση της συνεργασίας στον τομέα των πληροφοριών και λιγότερη εξύμνηση της Ρωσίας στα σερβικά μέσα ενημέρωσης».
Η Φοιτητική Λίστα έχει επίσης υποσχεθεί να διαρρήξει τους στενούς δεσμούς που είχε δημιουργήσει ο κ. Βούτσιτς με το Ισραήλ, δεσμευόμενη να σταματήσει το εμπόριο όπλων και ζητώντας τον τερματισμό ενός έργου μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) που συνδέεται με το Ισραήλ στη Σερβία.
Ο Φίλιπ Ούμποβιτς (Filip Ubovic), εκπρόσωπος της Φοιτητικής Λίστας, δήλωσε: «Αυτό που συμβαίνει εκεί είναι μια κηλίδα στη συνείδηση της ανθρωπότητας και είναι πραγματικά λυπηρό. Η πλατφόρμα μας αναφέρει ξεκάθαρα ότι θα τερματίσουμε το εμπόριο όπλων με το Ισραήλ».
Ο κ. Βούτσιτς κατηγόρησε τη Φοιτητική Λίστα ότι αποδυναμώνει την άμυνα της Σερβίας μετά την ανακοίνωση της δέσμευσης.
Ο καθηγητής Βουκσάνοβιτς δήλωσε ότι το ζήτημα θα είναι δύσκολο στη διαχείρισή του. Η Σερβία έχει ιστορικούς δεσμούς με το Ισραήλ, οι οποίοι διαμορφώθηκαν από την κοινή εμπειρία δεινών των δύο χωρών κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά οι νεότερες γενιές έχουν γίνει ολοένα και πιο συμπαθούσες προς τον παλαιστινιακό αγώνα.
«Κανείς δεν θέλει να τερματίσει τους δεσμούς με το Ισραήλ», είπε για τον σερβικό πληθυσμό, προσθέτοντας ότι η φιλοπαλαιστινιακή θέση του κινήματος θα περιπλέξει τη σχέση.
Το Κοσσυφοπέδιο θα παραμείνει ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο. Η Σερβία υποστηρίζει ότι το Κοσσυφοπέδιο, το οποίο κήρυξε την ανεξαρτησία του το 2008, παραμένει μέρος της επικράτειάς της.
Παρά τις προσδοκίες ορισμένων ότι η Φοιτητική Λίστα θα αναγνώριζε το Κοσσυφοπέδιο, η επίσημη γραμμή της είναι να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με την Πρίστινα με τη μεσολάβηση της ΕΕ, αλλά χωρίς καμία πρόθεση αναγνώρισης της ανεξαρτησίας της περιοχής.
Όμως το κίνημα δεν δημιουργήθηκε ποτέ για να αναλάβει την εξουσία. Συγκροτήθηκε για να απαιτήσει απαντήσεις μετά την κατάρρευση ενός τσιμεντένιου στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ (Novi Sad) τον Νοέμβριο του 2024, η οποία σκότωσε 16 ανθρώπους και πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις για την κυβερνητική διαφθορά.
Ανέτρεψαν τον ισχυρό άνδρα· τώρα πρέπει να αναλάβουν το δύσκολο έργο της διακυβέρνησης.



