Στην καρδιά της μεσογειακής διατροφής, τα ψάρια και τα θαλασσινά αποτελούν αναμφισβήτητο πυλώνα υγείας, προσφέροντας πολύτιμα θρεπτικά συστατικά. Ωστόσο, η παρουσία ρύπων όπως ο υδράργυρος εγείρει συχνά ερωτήματα στους καταναλωτές σχετικά με την ασφάλεια των επιλογών τους. Το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), μέσω του καινοτόμου ερευνητικού προγράμματος SeaSeMe, επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ επιστημονικής γνώσης και καθημερινής διατροφικής πράξης, προσφέροντας ένα σύγχρονο εργαλείο που αξιολογεί σε πραγματικό χρόνο την ισορροπία οφέλους και κινδύνου.

Το πρόγραμμα SeaSeMe, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), ξεκίνησε πρόσφατα τις εργασίες του με στόχο να μετασχηματίσει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται την κατανάλωση θαλασσινών στην Ελλάδα. Μέσα από τη σύζευξη της τεχνολογίας αιχμής με τη θαλάσσια βιολογία και τη διαιτολογία, το έργο φιλοδοξεί να καλλιεργήσει μια νέα διατροφική συνείδηση, στηριζόμενη σε εξατομικευμένα επιστημονικά δεδομένα.

Η λεπτή ισορροπία Σεληνίου και Υδραργύρου

Η επιστημονική βάση του SeaSeMe εδράζεται στη μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ δύο στοιχείων: του Σεληνίου (Se) και του Υδραργύρου (Hg). Ενώ ο υδράργυρος, και ειδικότερα η τοξική του μορφή, ο μεθυλιωμένος υδράργυρος (MeHg), έχει καταταχθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στις δέκα χημικές ουσίες με τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα για τη δημόσια υγεία, η φύση προσφέρει έναν εγγενή μηχανισμό προστασίας.

Το σελήνιο, ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που αφθονεί στα θαλασσινά μαζί με τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, έχει την ικανότητα να δεσμεύει και να περιορίζει τις τοξικές επιδράσεις του υδραργύρου στον ανθρώπινο οργανισμό. Η κρίσιμη παράμετρος για την υγεία δεν είναι μόνο η απόλυτη συγκέντρωση του υδραργύρου, αλλά η ισορροπία του με το σελήνιο. Το SeaSeMe αναπτύσσει μια διαδραστική διαδικτυακή πλατφόρμα και μια εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα, οι οποίες θα επιτρέπουν στον καταναλωτή να υπολογίζει αυτή την ισορροπία με βάση το προφίλ του —συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας, του φύλου και των προσωπικών διατροφικών του συνηθειών.

Από το εργαστήριο στην εφαρμογή: Ψηφιακά εργαλεία για τον πολίτη

Η καινοτομία του έργου έγκειται στη μετατροπή σύνθετων βιοχημικών δεδομένων σε εύληπτη πληροφορία. Παρά την ύπαρξη γενικών οδηγιών για την κατανάλωση ψαριών, μεγάλο μέρος του κοινού παραμένει ενημερωμένο μόνο επιδερμικά για το ποια είδη ενδέχεται να φέρουν υψηλά επίπεδα ρύπων. Η εφαρμογή SeaSeMe θα λειτουργεί ως ένας προσωπικός σύμβουλος διατροφής, καθοδηγώντας τον χρήστη προς συνειδητοποιημένες επιλογές που μεγιστοποιούν τα θρεπτικά οφέλη (DHA και EPA) ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα την έκθεση σε τοξικές ουσίες.

Το έργο προωθεί ενεργά τη συμμετοχή της κοινότητας, αναζητώντας συνεργασίες με σχολεία, πανεπιστημιακά ιδρύματα και τοπικούς φορείς. Στόχος είναι η ενίσχυση της διατροφικής γνώσης από τις μικρές ηλικίες, διαμορφώνοντας καταναλωτές που δεν φοβούνται το προϊόν, αλλά γνωρίζουν πώς να το επιλέγουν σωστά.

Διεπιστημονική συνεργασία και εθνικός συντονισμός

Η εναρκτήρια συνάντηση (kick-off meeting) του προγράμματος πραγματοποιήθηκε στις 6 Νοεμβρίου 2025, στις εγκαταστάσεις του ΕΛΚΕΘΕ στο Ηράκλειο Κρήτης. Εκεί τέθηκαν οι βάσεις για τον ετήσιο προγραμματισμό και τον συντονισμό μιας διεπιστημονικής ομάδας που ενώνει κορυφαίους φορείς της χώρας.

Στο SeaSeMe συμπράττουν ερευνητές από:

• Το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ)

• Το Πανεπιστήμιο Κρήτης

• Το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος (Τμήμα Επιστημών Διατροφής και Διαιτολογίας)

• Ειδικούς συνεργάτες από την εκπαιδευτική κοινότητα

Η συνεργασία αυτή διασφαλίζει ότι το έργο δεν θα παραμείνει μια θεωρητική άσκηση, αλλά θα εξελιχθεί σε ένα δυναμικό εργαλείο αξιολόγησης οφέλους-κινδύνου, προσαρμοσμένο στα δεδομένα των ελληνικών θαλασσών και της τοπικής αγοράς.