Eνδιαφέρουσες απαντήσεις για την επιστροφή της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ που φθείρει τη Νέα Δημοκρατία, το ρουσφέτι, την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, τις πρόωρες εκλογές, την ακρίβεια και την πολιτική σταθερότητα δίνει η νέα δημοσκόπηση της RealPolls για το Protagon, η οποία έγινε μετά το Πάσχα.

Η έρευνα της RealPolls για το Protagon, που διεξήχθη το τριήμερο 18-20 Απριλίου, σε δείγμα 1.631 ατόμων δείχνει πως το «εφέ πολέμου» που είχε ενισχύσει τη ΝΔ τον Μάρτιο σχεδόν εξανεμίστηκε, καθώς το κυβερνών κόμμα βρέθηκε τις τελευταίες δύο εβδομάδες αντιμέτωπο με την αναζωπύρωση της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ και ένα υποπροϊόν της, την υπόθεση του Μακάριου Λαζαρίδη.

Είναι χαρακτηριστικό πως στην πρόθεση ψήφου, η Νέα Δημοκρατία επιστρέφει στις περιοχές κάτω του ψυχολογικού ορίου του 25%, καθώς μετρήθηκε στο 24,6%, καταγράφοντας απώλειες 1,5 μονάδας από τη μέτρηση του Μαρτίου και πλησιάζοντας στα ποσοστά της έρευνας του Φεβρουαρίου (24,5%).

Αυτό σημαίνει ότι, καθώς οι πολίτες συνήθισαν τη νέα κανονικότητα του πολέμου, ο μηχανισμός rally-around-the-flag έπαψε να λειτουργεί και επανήλθε στο προσκήνιο η εσωτερική ατζέντα, όπου η κυβερνητική παράταξη αντιμετωπίζει ποικίλα προβλήματα.

Παρά τη σαφή μείωση των ποσοστών στην πρόθεση ψήφου, η εικόνα είναι ελαφρά διαφορετική στην πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος: η έρευνα της RealPolls δίνει στη ΝΔ 30,6% (από 30,8% τον Μάρτιο), πτώση οριακή. Αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι παρά τη σκανδαλολογία και τη γενικότερη δυσαρέσκεια λόγω ακρίβειας και συμπεριφορών, η κυβερνητική δεξαμενή δεν φαίνεται να καταρρέει. Οι διαρροές της ΝΔ κατευθύνονται πρωτίστως στην αδιαφορία (13% δηλώνει αναποφάσιστο) και λιγότερο σε άλλα κόμματα — ένα μοτίβο που ενδεχομένως να ευνοήσει το κυβερνών κόμμα, αν τελικά η αποχή παραμείνει υψηλή.

Για τρίτο συνεχόμενο μήνα, το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ καταγράφει ανοδική πορεία: 10,4% στην πρόθεση ψήφου (από 9,8% τον Μάρτιο και 8,7% τον Φεβρουάριο) και 15,3% στην πρόβλεψη αποτελέσματος (από 14,9% στην προηγούμενη μέτρηση και 12,7% τον Φεβρουάριο). Μια εκλογική δυναμική μοιάζει να διαμορφώνεται τρεις εβδομάδες μετά το 4ο συνέδριο του κόμματος. Μάλιστα για πρώτη φορά λαμβάνει δημοσκοπική στήριξη η πολυσυζητημένη συνεδριακή διακήρυξη για μη συνεργασία με τη ΝΔ: στην ερώτηση «συμφωνείτε με την απόφαση του ΠΑΣΟΚ να αποκλείσει κάθε συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία μετά τις επόμενες εκλογές», το 58,8% όλων των ερωτηθέντων απαντούν θετικά (49,7% «συμφωνώ», 9,1% «μάλλον συμφωνώ»), έναντι 29,6% που διαφωνεί.

Ωστόσο, η βασική δυσκολία του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ εξακολουθεί να είναι η εκλογική αριθμητική: η απόσταση από τη ΝΔ στην πρόβλεψη αποτελέσματος παραμένει σταθερά γύρω στις 15 μονάδες (15,3 μονάδες τον Απρίλιο, από 15,9 τον Μάρτιο). Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ συμβαίνει σε ένα κομματικό οικοσύστημα όπου η αντιπολίτευση κερδίζει συνολικά — αλλά όχι αρκετά ώστε να διαμορφωθεί εναλλακτική κυβερνητική επιλογή. Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν τα ευρήματα για τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης.

Η Πλεύση Ελευθερίας σημειώνει μια καθοδική πορεία που μπορεί να χαρακτηριστεί έκπληξη, ωστόσο αιτιολογείται. Το κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου υποχώρησε στην πρόθεση ψήφου στο 6,1% (από 8,1% τον Μάρτιο) και άλλες δύο μονάδες στην πρόβλεψη αποτελέσματος (10,7% από 12,7%) –πρόκειται για τη μεγαλύτερη μηνιαία μεταβολή σε αυτή τη σειρά μετρήσεων, μια πτώση που αν συνεχιστεί, απειλεί και την τρίτη θέση. Η Πλεύση Ελευθερίας φθείρεται από τον αυξημένο «συνωστισμό» στον λεγόμενο «αντισυστημικό» χώρο, καθώς τις τελευταίες εβδομάδες υπήρξαν οι ανακοινώσεις των προθέσεων της Μαρίας Καρυστιανού και του Αλέξη Τσίπρα. Επίσης η απόλυτα προσωποκεντρική φύση του κόμματος το καθιστά ευάλωτο στην κόπωση των ψηφοφόρων.

Ωστόσο, υπάρχει ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό: η Πλεύση Ελευθερίας συνεχίζει να έχει σχετικά υψηλή διείσδυση σε κοινά αναποφάσιστων ψηφοφόρων εξ ου και το τριψήφιο ποσοστό στην πρόβλεψη αποτελέσματος. Αντίστοιχο φαινόμενο παρατηρείται και για το ΜέΡΑ25, που στη νέα έρευνα μετρήθηκε στο 3,4% στην πρόθεση ψήφου και φτάνει στο 5,4% στην πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος, μεγαλύτερο από τον ΣΥΡΙΖΑ που έχει αντίστοιχα ποσοστά 3,8% και 5,1%.

Το ΚΚΕ υποχωρεί στο 5,4% στην πρόθεση (από 6,3% τον Μάρτιο) και 6,3% πρόβλεψη (από 7,4%), συνεχίζοντας την καθοδική τάση. Η Ελληνική Λύση επίσης υποχωρεί στο 5,8% – 7% (από 6,9% – 8,1%). Αξίζει η παρατήρηση ότι και τα δύο κόμματα στην πρόβλεψη αποτελέσματος βρίσκονται τώρα στο εύρος 6-7%, ενδεικτικό του ότι η δεξαμενή της «σκληρής αντιπολίτευσης» φθίνει συνολικά ως μέρος του κομματικού μείγματος.

Σημαντική, πάντως, είναι η άνοδος των «αναποφάσιστων» στο 18% (από 13,8%) και του «άλλο κόμμα» στο 12,4% (από 9,8%). Ο συνδυασμός των δύο αυτών κατηγοριών — που αγγίζει πλέον το 30% του εκλογικού σώματος — καταγράφει τη μεγαλύτερη δεξαμενή ρευστότητας σε αυτή τη σειρά μετρήσεων. Εδώ βρίσκεται και η «αγορά» που διεκδικούν τα νέα κόμματα.

Πρόωρες εκλογές

Στην ερώτηση αν η προσφυγή σε πρόωρες εκλογές θα βοηθούσε τη χώρα, η κοινωνία είναι διχασμένη: 51,1% απαντά θετικά (33,3% «σίγουρα ναι», 17,8% «μάλλον ναι») και 43,1% αρνητικά (21,8% «μάλλον όχι», 21,3% «σίγουρα όχι»). Η πλειοψηφία υπέρ των εκλογών είναι υπαρκτή αλλά μικρή — σαφώς εντός δειγματοληπτικού σφάλματος αν δούμε τα «μάλλον» και των δύο πλευρών. Το εύρημα στηρίζει το αίτημα του Ανδρουλάκη (που διατύπωσε ξανά στη συζήτηση της 16ης Απριλίου για το κράτος δικαίου) χωρίς ωστόσο να του δίνει αδιαμφισβήτητη νομιμοποίηση. Η εικόνα θυμίζει το παράδοξο: η κόπωση για την κυβέρνηση είναι πραγματική, αλλά η εμπιστοσύνη στην εναλλακτική περιορισμένη. Οι πολίτες θέλουν αλλαγή –αλλά δεν γνωρίζουν αν οι πρόωρες εκλογές θα την παραγάγουν.

Το κριτήριο της ψήφου

Στην ερώτηση για το κριτήριο ψήφου στις επόμενες εκλογές, όποτε κι αν γίνουν αυτές, η κατάταξη είναι επίσης ενδιαφέρουσα: πρώτη με 35,5% είναι η οικονομία και η καθημερινότητα (πληθωρισμός, μισθοί, φόροι), δεύτερη με 33,9% η διαφάνεια και η διαφθορά. Η πολιτική σταθερότητα ακολουθεί στο 18,2%, ενώ η ιδεολογική ταύτιση καταλαμβάνει μόλις το 8,7%. Πρόκειται για μια αξιοπρόσεκτη εξέλιξη. Η ακρίβεια και η διαφθορά συγκεντρώνουν αθροιστικά σχεδόν το 70% του εκλογικού σώματος. Η πολιτική σταθερότητα, που ιστορικά συνιστά ατού της ΝΔ, έχει υποχωρήσει ως κριτήριο. Μια ερμηνεία είναι ότι ίσως για πρώτη φορά η «σταθερότητα» της ΝΔ έχει αποκτήσει και αρνητική χροιά, λόγω της πολυετούς διακυβέρνησης και της κόπωσης του εκλογικού σώματος. Εφόσον ο προεκλογικός αγώνας διεξαχθεί με τέτοια ζυγίσματα –ακρίβεια ή και διαφθορά– και και όχι στο πεδίο «σταθερότητα ή χάος», θα κριθεί σε πεδία που δυσκολεύουν την κυβέρνηση.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία

Ένα άλλο επιμέρους πρόβλημα για την κυβέρνηση είναι η απόρριψη από τους πολίτες του αφηγήματος που εξυφάνθηκε πρόσφατα από κυβερνητικούς αξιωματούχους για τον πολιτικά παράξενο ρόλο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας με την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ –θέση στην οποία επιμένει, για παράδειγμα, ο υπουργός Υγείας και αντιπρόεδρος της ΝΔ, Αδωνις Γεωργιάδης. Στην ερώτηση αν συμφωνούν ότι «η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία παίζει πολιτικά παιχνίδια» στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, μόλις το 23,7% συμφωνεί (11,6% «συμφωνώ» και 12,1% «μάλλον συμφωνώ»), ενώ το 66,6% διαφωνεί: εντυπωσιακά, το 57,9% επιλέγει το κατηγορηματικό «διαφωνώ».

Το εύρημα έχει ενδεχομένως στρατηγική σημασία. Η κυβερνητική παράταξη επέλεξε να μεταφέρει ένα μέρος της υπερασπιστικής γραμμής στη νομιμοποίηση του ερευνητικού οργάνου — μια τακτική που θεωρητικά λειτουργεί σε ψηφοφόρους που εμπιστεύονται τη ΝΔ και δυσπιστούν προς τους υπερεθνικούς θεσμούς. Στην πράξη, όμως, η δεξαμενή στην οποία η στρατηγική «πιάνει» είναι μικρότερη του 24% — δηλαδή κάτω από τη δημοσκοπική βάση της ίδιας της ΝΔ.

Το ρουσφέτι

Από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι οι απαντήσεις στην ερώτηση για την προσωπική εμπειρία πολιτικής διαμεσολάβησης, του λεγόμενου ρουσφετιού, το οποίο επανήλθε με εμφατικό τρόπο στη δημόσια σφαίρα μετά τις τελευταίες αποκαλύψεις με τους εμπλεκόμενους πολιτικούς στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ: Eνα 9,4% των ερωτηθέντων δηλώνει ευθέως ότι το έχει χρησιμοποιήσει προσωπικά, ένα 29,2% ότι το έχει χρησιμοποιήσει κάποιος δικός του· συνολικά, σχεδόν τέσσερις στους δέκα πολίτες (38,6%) έχουν άμεση εμπειρία από το ρουσφέτι και το δηλώνουν. Το 59,1% απαντά αρνητικά.

Το σχεδόν 40% είναι εντυπωσιακό όχι τόσο ως αριθμός καθαυτός (το φαινόμενο είναι γνωστό) αλλά ως αυθόρμητη παραδοχή σε έρευνα. Οι πολίτες δηλαδή δεν θεωρούν πλέον την προσφυγή σε πολιτικό για παρέμβαση ως κάτι που πρέπει να αρνηθούν — πρόκειται για μια κανονικοποιημένη πρακτική, με μηδαμινό ηθικό κόστος. Τα ζητήματα για τα οποία γίνεται η διαμεσολάβηση είναι επίσης αποκαλυπτικά: πρώτη η στρατιωτική θητεία με 13,7%, δεύτερη η πρόσληψη/μετάθεση στο Δημόσιο με 12,7%, τρίτο το ραντεβού σε νοσοκομείο με 6,5%.

Ακολουθούν η εγγραφή σε σχολείο / πανεπιστήμιο (2,9%), η επιδότηση (2%), το φορολογικό (1,3%), η οικοδομική άδεια (1,1%) και η δικαστική υπόθεση (0,5%).

Η κατάταξη αποκαλύπτει δύο πολύ διαφορετικά είδη «ρουσφετιού»: ένα κρατικιστικό-ατομικό (στρατός, Δημόσιο, νοσοκομείο) που αφορά προνόμια από το Δημόσιο, και ένα οικονομικό-συμφεροντολογικό (επιδοτήσεις, οικοδομή, φορολογικά) που είναι πολύ πιο περιορισμένο — είτε επειδή γίνεται λιγότερο, είτε επειδή ομολογείται λιγότερο εύκολα.

Επίσης αξιοσημείωτο κεφάλαιο της έρευνας είναι αυτό που αφορά τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις —εκεί όπου η διχαστική ελληνική πολιτική παραδόξως συναντά ισχυρές πλειοψηφίες συναίνεσης. Η αναθεώρηση του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη και την ασυλία των υπουργών συγκεντρώνει το εκπληκτικό 92,9% θετικών απαντήσεων (84,7% «σίγουρα ναι» και 8,2% «μάλλον ναι»), με μόλις 4,6% να αντιτίθεται. Στο πλαίσιο της επικείμενης ψηφοφορίας της 22ης Απριλίου για την άρση ασυλίας 13 βουλευτών της ΝΔ στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, το εύρημα λειτουργεί ως μια σχεδόν ομόφωνη εντολή: οι πολίτες δεν θέλουν πλέον το καθεστώς ειδικής προστασίας.

Στον αντίποδα πάντως, η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 16 που απαγορεύει τα ιδιωτικά πανεπιστήμια εξακολουθεί να διχάζει: συγκεντρώνει μεν θετική πλειοψηφίαστο 51,8% υπέρ (34,6% και 17,2%) αλλά ένα 41,9% τάσσεται κατά.

Η καθιέρωση ανώτατου αριθμού θητειών για αιρετούς αξιωματούχους συγκεντρώνει 83,8% (64,2% «σίγουρα ναι» και 19,6% «μάλλον ναι»), ενώ η μείωση των βουλευτικών εδρών από 300 σε 240 εγκρίνεται από ένα 71,6% (50,7% και 20,9%). Η αναθεώρηση του άρθρου 103 περί μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων φτάνει στο 66,6% (48,4% + 18,2%).

Οι πολίτες δηλαδή ζητούν μεταρρυθμίσεις που θίγουν κεντρικά κεκτημένα του πολιτικού και δημοσίου τομέα — λιγότεροι βουλευτές, όρια θητειών, τέλος στη μονιμότητα, άρση της προστασίας υπουργών. Πρόκειται για ατζέντα που, αν αξιοποιηθεί πολιτικά, μπορεί να απογειώσει είτε μια κυβέρνηση που δεσμεύεται να την υλοποιήσει είτε ένα «νέο κόμμα» που τη θέτει ως σημαία. Η πρόκληση είναι ακριβώς αυτή: η ατζέντα υπάρχει, το ποιος θα την εκπροσωπήσει παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

Η κατεύθυνση της χώρας

Η ερώτηση σχετικά με την κατεύθυνση της χώρας παράγει ένα καθαρό αποτέλεσμα: 67,2% πιστεύει ότι η Ελλάδα κινείται «μάλλον προς τη λάθος κατεύθυνση», έναντι μόλις 30,1% που πιστεύει το αντίθετο. Δύο στους τρεις πολίτες είναι δυσαρεστημένοι με τη συνολική πορεία.

Ο αριθμός αυτός περιγράφει μια επιπλέον ποιοτική δυσκολία για το κυβερνητικό κόμμα των δύο θητειών. Το γεγονός ότι η ΝΔ διατηρεί 30,6% στην πρόβλεψη αποτελέσματος παρά μια τέτοια εικόνα «λάθους δρόμου» είναι μεν μια δύναμη της κυβέρνησης, αλλά και μια αδυναμία της αντιπολίτευσης.

Η «παράσταση» νίκης

Στην ερώτηση για το ποιο κόμμα πιστεύουν οι πολίτες ότι θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές, η ΝΔ παραμένει σαφώς και αδιαμφισβήτητα πρώτη, όμως με κάποια αισθητή υποχώρηση: στο 48,7% (από 54,3% τον Μάρτιο). Το ΠΑΣΟΚ φτάνει στο 7,8% (από 4,7% του Μαρτίου), η Ελληνική Λύση στο 2,6%, η Πλεύση Ελευθερίας στο 1,3%. Ενα 13,7% επιλέγει «άλλο κόμμα» (από 11,2% τον Μάρτιο) και ένα αξιοσημείωτο 23,2% (από 20,9% στην προηγούμενη μέτρηση) απαντά «δεν γνωρίζω».

Η πτώση της ΝΔ από τα «αναπόφευκτα» υψηλά του Μαρτίου μπορεί να ερμηνευτεί είτε ως ρεαλιστική προσαρμογή της κοινής γνώμης στα σκάνδαλα που ξεδιπλώνονται, είτε ως αποτέλεσμα του νέου πολιτικού σκηνικού που περιλαμβάνει τα υπό ίδρυση κόμματα Τσίπρα και Καρυστιανού.

Το κόμμα Τσίπρα και το κόμμα Καρυστιανού

Σε αντίθεση με τη φθίνουσα τάση των προηγούμενων μηνών, το κόμμα Τσίπρα καταγράφει τον Απρίλιο ανοδική κίνηση: 12,3% «πολύ πιθανό» (από 9,6% τον Μάρτιο), 7,4% «αρκετά πιθανό» (από 5,8%), με συνολικό θετικό ποσοστό 19,7% (από 15,4%). Το «καθόλου πιθανό» υποχωρεί στο 67% (από 69,6%). Και πάλι βέβαια, δύο στους τρεις Ελληνες δηλώνουν ότι σε καμία περίπτωση δεν θα ψήφιζαν ένα κόμμα υπό τον πρώην Πρωθυπουργό. Η ανάκαμψη πιθανότατα αντανακλά την πιο συγκεκριμένη εικόνα του εγχειρήματος: ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε σε τηλεοπτική συνέντευξη πριν το Πάσχα ότι το κόμμα του θα ιδρυθεί τον Σεπτέμβριο, δίνοντας χρονοδιάγραμμα μετά από μήνες αναμονής. Ο συνδυασμός χρονικού ορίζοντα και εσωτερικής πολιτικής ατζέντας (ΟΠΕΚΕΠΕ, κράτος δικαίου) φαίνεται να επαναφέρει κάποιους ψηφοφόρους στο «παιχνίδι Τσίπρα».

Η δυνητική ψήφος για την πολιτική κίνηση της Μαρίας Καρυστιανού σημειώνει υποχώρηση στο «πολύ πιθανό» (10% από 12,6%) αλλά μικρή άνοδο στο «αρκετά πιθανό» (11,1% από 9,6%) — συνολικό θετικό ποσοστό 21,1% (από 22,2%), ουσιαστικά σταθερό.

Ωστόσο, η εσωτερική σύνθεση της στήριξης αλλάζει: λιγότεροι «σκληροί» υποστηρικτές, περισσότεροι «ήπιοι» — ένα μοτίβο που συνήθως υποδηλώνει μετάβαση από το ενθουσιώδες στάδιο (προσδοκία) στο ώριμο στάδιο (σύγκριση με εναλλακτικές). Στο σενάριο ψηφοδελτίου, η Καρυστιανού συγκεντρώνει 9,4% — ελαφρώς χαμηλότερα από τον Τσίπρα.

Υποθετικό σενάριο με άλλους αρχηγούς

Η κλασική πλέον ερώτηση της έρευνας της RealPolls για το σενάριο στο οποίο όλα τα κόμματα είχαν διαφορετικούς αρχηγούς επιβεβαιώνει ευρήματα προηγούμενων μηνών.

Η ΝΔ χωρίς τον Κυριάκο Μητσοτάκη υποχωρεί ελαφρά στο 23,7% (από 24,6% στην πρόθεση), μια πτώση 0,9 μονάδων που υποδηλώνει ισχυρό κομματικό πυρήνα.

Το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ αντιθέτως εκτινάσσεται στο 17,5% (από 10,4%), επιβεβαιώνοντας ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης συνεχίζει να υποαποδίδει ως αρχηγός του κόμματός του. Ο ΣΥΡΙΖΑ πηγαίνει στο 6,7% (από 3,8%). Το ΚΚΕ σχεδόν ίδιο στο 5,3% (από 5,4%). Η Ελληνική Λύση υποχωρεί στο 3,6% (από 5,8%).

Η Πλεύση Ελευθερίας, χωρίς την κυρία Κωνσταντοπούλου, εξαϋλώνεται στο 0,7% (από 6,1%) — το πιο ακραίο εύρημα, επιβεβαιώνοντας τον έντονο προσωποκεντρικό χαρακτήρα της.