Βρετανοί επιστήμονες προειδοποιούν για το ενδεχόμενο κατάρρευσης της Μεσημβρινής Ανατρεπόμενης Κυκλοφορίας του Ατλαντικού (AMOC), γεγονός που θα μπορούσε να φέρει πολικούς χειμώνες τύπου Καναδά στη Γηραιά Ήπειρο.

Ενώ το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας συζήτησης για την κλιματική αλλαγή επικεντρώνεται στην άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη, μια ομάδα ερευνητών στον Ατλαντικό Ωκεανό μελετά ένα φαινόμενο που θα μπορούσε να προκαλέσει ένα καταστροφικό παράδοξο: την απότομη ψύξη της Δυτικής Ευρώπης και του Ηνωμένου Βασιλείου. Το κλειδί βρίσκεται στο ρεύμα AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation), έναν γιγαντιαίο ωκεάνιο «ιμάντα μεταφοράς» που ρυθμίζει το κλίμα μας, λειτουργώντας ως το φυσικό καλοριφέρ της Ευρώπης τον χειμώνα και το ποτιστήρι της το καλοκαίρι.

Η αποστολή του «Discovery» στην καρδιά του ωκεανού

Το βρετανικό βασιλικό ερευνητικό σκάφος Discovery, υπό την καθοδήγηση του Εθνικού Ωκεανογραφικού Κέντρου (NOC) του Σαουθάμπτον, ολοκλήρωσε μια κρίσιμη αποστολή οκτώ ημερών στον Ατλαντικό, με στόχο τη μέτρηση και τη μοντελοποίηση αυτού του κολοσσιαίου ρεύματος. Πρόκειται για το μακροβιότερο πρόγραμμα παρακολούθησης ωκεάνιων ρευμάτων στον κόσμο, καθώς η κατανόηση της τρέχουσας συμπεριφοράς τους είναι απαραίτητη για την πρόβλεψη του μέλλοντος της ανθρωπότητας.

Ο επικεφαλής επιστήμονας, Δρ. Ben Moat, εξηγεί ότι τα μαθηματικά κλιματικά μοντέλα προβλέπουν μια ευρείας κλίμακας ψύξη της ατμόσφαιρας στο βόρειο ημισφαίριο σε περίπτωση εξασθένησης του ρεύματος. «Αυτό σημαίνει εξαιρετικά κρύους χειμώνες, γεγονός που θα προκαλέσει τεράστιες πιέσεις στις καλλιέργειες, τη γεωργία και τη δημόσια υγεία», προειδοποιεί ο ίδιος.

Ένας «ιμάντας» που μεταφέρει τη θερμότητα 1.000.000 σταθμών παραγωγής ενέργειας

Η λειτουργία του AMOC είναι εντυπωσιακή: ξεκινά από τα θερμά νερά του Κόλπου του Μεξικού, μεταφέροντας 1,2 τετράκις εκατομμύρια τόνους θερμότητας προς τις ευρωπαϊκές ακτές — ενέργεια που αντιστοιχεί στην παραγωγή περισσότερων από ένα εκατομμύριο σταθμών παραγωγής ρεύματος. Αυτή η ροή διατηρεί τους ευρωπαϊκούς χειμώνες πολύ πιο θερμούς από εκείνους του Καναδά, παρόλο που βρίσκονται στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος. Στη συνέχεια, το ρεύμα κρυώνει, βυθίζεται και επιστρέφει νότια, σε έναν κύκλο που χρειάζεται περίπου 1.000 χρόνια για να ολοκληρωθεί.

Ωστόσο, η κλιματική κρίση που προκαλείται από τη χρήση ορυκτών καυσίμων λιώνει τους πάγους της Αρκτικής και της Γροιλανδίας με ρυθμούς ρεκόρ. Τα εκατομμύρια τόνοι γλυκού νερού που εισρέουν στον Βόρειο Ατλαντικό λειτουργούν ως «φρένο» στο αλμυρό ρεύμα, διαταράσσοντας τη λεπτή ισορροπία της κυκλοφορίας του.

Τα δεδομένα της 20ετίας: Μια αργή αλλά σταθερή πτώση

Οι επιστήμονες στο κατάστρωμα του Discovery ποντίζουν αισθητήρες σε βάθος σχεδόν 3.000 μέτρων για να μετρήσουν την αλατότητα, τη θερμοκρασία και το βάθος. Παρά το γεγονός ότι το σενάριο μιας απότομης «κατάρρευσης» εντός του αιώνα θεωρείται από την επιστημονική κοινότητα ως μέτριας πιθανότητας, η πτώση της ισχύος του ρεύματος την επόμενη εκατονταετία θεωρείται πολύ πιθανή.

Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν τα τελευταία 20 χρόνια δείχνουν ήδη μια ελαφρά φθίνουσα τάση. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των συνεπειών μιας τέτοιας διαταραχής σημειώθηκε την περίοδο 2009-2010. Τότε, μια φυσική ανωμαλία προκάλεσε τη μείωση της μεταφερόμενης θερμότητας προς την Ευρώπη κατά 30%. Το αποτέλεσμα ήταν ο ψυχρότερος Δεκέμβριος στο Ηνωμένο Βασίλειο τα τελευταία 100 χρόνια, ενώ ταυτόχρονα η στάθμη της θάλασσας στη Νέα Υόρκη ανέβηκε κατά 13 εκατοστά.

Η πρόκληση της επιστημονικής αλήθειας σε έναν κόσμο αρνητών

Παρά την αδιάσειστη φυσική των δεδομένων, οι επιστήμονες έρχονται αντιμέτωποι με ένα πολιτικό περιβάλλον όπου ορισμένοι ηγέτες αρνούνται την κλιματική κατάρρευση. Η απάντηση της ερευνητικής ομάδας παραμένει η προσήλωση στα στοιχεία. Εκτός από τις άμεσες μετρήσεις, το Discovery συμμετέχει σε μια παγκόσμια επιχείρηση με 4.000 ερευνητικούς πλωτήρες σε όλους τους ωκεανούς, δημιουργώντας μια βάση δεδομένων για την επιβίωση της ανθρωπότητας.

Η έρευνα στον Ατλαντικό συνεχίζεται επί 24ώρου βάσεως, καθώς το διακύβευμα δεν είναι πλέον μια θεωρητική πιθανότητα, αλλά μια χαρτογραφημένη πραγματικότητα. Η τύχη του ρεύματος AMOC θα καθορίσει αν οι επόμενες γενιές των Ευρωπαίων θα ζήσουν σε μια ήπειρο με το κλίμα που γνωρίζουμε ή σε έναν κόσμο μόνιμου παγετού. Η επιστήμη έχει δώσει την προειδοποίηση· η απόφαση για τη λήψη μέτρων βασισμένων στα γεγονότα ανήκει πλέον στην πολιτική ηγεσία.