Η αναγκαστική αποδοχή του ιρανικού σχεδίου δέκα σημείων από τον Λευκό Οίκο σηματοδοτεί μια ιστορική καμπή για το διεθνές σύστημα. Γιατί ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Σικάγο θεωρεί ότι η στρατηγική αποτυχία των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο ξεπερνά σε συνέπειες την εισβολή στο Ιράκ και πώς η ανάδυση της Τεχεράνης ως τέταρτου πόλου ισχύος αναδιαμορφώνει τις συμμαχίες από το ΝΑΤΟ μέχρι την Ανατολική Ασία.

Η ατμόσφαιρα στην αμερικανική πρωτεύουσα είναι βαριά, καθώς οι λεπτομέρειες της πρόσφατης εκεχειρίας στον Περσικό Κόλπο αρχίζουν να αποκαλύπτουν το μέγεθος μιας στρατηγικής υποχώρησης που λίγοι θα μπορούσαν να φανταστούν πριν από έξι εβδομάδες. Ενώ ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να παρουσιάσει την παύση των εχθροπραξιών ως μια προσωπική επιτυχία, η ανάλυση του John J. Mearsheimer, διακεκριμένου καθηγητή Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, προσφέρει μια εντελώς διαφορετική και ζοφερή πραγματικότητα. Για τον Mearsheimer, ο οποίος παρακολουθεί τη διεθνή πολιτική σκηνή από το 1982, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν βρήκαν απλώς μια διέξοδο από μια σύγκρουση, αλλά αναγκάστηκαν σε μια de facto συνθηκολόγηση προκειμένου να αποφύγουν μια παγκόσμια οικονομική κατάρρευση που θα θύμιζε τη Μεγάλη Ύφεση του 1929.

Το Χρονικό μιας Προαναγγελθείσας Απελπισίας

Η κρίση, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έφτασε στο αποκορύφωμά της την περασμένη Δευτέρα, 6 Απριλίου. Μέσα σε διάστημα λίγων ωρών, ο κόσμος έγινε μάρτυρας μιας πρωτοφανούς μεταστροφής στη ρητορική του Λευκού Οίκου. Το πρωί της Δευτέρας, ο Πρόεδρος Τραμπ απείλησε μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να «εξαφανίσει τον ιρανικό πολιτισμό» και τα 92 εκατομμύρια των πολιτών του, χρησιμοποιώντας γλώσσα που ο Mearsheimer χαρακτηρίζει ως «γενοκτονική απειλή πρώτου βαθμού». Ωστόσο, μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας, ο τόνος είχε αλλάξει ριζικά: ο Πρόεδρος ανακοίνωσε μια εκεχειρία, δηλώνοντας ότι η βάση των διαπραγματεύσεων θα είναι το ιρανικό σχέδιο δέκα σημείων.

Αυτή η απότομη αλλαγή πορείας 180 μοιρών δεν ήταν τυχαία. Σύμφωνα με τον Mearsheimer, αντανακλά την απόλυτη απελπισία της αμερικανικής ηγεσίας. «Ο Τραμπ συνειδητοποίησε ότι βρισκόμασταν στο χείλος του γκρεμού», εξηγεί ο καθηγητής. Οι απειλές για ολοκληρωτική καταστροφή το πρωί ήταν μια τελευταία προσπάθεια να εξαναγκαστεί η Τεχεράνη σε παράδοση πριν από την προγραμματισμένη βραδινή επίθεση. Όταν αυτό απέτυχε, ο Λευκός Οίκος επέλεξε τη μόνη διαθέσιμη διέξοδο (off-ramp): την αποδοχή των ιρανικών όρων.

Η Ανατομία μιας Στρατηγικής Ήττας

Η αποδοχή του ιρανικού σχεδίου 10 σημείων ως βάση διαλόγου, έναντι του αμερικανικού σχεδίου 15 σημείων, αποτελεί μια σαφή παραδοχή ήττας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισήλθαν σε αυτόν τον πόλεμο με τέσσερις θεμελιώδεις απαιτήσεις: την αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, τον τερματισμό της πυρηνικής ικανότητας του Ιράν, την εξάλειψη των βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και τη διακοπή της υποστήριξης προς τους Χούθι, τη Χεζμπολάχ και τη Χαμάς.

Έξι εβδομάδες μετά, καμία από αυτές τις απαιτήσεις δεν έχει ικανοποιηθεί. Αντιθέτως, η θέση του Ιράν έχει ενισχυθεί δραματικά. Η Τεχεράνη κατέχει πλέον τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που της παρέχει έναν πρωτοφανή μοχλό πίεσης στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Επιπλέον, διατηρεί ανέπαφο το μεγαλύτερο μέρος του οπλοστασίου της σε πυραύλους και drones, έχοντας αποδείξει την ικανότητά της να πλήττει αμερικανικές βάσεις και συμμάχους στην περιοχή. «Το να προσπαθεί ο Πρόεδρος ή ο Υπουργός Άμυνας Pete Hegseth να κηρύξουν νίκη σήμερα είναι σαν να προσπαθείς να βάλεις κραγιόν σε ένα γουρούνι», σημειώνει καυστικά ο Mearsheimer.

Το Στρατιωτικό Αδιέξοδο: Από το Βιετνάμ στον Περσικό

Η στρατιωτική διάσταση της αποτυχίας έγινε φανερή κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επιχείρησης διάσωσης του δεύτερου Αμερικανού πιλότου. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχασαν σε μία μόνο ημέρα περισσότερα αεροσκάφη από όσα έχουν χάσει σε οποιαδήποτε μεμονωμένη ημέρα από την εποχή του πολέμου στο Βιετνάμ. Αυτό το γεγονός κατέδειξε ότι η αεροπορική υπεροχή δεν ήταν αρκετή για να επιφέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα απέναντι σε έναν αντίπαλο όπως το Ιράν.

Η χερσαία εισβολή, μια επιλογή που πολλοί φοβούνταν, δεν εξετάστηκε ποτέ σοβαρά από τους στρατιωτικούς επιτελείς, καθώς θεωρήθηκε στρατηγικά παράλογη. Η απουσία ναυτικής ή αεροπορικής επιλογής που θα μπορούσε να αλλάξει την πορεία του πολέμου άφησε τον Τραμπ με δύο μόνο δρόμους: την πυρηνική κλιμάκωση ή τη συνθηκολόγηση. Επιλέγοντας τη δεύτερη, ο Πρόεδρος απέφυγε την παγκόσμια καταστροφή, αλλά θυσίασε την αξιοπιστία της αμερικανικής ισχύος.

Η Κατάρρευση του Δικτύου των 13 Βάσεων

Μια από τις πιο ανησυχητικές αποκαλύψεις αυτού του πολέμου αφορά την κατάσταση των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στον Κόλπο. Οι αναφορές των New York Times δείχνουν ότι και οι 13 βάσεις που διέθεταν οι ΗΠΑ στην περιοχή πριν από τις 28 Φεβρουαρίου έχουν είτε καταστραφεί είτε υποστεί σοβαρές ζημιές.

Αυτό το πλήγμα υπονομεύει τη δυνατότητα προβολής ισχύος (power projection) των ΗΠΑ στην περιοχή για τα επόμενα χρόνια. Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι μόνο το κόστος της ανοικοδόμησης, αλλά και η επιθυμία των κρατών του Κόλπου να φιλοξενήσουν ξανά αμερικανικές δυνάμεις, δεδομένης της αποτυχίας προστασίας τους κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Η επιρροή της Ουάσιγκτον στον Κόλπο βρίσκεται σήμερα στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών, αφήνοντας ένα κενό ισχύος που η Τεχεράνη σπεύδει να καλύψει.

Το Τέλος της Διατλαντικής Ενότητας και η Ανάδυση του Νέου Πολυπολικού Κόσμου

Η απόφαση για τον τερματισμό των εχθροπραξιών στον Περσικό Κόλπο δεν λήφθηκε μόνο στους διαδρόμους του Λευκού Οίκου, αλλά ήταν το αποτέλεσμα μιας συντονισμένης διεθνούς πίεσης. Σύμφωνα με τον καθηγητή Mearsheimer, η Κίνα και η Ρωσία διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο, αντιλαμβανόμενες ότι η παράταση του πολέμου θα οδηγούσε σε μια μη αναστρέψιμη παγκόσμια οικονομική κρίση. Η Κίνα, ειδικότερα, άσκησε έντονη πίεση στο Ιράν και το Πακιστάν, επιδιώκοντας να κλείσει το μέτωπο που απειλούσε τον ενεργειακό εφοδιασμό και την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.

Η Παγκόσμια Οικονομία ως Ρυθμιστής

Ο Πρόεδρος Τραμπ, παρά τη unilateralist (μονομερή) προσέγγισή του, αναγκάστηκε να υποχωρήσει μπροστά στο φάσμα μιας οικονομικής καταστροφής που θα ισοπέδωνε όχι μόνο την αμερικανική οικονομία αλλά και τις προοπτικές της ίδιας της προεδρίας του. Οι σύμμαχοι στην Ανατολική Ασία, από την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα μέχρι την Ινδονησία, μετέφεραν στην Ουάσιγκτον το μήνυμα ότι η κατάσταση ήταν πλέον μη βιώσιμη. Αυτή η οικονομική πραγματικότητα λειτούργησε ως ο τελικός καταλύτης για την εκεχειρία, αποδεικνύοντας ότι στον σύγχρονο κόσμο, η οικονομική αλληλεξάρτηση μπορεί να επιβάλει όρια ακόμη και στην πιο ισχυρή στρατιωτική δύναμη.

Το ΝΑΤΟ και ο Ρόλος του «Αποδιοπομπαίου Τράγου»

Μια από τις πιο σημαντικές παράπλευρες απώλειες αυτού του πολέμου είναι η διατλαντική συμμαχία. Ο Mearsheimer προβλέπει ότι ο Πρόεδρος Τραμπ, προκειμένου να αποφύγει την πολιτική ευθύνη για την ήττα στο εσωτερικό των ΗΠΑ, θα χρησιμοποιήσει τους Ευρωπαίους ως αποδιοπομπαίους τράγους. Το επιχείρημα θα είναι απλό: «Χάσαμε γιατί οι σύμμαχοί μας απέτυχαν να μας βοηθήσουν».

Αυτή η στάση θα οδηγήσει σε μια περαιτέρω διάβρωση του ΝΑΤΟ, το οποίο ο καθηγητής θεωρεί ότι θα είναι μια «χωρίς νόημα συμμαχία» μέχρι το τέλος της θητείας του Τραμπ το 2029. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, αντιλαμβανόμενοι ότι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στον «αμερικανικό ειρηνοποιό» (American pacifier), θα αναγκαστούν να αναζητήσουν δικές τους στρατηγικές άμυνας και συνύπαρξης με τη Ρωσία, επιταχύνοντας τον κατακερματισμό της Δύσης.

Η Ουκρανία στη Σκιά του Περσικού

Οι επιπτώσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία είναι εξίσου δραματικές. Η εξάντληση των αμερικανικών αποθεμάτων πυρομαχικών και στρατιωτικού υλικού κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν καθιστά αδύνατη την περαιτέρω ουσιαστική ενίσχυση του Κιέβου. Ο Πρόεδρος Ζελένσκι, παρά τις εκκλήσεις του για επαναφορά της προσοχής στην Ουκρανία, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια Ουάσιγκτον που δεν έχει πλέον ούτε την πολιτική βούληση ούτε τους πόρους να τον στηρίξει.

Ο Τραμπ πιθανότατα θα μεταφέρει την ευθύνη της Ουκρανίας εξ ολοκλήρου στους Ευρωπαίους, κατηγορώντας τους για την αναπόφευκτη —κατά τον Mearsheimer— ήττα στο πεδίο των μαχών. Η Ρωσία, από την άλλη πλευρά, βγαίνει ενισχυμένη οικονομικά από την άρση των κυρώσεων στο πετρέλαιο και στρατηγικά από την αποδυνάμωση της αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Το Ιράν ως το Τέταρτο Κέντρο Παγκόσμιας Ισχύος

Η μεγαλύτερη ανατροπή στο διεθνές σύστημα είναι η ανάδυση του Ιράν ως ενός παγκόσμιου πόλου ισχύος. Αν και η χώρα έχει υποστεί μεγάλες καταστροφές στις υποδομές της, η de facto αναγνώριση του ελέγχου της στα Στενά του Ορμούζ και η αποτυχία των ΗΠΑ να επιβάλουν τους όρους τους, την τοποθετούν δίπλα στις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία στη διεθνή σκακιέρα.

Αυτός ο νέος πολυπολικός κόσμος δεν είναι μια θεωρητική κατασκευή, αλλά μια πραγματικότητα που θα καθορίσει τις διεθνείς σχέσεις για τις επόμενες δεκαετίες. Η Τεχεράνη, έχοντας επιβιώσει από την πιο σφοδρή αμερικανική επίθεση, θα επιδιώξει πλέον την πλήρη απομάκρυνση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή, έναν στόχο που φαίνεται πλέον εφικτός.

Η Κληρονομιά μιας Μοιραίας Απόφασης

Η ιστορία θα καταγράψει την 28η Φεβρουαρίου 2026 ως την ημέρα της πιο εσφαλμένης απόφασης εξωτερικής πολιτικής στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, ξεπερνώντας σε αστοχία ακόμη και την εισβολή στο Ιράκ το 2003. Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν, παρασυρόμενος από τις διαβεβαιώσεις του Μπενιαμίν Νετανιάχου για μια «γρήγορη και αποφασιστική νίκη», οδήγησε σε μια καταστροφή που άλλαξε τον κόσμο.

Το μέλλον των σχέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ θα επηρεαστεί επίσης βαθιά. Η αναγνώριση ότι οι Ισραηλινοί «οδήγησαν από τη μύτη» την Ουάσιγκτον σε αυτό το αδιέξοδο προκαλεί ήδη μια σεισμική αλλαγή στις απόψεις της αμερικανικής ελίτ και του κοινού για το Ισραήλ. Καθώς η σκόνη κατακάθεται, η ανθρωπότητα καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες ενός κόσμου όπου η αμερικανική ηγεμονία δεν είναι πλέον ο κανόνας, αλλά το παρελθόν. Η πρόκληση για τη διεθνή κοινότητα είναι πλέον η οικοδόμηση ενός νέου συστήματος ασφαλείας που θα μπορεί να αποτρέψει την πυρηνική κλιμάκωση σε έναν κόσμο πολλών και ανταγωνιστικών πόλων ισχύος.