Ο Ισραηλινός ιστορικός Ιλάν Παπέ είναι ένας από τους κορυφαίους ειδικούς για την κατοχή της Παλαιστίνης από τη χώρα του και αποτελεί επίσης έναν από τους κύριους επικριτές του σιωνιστικού αποικιοκρατικού εγχειρήματος. Αυτόν τον μήνα εκδίδει δύο βιβλία στα ισπανικά, τα οποία είναι απαραίτητα και συμπληρωματικά για να κατανοήσει κανείς τη γενοκτονία στη Γάζα και τις πολιτικές του Εβραϊκού Κράτους που την οδήγησαν σε αυτό το άκρο.
Στο βιβλίο Μια σύντομη ιστορία της Γάζας (Capitán Swing, 2026), το οποίο εκδίδεται στις 22 Νοεμβρίου στα ισπανικά προτού κυκλοφορήσει στα αγγλικά, ο Παπέ κάνει μια αναδρομή από την αρχαιότητα έως σήμερα, διατρέχοντας όλες τις κατακτήσεις στις οποίες υποβλήθηκε αυτή η γη, της οποίας η πλούσια κληρονομιά έχει μετατραπεί σε ερείπια από το Ισραήλ. «Το να εξηγήσουμε στον κόσμο ότι η Γάζα ήταν ένα πολύ σημαντικό μέρος, ένας εξαιρετικά ευημερών και ανεπτυγμένος τόπος που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική, πολιτιστική, οικονομική και πολιτική ιστορία της Παλαιστίνης, βοηθά στην κατανόηση μεγάλου μέρους του συλλογικού τραύματος που υπέστησαν οι Παλαιστίνιοι στη Γάζα· ενός τραύματος που δεν περιορίζεται στην τρέχουσα γενοκτονία, αλλά χρονολογείται από το 1948 και επιμένει γενιά με τη γενιά», δηλώνει σε συνέντευξή του στην εφημερίδα μας.
Το άλλο του βιβλίο που εκδίδεται αυτόν τον μήνα στα ισπανικά, πριν από άλλες γλώσσες, είναι το Ιουδαϊσμός εναντίον Σιωνισμού, γιατί το Ισραήλ δεν είναι εβραϊκό κράτος (Akal, 2026). Ο Παπέ δεν έχει καμία αμφιβολία ότι «η Ευρώπη πρέπει να αισθάνεται ένοχη για αιώνες αντισημιτισμού», αλλά «το χρέος της είναι απέναντι στους Εβραίους, όχι απέναντι στο Ισραήλ», επομένως είναι σημαντικό για τους Ευρωπαίους να κατανοήσουν ότι «το Ισραήλ δεν εκπροσωπεί όλους τους Εβραίους» και ότι «ο Ιουδαϊσμός δεν ισούται με τον Σιωνισμό».
«Το Ισραήλ είναι ένα Σιωνιστικό Κράτος», λέει ο ιστορικός, και το υποστηρίζει σε περίπου 140 σελίδες που επιδιώκουν να αποδομήσουν έναν από τους κύριους λόγους για τους οποίους η Ευρώπη έχει στηρίξει άνευ όρων το Ισραήλ και, σε ορισμένες χώρες όπως η Γερμανία, αποτελεί ταμπού η άσκηση κριτικής στις πολιτικές και τις ενέργειες του Ισραήλ.
Πιστεύετε ότι αν η Ευρώπη καταλάβαινε πως το Ισραήλ δεν είναι εβραϊκό κράτος, θα άλλαζε την εξωτερική της πολιτική και τις σχέσεις της με το Τελ Αβίβ;
Πρόκειται για τη διατήρηση μιας ξεκάθαρης στάσης και το να λέει κανείς: «Θα κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου για να σταματήσω τη γενοκτονία στη Γάζα, την εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη και την πολιτική του απαρτχάιντ εναντίον των Παλαιστινίων εντός του Ισραήλ». Θα το κάνω επειδή απορρίπτω αυτές τις πολιτικές, όχι επειδή τις εφαρμόζουν οι Εβραίοι. Ο λόγος είναι οι ίδιες οι πολιτικές, όχι ποιος τις εκτελεί. Σε οποιοδήποτε άλλο πλαίσιο, αυτή η προσέγγιση θα ήταν απολύτως έγκυρη.
Θα ήταν μια μικρή πρόοδος εάν το Ισραήλ συμπεριλαμβανόταν στην κατηγορία των μη δημοκρατικών κρατών
Αν κατηγορήσετε τη Ρωσία ότι διαπράττει εγκλήματα στην Ουκρανία ή τη Βόρεια Κορέα ότι κακομεταχειρίζεται τους ίδιους της τους πολίτες, δεν κατηγορείτε ολόκληρο τον ρωσικό λαό ή ολόκληρο τον κορεατικό λαό, έτσι δεν είναι; Επίσης, δεν κατηγορείτε όλους τους Βουδιστές, τους Ινδουιστές ή τους Χριστιανούς. Είναι μια πολύ συγκεκριμένη θέση ενάντια σε μια συγκεκριμένη πολιτική, που απορρέει από μια συγκεκριμένη ιδεολογία.
Επομένως, ελπίζω ότι το βιβλίο θα βοηθήσει να αποδυναμωθεί αυτή η ασπίδα, αυτό το είδος ασυλίας που απολαμβάνει το Ισραήλ, η οποία διατηρείται επειδή οι άνθρωποι φοβούνται μην χαρακτηριστούν αντισημίτες.
Θα συμφωνήσετε ότι υπάρχουν επίσης οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα πίσω από την ευρωπαϊκή υποστήριξη προς το Ισραήλ.
Φυσικά. Είναι μόνο μία πτυχή, αλλά υπάρχει σύνδεση, ακόμη και όταν η οικονομική υποστήριξη προς το Ισραήλ ανταποκρίνεται σε καθαρά πρακτικούς και πραγματιστικούς λόγους, απαλλαγμένους από ιδεολογία. Αυτό είναι δυνατό επειδή υπάρχει μια ιδεολογία ή ένα ηθικό αφήγημα που το δικαιολογεί. Όσοι πωλούν όπλα και στρατιωτικό εξοπλισμό στο Ισραήλ δεν το κάνουν από ανησυχία για τον αντισημιτισμό· το κάνουν επειδή επιδιώκουν να αποκομίσουν κέρδη. Υπάρχει επίσης μια πολιτική, ιδεολογική και ηθική διάσταση σε όλο αυτό το ζήτημα. Επομένως, πιστεύω ότι όλα αποτελούν μέρος της ίδιας εκστρατείας.
Τα μη δημοκρατικά κράτη συνεχίζουν να λαμβάνουν όπλα από την Ευρώπη, αλλά η κατάσταση γίνεται πιο περίπλοκη όταν είναι γνωστό ότι παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Θα ήταν μια μικρή πρόοδος εάν το Ισραήλ συμπεριλαμβανόταν σε αυτή την κατηγορία Κρατών. Ωστόσο, επί του παρόντος κατέχει μια εξαιρετική θέση, μια εξαιρετικότητα που ανταποκρίνεται σε αυτό το ιδεολογικό και ηθικό ζήτημα, και όχι στο γεγονός ότι αποφέρει μεγαλύτερα κέρδη από την πώληση όπλων.
Στην πραγματικότητα, το Ισραήλ διεξήγαγε γενικές εκλογές στις 27 Οκτωβρίου και όλοι τις θεωρούν δημοκρατικές. Ποια είναι η γνώμη σας;
Αν ήταν δημοκρατική χώρα, το γεγονός ότι η κυβέρνηση βρίσκεται πλέον στη μειοψηφία στο Κοινοβούλιο θα έπρεπε να είχε βγάλει τον κόσμο στους δρόμους να πανηγυρίζει, όπως ακριβώς συνέβη στην Ουγγαρία, τη Σερβία ή τη Βραζιλία. Ωστόσο, στο Ισραήλ κανείς δεν είναι χαρούμενος, όλοι αισθάνονται σαν να έχουν χάσει. Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή το Ισραήλ δεν είναι δημοκρατία, επειδή οι ψήφοι των Παλαιστινίων δεν μετρούν. Επομένως, η ισορροπία του ποιος κέρδισε και ποιος έχασε δεν μετριέται από τον αριθμό των εδρών που έχει ο κυβερνητικός συνασπισμός σε σύγκριση με εκείνες που έχει η αντιπολίτευση στην Κνεσέτ, το πραγματικό ερώτημα είναι πόσα Εβραία μέλη έχει η κάθε πλευρά.
Πιστεύω ότι οι εκλογές στις ΗΠΑ έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να επηρεάσουν τις ζωές των Παλαιστινίων απ’ ό,τι οι ισραηλινές εκλογές
Τώρα, εάν μετρούν μόνο οι άνθρωποι μιας συγκεκριμένης θρησκείας ή εθνότητας, τότε δεν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα δημοκρατικό σύστημα. Εάν ορισμένοι πολίτες εμποδίζονται να συμμετέχουν στην πολιτική ζωή, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια μορφή φυλετικού διαχωρισμού, ένα είδος απαρτχάιντ.
Οι Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ, οι οποίοι αποτελούν πάνω από το 20% του πληθυσμού, προσπάθησαν να φέρουν την αλλαγή εκ των έσω πηγαίνοντας μαζικά στις κάλπες. Θα τους επιτραπεί να επηρεάσουν την ισραηλινή πολιτική;
Η πρόβλεψή μου είναι ότι δεν θα μπορέσουν, αν και θα ήμουν πολύ χαρούμενος αν έκανα λάθος. Χωρίς αμφιβολία, δεν θα μπορέσουν να επηρεάσουν την πολιτική σχετικά με το Παλαιστινιακό ζήτημα. Στην καλύτερη περίπτωση, εάν τους επιτραπεί να διαδραματίσουν κάποιον ρόλο στο ισραηλινό πολιτικό παιχνίδι, μπορεί να αναμένεται μια ελαφρά βελτίωση στις ζωές των Παλαιστινίων που διαμένουν στο Ισραήλ. Ωστόσο, δεν θα έχει καμία επιρροή στους Παλαιστίνιους στη Δυτική Όχθη ή τη Λωρίδα της Γάζας. Στην πραγματικότητα, πιστεύω ότι οι εκλογές στις ΗΠΑ έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να επηρεάσουν τις ζωές των Παλαιστινίων απ’ ό,τι οι ισραηλινές εκλογές.
Εάν υπάρξει τελικά μια διαφορετική κυβέρνηση στο Ισραήλ, πιστεύετε ότι μπορεί να αλλάξει την πολιτική όσον αφορά τη Γάζα, για παράδειγμα, επιτρέποντας την είσοδο περισσότερης ανθρωπιστικής βοήθειας;
Δεν περιμένω καμία μελλοντική ισραηλινή κυβέρνηση να υιοθετήσει μια πιο θετική ή εποικοδομητική προσέγγιση απέναντι στον λαό της Γάζας.
Εάν ο Νετανιάχου παραμείνει στην εξουσία, θα συνεχίσει να πιέζει τους Παλαιστίνιους να φύγουν. Και, αν δεν το κάνουν, θα συνεχίσει με αυτό που αποκαλώ «σταδιακή γενοκτονία»: να σκοτώνει ανθρώπους, όχι σε μεγάλους αριθμούς αλλά συνεχώς, και να προσπαθεί να ιδρύσει κάποιου είδους εβραϊκούς οικισμούς στη Γάζα, τουλάχιστον στις παραμεθόριες περιοχές της.
Εάν, από την άλλη πλευρά, σχηματιστεί ένας άλλος τύπος κυβέρνησης, είναι πιθανό να προσπαθήσει να αντικαταστήσει τη Χαμάς με την Παλαιστινιακή Αρχή ή κάποια άλλη τοπική ηγεσία. Εάν ο νέος συνασπισμός [της αντιπολίτευσης] καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, θέλει να αναπαραγάγει την κατάσταση της Δυτικής Όχθης στη Γάζα. Δεν μιλάει για απέλαση των Παλαιστινίων από τη Γάζα, αλλά για επιστροφή στην κατάσταση του 2022: ένα σενάριο στο οποίο ο πληθυσμός ζει υπό πολιορκία και το Ισραήλ ελέγχει τα σημεία εισόδου και εξόδου, και αν αυτό δεν αρέσει στους Παλαιστίνιους, τους τιμωρεί με στρατιωτικές ενέργειες. Αυτό δεν είναι λύση: είναι επιστροφή στο μοντέλο της υπαίθριας φυλακής.
Φαίνεται ότι μετά από τρία χρόνια γενοκτονίας, έχουμε ξεχάσει πως η Γάζα βρισκόταν υπό αποκλεισμό από το 2007. Στο βιβλίο σας Μια σύντομη ιστορία της Γάζας λέτε ότι η άρνηση του ιστορικού πλαισίου μέσα στο οποίο έλαβε χώρα η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 επέτρεψε στο Ισραήλ να ακολουθήσει γενοκτονικές πολιτικές. Πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε αυτό το πλαίσιο;
Είναι πολύ σημαντικό να αμφισβητήσουμε το αφήγημα του Ισραήλ ότι η Χαμάς έδρασε όπως έδρασε απλώς επειδή είναι Μουσουλμάνοι ή επειδή της το διέταξε το Ιράν. Φυσικά, δεν δικαιολογώ καθόλου τις ενέργειες της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, ήταν μια τρομερή σφαγή που δεν βοήθησε καθόλου τον παλαιστινιακό λαό. Ωστόσο, η μη κατανόηση της προέλευσης της βίας μάς εμποδίζει να αντιμετωπίσουμε άμεσα την πηγή της και να αποτρέψουμε την επανάληψή της.
Τόσο η 7η Οκτωβρίου όσο και η τρέχουσα γενοκτονία είναι συμπτώματα της βίας, όχι η αιτία της. Η ρίζα της βίας ανάγεται στη στιγμή που η Ευρώπη είπε στον γηγενή πληθυσμό μιας γης: «Αυτή δεν είναι πλέον η πατρίδα σας· ανήκει πλέον σε ανθρώπους που δεν θέλουμε στην Ευρώπη, τους οποίους θα βοηθήσουμε να ιδρύσουν ένα ευρωπαϊκό κράτος εις βάρος σας». Η κατάσταση δεν έχει αλλάξει επειδή ο τοπικός πληθυσμός δεν αποδέχτηκε ποτέ αυτή την πραγματικότητα, αντιστάθηκε και θα συνεχίσει να αντιστέκεται.
Η μόνη λύση είναι να οικοδομηθεί ένα Κράτος βασισμένο στην ισότητα, τη δικαιοσύνη και την ελευθερία για όλους, από τον ποταμό Ιορδάνη μέχρι τη θάλασσα.
Τόσο η 7η Οκτωβρίου όσο και η τρέχουσα γενοκτονία είναι συμπτώματα της βίας, όχι η αιτία της
Πώς μπορεί το βιβλίο σας να βοηθήσει να μάθουμε για την ιστορία της Γάζας και επίσης να κρατήσουμε ζωντανό το παρελθόν της;
Οι Παλαιστίνιοι μπορεί να χάσουν ένα κτίριο, ένα μουσείο, μια βιβλιοθήκη ή ένα αρχείο, αλλά δεν χάνουν τη μνήμη τους. Μπορείς να σβήσεις ένα μουσείο, μπορείς να σβήσεις ένα πανεπιστήμιο, αλλά δεν μπορείς να σβήσεις τη μνήμη ή την ιστορία. Ελπίζω ότι βιβλία σαν κι αυτό —δεν είναι το μόνο και οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι της Γάζας γράφουν συνεχώς γι’ αυτό— θα βοηθήσουν τον κόσμο να καταλάβει πώς ήταν η Γάζα πριν από την καταστροφή της, γιατί αυτό ακριβώς θα θέλαμε να ξαναγίνει.
Κάτι παρόμοιο συνέβη κατά τη διάρκεια της Νάκμπα (Nakba) του 1948. Χωριά, τζαμιά, εκκλησίες και βιβλιοθήκες μπορούν να ισοπεδωθούν· ο πληθυσμός μπορεί να ξεριζωθεί, αλλά η Παλαιστίνη παραμένει στις καρδιές τους, στη φαντασία τους και στη μνήμη τους. Είναι κάτι που κανείς δεν μπορεί να τους πάρει. Η πρόθεσή μου ήταν να το αποτυπώσω αυτό σε ένα βιβλίο, ώστε οι άνθρωποι να κατανοήσουν την ένδοξη και εντυπωσιακή κληρονομιά που κατέχουν.
Στην πραγματικότητα, στη Δύση, ήδη πριν από τη γενοκτονία, η εικόνα της Γάζας είναι αυτή ενός εδάφους υπό πολιορκία και κατεστραμμένου από τους βομβαρδισμούς…
Είναι σημαντικό να περιγράφουμε την καταστροφή, αλλά είναι εξίσου σημαντικό να περιγράφουμε τι έχει καταστραφεί, ώστε οι άνθρωποι να κατανοήσουν το μέγεθος της καταστροφής, αφενός, αλλά και τις προσδοκίες για το μέλλον, αφετέρου.
Το Ισραήλ ελέγχει τη Γάζα σχεδόν 80 χρόνια. Οι Οθωμανοί κυβέρνησαν την Παλαιστίνη για 400 χρόνια. Το Ισραήλ δεν μπορεί να πιστεύει ότι επειδή έλεγχε έναν λαό για 80 χρόνια, θα συνεχίσει να το κάνει και στο μέλλον. Η Γάζα ελέγχθηκε και κυβερνήθηκε από πολλούς λαούς, πολλές δυνάμεις και πάντα επιβίωνε. Είναι αλήθεια ότι τώρα είναι η χειρότερη στιγμή στην ιστορία της, αλλά η ανθεκτικότητα και η αναγέννηση βρίσκονται στο DNA της.
Το Ισραήλ δεν μπορεί να πιστεύει ότι επειδή έλεγχε έναν λαό για 80 χρόνια, θα συνεχίσει να το κάνει και στο μέλλον
Πιστεύετε ότι μπορεί επίσης να αναγεννηθεί μετά τη γενοκτονία;
Αυτό που προτείνω στο τέλος του βιβλίου είναι ότι, εάν η Γάζα δεν πρόκειται να γίνει αυτό που ήταν και συνεχίσει να είναι μια λωρίδα μετατραπείσα σε φυλακή, τότε η Παλαιστίνη δεν θα γίνει αυτό που ήταν και θα συνεχίσει να βρίσκεται υπό κατοχή και αποικιοκρατία. Και εάν η Παλαιστίνη παραμείνει καταπιεσμένη και αποικιοποιημένη, αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος δεν κινείται προς ένα καλό πεπρωμένο, καθώς υπάρχει σύνδεση μεταξύ της οικολογικής, κοινωνικής και οικονομικής δικαιοσύνης σε παγκόσμια κλίμακα και του μέλλοντος της Παλαιστίνης. Δεν πρόκειται μόνο για αυτό που είπε ο Νέλσον Μαντέλα —ότι η Νότια Αφρική δεν θα ήταν ποτέ ελεύθερη μέχρι να ελευθερωθεί η Παλαιστίνη—, αυτό ξεπερνά τη Νότια Αφρική.
Είναι ο αγώνας όλων στον κόσμο ανάμεσα σε δύο μορφές πολιτικής. Την πολιτική της εξουσίας, του χρήματος, που δεν νοιάζεται για το μέλλον του πλανήτη, ούτε για την απασχόληση, ούτε για τη φτώχεια, ούτε για τη μετανάστευση· και την πολιτική εκείνων που όντως νοιάζονται. Νομίζω ότι η Γάζα είναι ένας δείκτης. Ο κόσμος δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις πραγματικές προκλήσεις που έχει μπροστά του, εάν δεν μπορέσει να βοηθήσει τους Παλαιστίνιους να απελευθερωθούν.
Δεν επρόκειτο να πέσει ο Νετανιάχου; Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σχηματιστεί εναλλακτική κυβέρνηση στο Ισραήλ
Επιστρέφοντας στην ερώτηση, δεν τίθεται θέμα για το αν η Γάζα θα καταφέρει να αναδυθεί ξανά. Γνωρίζω δύο πράγματα με βεβαιότητα: πρώτον, οι κάτοικοι της Γάζας θα θελήσουν και θα κάνουν ό,τι μπορούν για να σταθούν ξανά στα πόδια τους· δεύτερον, είναι προς το συμφέρον των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο να στηρίξουν αυτή την προσπάθεια, αυτή τη φιλοδοξία.



