Η εμπορική συμφωνία της ΕΕ με χώρες της Λατινικής Αμερικής για τα αγροτικά προϊόντα, γνωστή ως Mercosur, εγκρίθηκε από την πλειοψηφία των μελών της Ένωσης, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που μίλησαν στο Reuters.

Η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία εξέφρασαν την αντίθεσή τους, ενώ το Βέλγιο απείχε.

Πρόσθετες διασφαλίσεις για την αγορά γεωργικών προϊόντων, οι οποίες θα τεθούν σε ισχύ σε περίπτωση αύξησης των εισαγωγών από τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη, έλαβαν επίσης την έγκριση των πρεσβευτών της ΕΕ, ανέφεραν οι διπλωμάτες, υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις πριν από ένα χρόνο, και χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία υποστηρίζουν ότι αποτελεί ζωτικό μέρος της προσπάθειας της ΕΕ να απελευθερώσει νέες αγορές για να αντισταθμίσει τις απώλειες επιχειρήσεων από τους δασμούς των ΗΠΑ και να μειώσει την εξάρτηση από την Κίνα εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά.

Οι αντίπαλοι, με επικεφαλής τη Γαλλία, τον μεγαλύτερο παραγωγό γεωργικών προϊόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λένε ότι η συμφωνία θα αυξήσει τις εισαγωγές φθηνών τροφίμων, συμπεριλαμβανομένου του βοείου κρέατος, των πουλερικών και της ζάχαρης, υποτιμώντας τους εγχώριους αγρότες. Οι αγρότες έχουν ξεκινήσει διαμαρτυρίες σε όλη την ΕΕ, μπλοκάροντας γαλλικούς και βελγικούς αυτοκινητόδρομους και πραγματοποιώντας πορείες στην Πολωνία την Παρασκευή.

Η γεωπολιτική σύγκρουση: Βερολίνο εναντίον Παρισιού

Τα κράτη-μέλη που υποστηρίζουν τη συμφωνία, με επικεφαλής τη Γερμανία και την Ισπανία, υποστηρίζουν επί σειρά ετών ότι το άνοιγμα προς τη Λατινική Αμερική θα προσφέρει πρόσβαση σε νέες, δυναμικές αγορές για τα ευρωπαϊκά προϊόντα. Στον αντίποδα, οι πολέμιοι της συμφωνίας, υπό την ηγεσία της Γαλλίας, προειδοποιούν ότι η άρση των δασμών θα εκθέσει τους Ευρωπαίους παραγωγούς σε αθέμιτο ανταγωνισμό από τις αγροτικές εισαγωγές της Λατινικής Αμερικής, οι οποίες συχνά διέπονται από χαλαρότερα πρότυπα.

Η ψηφοφορία της Παρασκευής αναμένεται να επισημοποιηθεί με γραπτό έγγραφο, σηματοδοτώντας ότι η υπογραφή της συμφωνίας είναι πλέον θέμα χρόνου. Παρά το γεγονός ότι παραμένει το περιθώριο για τυπικές αλλαγές, οι αναλυτές εκτιμούν ότι η διαδικασία έχει λάβει τον χαρακτήρα του τετελεσμένου.

Η αντίσταση των αγροτών και οι ασφαλιστικές δικλείδες

Η αντίδραση του αγροτικού κόσμου στην Ευρώπη παραμένει σφοδρή. Παρόλο που οι δασμοί θα καταργηθούν σταδιακά για τα περισσότερα προϊόντα, η συμφωνία προβλέπει τη διατήρηση ποσοστώσεων (quotas) για την προστασία ευαίσθητων προϊόντων, όπως το βόειο κρέας, τα πουλερικά και η ζάχαρη.

Η ιστορία της συμφωνίας είναι γεμάτη εμπόδια. Το 2019, ένα προσχέδιο του κειμένου είχε μπλοκαριστεί από αρκετές κυβερνήσεις, με τη Γαλλία να πρωτοστατεί λόγω περιβαλλοντικών ανησυχιών και φόβων για την αγροτική παραγωγή.

Πρόκειται για μια συμφωνία που συζητείται εδώ και πάνω από 25 χρόνια και, εφόσον εφαρμοστεί πλήρως, θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που έχει συνάψει ποτέ η ΕΕ, καλύπτοντας μια αγορά εκατοντάδων εκατομμυρίων καταναλωτών στη Λατινική Αμερική.

Στον πυρήνα της, η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση ή σημαντική μείωση δασμών σε ένα ευρύ φάσμα προϊόντων που διακινούνται μεταξύ των δύο πλευρών. Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους εξαγωγείς, αυτό σημαίνει ευκολότερη πρόσβαση στις αγορές της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης, ενώ για τις χώρες της Mercosur ανοίγει ακόμα περισσότερο η πόρτα της ευρωπαϊκής αγοράς. Η Κομισιόν επιμένει ότι διατηρούνται στο ακέραιο οι ευρωπαϊκοί υγειονομικοί και φυτοϋγειονομικοί κανόνες, ώστε τα εισαγόμενα προϊόντα να πληρούν τα ίδια standards με τα ευρωπαϊκά, ενώ παράλληλα προβλέπεται προστασία αναγνωρισμένων γεωγραφικών ενδείξεων και προϊόντων ποιότητας.

Για την Ελλάδα, η συμφωνία έχει διττή ανάγνωση. Από τη μία πλευρά, δημιουργεί νέες ευκαιρίες για εξαγωγές ελληνικών προϊόντων σε αγορές που μέχρι σήμερα ήταν δύσκολα προσβάσιμες λόγω υψηλών δασμών. Κρασί, ελαιόλαδο, τυριά και άλλα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας θα μπορούσαν να γίνουν πιο ανταγωνιστικά στη Νότια Αμερική, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η θεσμική προστασία των ελληνικών προϊόντων ποιότητας από απομιμήσεις. Από την άλλη πλευρά, όμως, η ελληνική αγροτική οικονομία βρίσκεται μπροστά σε έναν αυξημένο ανταγωνισμό εντός της ευρωπαϊκής αγοράς.

Οι παραχωρήσεις της Κομισιόν και ο «νομικός ελιγμός» της Κύπρου

Τους τελευταίους μήνες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε σε σημαντικές παραχωρήσεις για να κάμψει τις αντιστάσεις, στοχεύοντας ιδιαίτερα στη διασφάλιση της στήριξης της Ιταλίας. Αυτές περιλαμβάνουν:

• Πρόωρη πρόσβαση σε κονδύλια ύψους 45 δισεκατομμυρίων ευρώ από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) από το 2028.

• «Πάγωμα» του ευρωπαϊκού φόρου άνθρακα στα σύνορα για τα λιπάσματα.

Για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ανησυχιών, η συμμόρφωση με τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα (2016) κατέστη «ουσιώδες στοιχείο» της συμφωνίας, επιτρέποντας τη μερική ή ολική αναστολή της σε περίπτωση παραβίασης των δεσμεύσεων.

Ωστόσο, η πολιτική ένταση κορυφώθηκε το βράδυ της Πέμπτης, όταν ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε μέσω της πλατφόρμας X ότι η Γαλλία θα καταψηφίσει τη συμφωνία. Παράλληλα, η γαλλική αντιπροσωπεία της ομάδας Renew κατήγγειλε ότι η Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ χρησιμοποίησε έναν «νομικό ελιγμό» για να επιτρέψει την προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας χωρίς την προηγούμενη έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Τα επόμενα βήματα

Οι πρέσβεις από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ δήλωσαν τις θέσεις των κυβερνήσεών τους την Παρασκευή, με τουλάχιστον 15 χώρες που αντιπροσωπεύουν το 65% του συνολικού πληθυσμού της Ένωσης να ψηφίζουν υπέρ, όπως απαιτείται για την έγκριση, ανέφεραν πηγές και διπλωμάτες της ΕΕ.

Οι πρωτεύουσες της ΕΕ έχουν προθεσμία έως τις 5 μ.μ. ώρα Βρυξελλών (6μ.μ, ώρα Ελλάδας) για να παράσχουν γραπτή επιβεβαίωση των ψήφων τους. Αυτό θα ανοίξει τον δρόμο για την Πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να υπογράψει τη συμφωνία με τους εταίρους της Mercosur – Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη – πιθανώς ήδη από την επόμενη εβδομάδα.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει επίσης να εγκρίνει τη συμφωνία πριν τεθεί σε ισχύ.