Του Κωνσταντίνου Σαββόπουλου
Το Πολυτεχνείο είναι αδύνατο να κλειδωθεί στα ντουλάπια της Ιστορίας. Το «Εδώ Πολυτεχνείο» είναι όντως εδώ, 53 χρόνια μετά τη μεγάλη εξέγερση των «ελεύθερων αγωνιζόμενων φοιτητών, των ελεύθερων αγωνιζόμενων Ελλήνων». Θυμίζει ότι η δημοκρατία απαιτεί αγώνες, θυσίες και αίμα για να κατακτηθεί. Αποτελεί, όμως, και πυξίδα για τις διεκδικήσεις της σύγχρονης εποχής.
Το Ψωμί, η Παιδεία και η Ελευθερία, άλλωστε, δεν είναι δεδομένα για όλα τα κοινωνικά στρώματα. Και η μάχη για την κατοχύρωση και την αναβάθμιση στοιχειωδών αγαθών, που συνδέονται άρρηκτα με την ουσιαστική λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, είναι διαρκής.
Κοινωνικές ανισότητες και νέα εργασιακή πραγματικότητα
Οι οικονομικές ανισότητες οξύνονται, οι μισθοί βρίσκονται στα τάρταρα και τα 13ωρα στην εργασία τείνουν να αποτελέσουν τη νέα κανονικότητα.
Οι μαθητές και οι φοιτητές βγαίνουν στους δρόμους διεκδικώντας ενίσχυση της χρηματοδότησης σε σχολεία και πανεπιστήμια, οι υγειονομικοί ζητούν προσλήψεις στα νοσοκομεία, ενώ τα συνδικάτα χτυπούν δυνατά τις καμπάνες για τους νεκρούς στους χώρους εργασίας.
Την ίδια ώρα, το κράτος δικαίου έχει πάρει την κατηφόρα, με την αντιπολίτευση και άλλους φορείς να κατηγορούν την κυβέρνηση για απόπειρες συγκάλυψης υποθέσεων που προκάλεσαν πολιτικό και κοινωνικό σεισμό. Σε όλα τα παραπάνω, που συνθέτουν το σκηνικό μιας γενικευμένης κρίσης, η σφραγίδα της μεγάλης δεξιάς παράταξης της χώρας είναι ευδιάκριτη.
Γιατί το Πολυτεχνείο «ενοχλεί» τη Νέα Δημοκρατία
Ίσως γι’ αυτό το Πολυτεχνείο να προκαλεί αμηχανία, να ενοχλεί ή να φοβίζει ορισμένα ρεύματα που διατρέχουν τη Νέα Δημοκρατία.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης ξαναβγήκε χθες μπροστά για να υποστηρίξει ότι μέσα στο Πολυτεχνείο δεν υπήρξαν νεκροί, δηλώνοντας ότι παραμένει πιστός στο πόρισμα Τσεβά, το οποίο συντάχθηκε επί υπουργίας Ευάγγελου Αβέρωφ.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν τον άδειασε όταν ρωτήθηκε για τις δηλώσεις του υπουργού Υγείας. Αρκέστηκε να αναφέρει ότι «έχουμε δημοκρατία και ο καθένας μπορεί να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του».
H N.Δ., άλλωστε, επιθυμεί να ρίξει δίχτυα στους ψηφοφόρους εκείνους που έχουν αγκυροβολήσει σε σχήματα που βρίσκονται στα δεξιά της.
Ως γνωστόν, η προσπάθεια αποδυνάμωσης του αντιδικτατορικού συμβολισμού και της παρακαταθήκης του Πολυτεχνείου, με αιχμή τον ισχυρισμό ότι δεν υπήρξαν νεκροί εντός του ιδρύματος, αποτελεί παλιό σπορ εκπροσώπων της υπερδεξιάς.
Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρείται να μετατοπιστεί η συζήτηση στον ακριβή τόπο θανάτου τους ώστε να θολωθούν τα νερά γύρω από την αιματηρή καταστολή των αγωνιστών.
Το πόρισμα Τσεβά και η έρευνα Καλλιβρετάκη
Οι επίδοξοι αμφισβητίες, αποσιωπούν το γεγονός ότι ο εισαγγελέας Τσεβάς κατέγραψε 18 επώνυμους νεκρούς και 16 ανώνυμες περιπτώσεις θανάτων, σημειώνοντας ότι ο πραγματικός αριθμός ήταν μεγαλύτερος από εκείνον που ανακοίνωσε επισήμως η χούντα.
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει στη διάθεση των ιστορικών η τεκμηρίωση που προέκυψε από την έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών υπό τον ιστορικό Λεωνίδα Καλλιβρετάκη με τίτλο όπου παρουσιάζεται και ο τρόπος θανάτου όλων των ταυτοποιημένων νεκρών. Αυτοί είναι 24, ενώ αναφέρονται και οι άλλες 16 περιπτώσεις μαρτυριών για νεκρούς, χωρίς ταυτοποίηση.
Η πτέρυγα ΛΑΟΣ
Η δυσανεξία εντός της κυβερνητικής παράταξης για το Πολυτεχνείο έχει αποτυπωθεί και από άλλα κορυφαία στελέχη. Ο Μάκης Βορίδης έχει δηλώσει ότι «οι ψευδοαξίες της γενιάς του Πολυτεχνείου ενταφιάστηκαν», ενώ ο νυν υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής Θάνος Πλεύρης έχει ισχυριστεί ότι «η Αριστερά έχει κάνει καριέρα με την 17η Νοεμβρίου επειδή πέρασε έξω από το Πολυτεχνείο».
Η αμφισβήτηση της ιστορικής και πολιτικής παρακαταθήκης της εξέγερσης δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην τριανδρία του ΛΑΟΣ.
Ο Άγγελος Συρίγος, ως υφυπουργός Παιδείας, είχε αμφισβητήσει από το βήμα της Βουλής την κυρίαρχη αφήγηση για τους αγώνες κατά της δικτατορίας, κάνοντας λόγο για «πολιτική μυθολογία» με επίκεντρο το Πολυτεχνείο. Πρόπερσι, δε, η «Ομάδα Αλήθειας» ανάρτησε τέτοιες μέρες ένα βίντεο για την «καπηλεία του Πολυτεχνείου από την Αριστερά».
«Καλή – κακή χούντα»
Παράλληλα, ορισμένοι αναλυτές, αρθρογράφοι και ιστορικοί, που δεν κρύβουν τα φιλοκυβερνητικά αισθήματά τους, επιχειρούν να πλασάρουν τον διαχωρισμό περί… καλής και κακής χούντας.
Ισχυρίζονται ότι το Πολυτεχνείο ανέκοψε την πορεία «ομαλοποίησης» ή «φιλελευθεροποίησης» που επιχειρούσε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος, με αποτέλεσμα να επικρατήσει η σκληρότερη χούντα του Ιωαννίδη και να ακολουθήσει το δράμα της Κύπρου.
Στο πεδίο της δημόσιας αντιπαράθεσης για την ιστορική μνήμη εντάσσονται και παρεμβάσεις που αμφισβητούν τον τρόπο με τον οποίο τιμάται η εξέγερση.
Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Στάθης Καλύβας, στενός φίλος και συνομιλητής του κ. Μητσοτάκη, έχει υποστηρίξει σε άρθρο του στην «Καθημερινή», το 2018, ότι ο σχολικός εορτασμός του Πολυτεχνείου «δεν είναι παρά μια ελάχιστα μεταμφιεσμένη, επαγγελματικά ενορχηστρωμένη κομματική γιορτή που στόχο έχει να περάσει στους μαθητές τις παρωχημένες αξίες και την άθλια αισθητική της κομμουνιστικής Αριστεράς».
Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές και ιστορικούς, η εγχώρια Δεξιά ενοχλείται από τον συμβολισμό του Πολυτεχνείου, διότι η εξέγερση υπενθυμίζει ότι ακόμη και κάτω από τις πιο ασφυκτικές συνθήκες καταπίεσης μπορεί να γεννηθεί η λαϊκή αντίσταση και ότι η μαζικότητα της αντίδρασης μπορεί να κυοφορήσει πολιτικές ανατροπές.
Οι ρίζες της δυσανεξίας
Αυτή η δυσφορία, σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση, έχει βαθιές ρίζες στον χρόνο.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν προέβη ποτέ σε καμία δήλωση για το Πολυτεχνείο. Ο αδελφός του, Αχιλλέας Καραμανλής, ισχυριζόταν ότι «η δημοκρατία μας σήμερα δεν βρίσκεται στον σωστό δρόμο που την έβαλε ο Καραμανλής», θεωρώντας ότι «η γενιά του Πολυτεχνείου δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων».
Ο Ευάγγελος Αβέρωφ, προλειαίνοντας το έδαφος για μεταγενέστερες αναθεωρητικές προσεγγίσεις της Ιστορίας, δήλωνε ότι το Πολυτεχνείο «όχι μόνο δεν έριξε τη δικτατορία αλλά τη δυνάμωσε, γιατί αυτό ήταν το έναυσμα που ώθησε πολλούς νέους αξιωματικούς, λίγο πολύ απογοητευμένους από τη δικτατορία, να συσπειρωθούν γύρω από τον Ιωαννίδη που ετοίμαζε συνωμοσία αλλά δεν μπορούσε να την κάνει πράξη και έτσι επιβλήθηκε μια χειρότερη δικτατορία».
Ήταν οι εποχές που η Ν.Δ. άνοιγε τις πόρτες της σε στελέχη της «Εθνικής Παράταξης» και σε πρόσωπα που είχαν συνεργαστεί με το χουντικό καθεστώς, στο πλαίσιο μίας προσπάθειας συσπείρωσης της (υπερ) Δεξιάς έναντι της δυναμικής που ανέπτυσσε το ΠΑΣΟΚ.
Ραντεβού στους δρόμους
Πενήντα τρία χρόνια μετά τη μεγαλειώδη εξέγερση, το Πολυτεχνείο εξακολουθεί να αγγίζει χορδές, να κινητοποιεί την κοινωνία.
Θα βγάλει και σήμερα τους πολίτες στους δρόμους για να τιμήσουν εκείνες και εκείνους που έδωσαν τη ζωή τους στον αγώνα για την απαλλαγή από την μπότα των συνταγματαρχών.
Παραμένει, όμως, και ένα ενοχλητικό σημείο αναφοράς για όσους προωθούν πολιτικές που περιορίζουν δημοκρατικά δικαιώματα, υπονομεύουν εργασιακές κατακτήσεις και ψαλιδίζουν τα όνειρα των νέων.



